سڤیل: فەیسەڵ خەلیل

"من لەدایكبوونم نەفرەتێك بوو، مردنیشم وەك لەدایكبوونم نەفرەتێكی تر دەبێت". ئەگەر ئەوە پێناسەی شاعێرێك بێت بۆ ژیانی خۆی، ئەوا دەبێت ئەوانەی كە بەنیازن لەبارەیەوە بنووسن، چی بنووسن؟ ئایا گێڕانەوەی سەرگوزەشتەی شاعێرێك، كە ژیانی خۆی بەنەفرەتێك بزانێت، چی لەو ژیانەدا دەدۆزینەوە؟ جیا لەوەش پێمان دەڵێت "گوێم لێبگرن، كاتێك دەمرم ئیتر بەلامەوە گرنگ نییە چیم لەبارەیەوە دەنوسرێت". یان دەڵێ "رۆژێك بەبێ دەنگی دەمرم، وەك چۆن پیرە دارەكان لەناخی دارستانەكاندا دەمرن". ئەو شاعیرە حوسێن مەردانە، كە لەناوەڕاستی سەدەی بیستەم لەسەر قەسیدە رووتەكانی دادگایی كرا، رۆژنامەیەكی بیانی ئەوكاتە بە "بۆدلێری عێراق"ی وەسف دەكات، دواتر عەرەبیش بە "بۆدلێری عەرەب"ی دەزانن، بەڵام خۆی باكی بەو نازناوانە نییە، خۆی بە"دیكتاتۆری ئەدەب" وەسف دەكات، تا دێن نازناوەكان بۆ حوسێن مەردان زۆرتر دەبن، ئەمەش وا دەكات ژیانی حوسێن و قەسیدەكانی شایەنی خوێندنەوەی زیاتر بێت.
حوسێن مەردان لەساڵی 1927 لەبەعقوبە لەدایكبووە، هەندێك دەڵێن باوكی كورد بووە، هەندێك باس لەوە دەكەن شیعە یان دایكی سوننە بووە، بەڵام كاتێك توانای شیعری حوسێن دەردەكەوێت و شیعرەكانی بڵاودەكرێتەوە، پێناسەی نەتەوە و رەچەڵەك و مەزهەب بۆ ئەو دادنادات، ئەو خۆی بە دۆستی "شەیتان" دەزانێت، پێشیوایە جانەوەرێكی برسی لەناخی دایە، ئیشتهای جەستەی ئافرەت دەكات، ئەگەر وەك شاعیرێكیش خۆی بناسێنێت، ئەوا دەڵێ "هەست بەبۆنی عەتر ناكەم، من لەداوی ئاوریشم ناگەڕێم، من لەخۆشەویستی ناگەڕێم، من بەهار ناناسم، تەنها برسێتی دەناسم، ئەو برسێتیەی بەگیانم لكاوە، ئەو برسێتیەی لەگەدەم دەژی، ئەو برسێتیەی لەدەماغم دەخولێتەوە، هەموو جۆرەكانی برسێتی دەناسم، بەڵام هەرچی بەهار و عەتر و گوڵ و بخورە، وا دەكەم نەوەكانم بیناسن".
وشەی "صعلوك" رەنگە بەرامبەرێكی وردی لەزمانی كوردیدا نەبێت، بەڵام لەزمانی عەرەبیدا بەوە كەسانە دەگوترێت كە لەهیچ چینێكی كۆمەڵایەتیدا جێگەیان نابێتەوە، سەرگەردانن، لەپەراوێزی كۆمەڵگادا دەژین، هەژارن و پلەوپایەی كۆمەڵایەتیان نییە، لەگەڵ ئەوەشدا چەندین شاعیری گەورە بەر لەدەركەوتنی ئیسلام و سەرەتای ئیسلام لەمەككە هەبوون كە (صعلوك) بوون، بۆیە بەو تێكستانەی ئەوان جێیانهێشت ئەدەبێك دروست بوو بەناوی "ادب الصعالیك"، ئەدەبی صەعلوكەكان، لەعێراقیش حوسێن مەردان بە صەعلوكێكی نوێ وەسف دەكرا، بەڵام جیاوازی مەردان لەگەڵ صەعالیكی كۆن ئەوەبوو، كە صەعلوكەكانی مەككە هەرچەندە لەپەراوێزی كۆمەڵگا دەژیان، بەڵام رێزیان لە بەها كۆمەڵاتییەكان دەگرت، كەچی مەردان وەك صەعلوكێكی نوێ دەیەویست هەموو بەها كۆمەڵاتییەكانی ئەوكاتەی كۆمەڵگای عێراقی بڕوخێنێت، لەوەشیاندا خوێنەری ئاگادار دەكردەوە لەسەرەتای دیوانی "قەسیدە رووتەكان"دا دەڵێ "ئەی خوێنەری بەڕێز سەرەڕای هیچ وپوچی من، تۆ لەمن باشتر نیت، بەڵام یەك شتمان جیاوازە، ئەویش ئەوەیە من بەرووتی دەژیم و تۆش خۆت داپۆشتووە، ئامۆژگاریت دەكەم ئەگەر لەهەقیقەتی خۆت دەترسیت، ئەوا ئەو دیوانە مەخوێنەوە". هەقیقەتێك هەیە لەبارەی حوسێن مەردانەوە، كە هەموو رەخنەگران ئاماژەیان بۆ كردووە، ئەویش ئەوەیە كە شیعر و ژیانی حوسێن مەردان لەیەكتر جیاناكرێتەوە، ئەگەر شیعرەكانی شۆرش بن بەسەر ئەخلاقە باوەكانی كۆمەڵگاوە، ئەوا لەژیانیشیدا هەروەها ژیاوە، صەعلوك بووە، نازانرێت هۆكاری چی بوو لەتەمەنێكی زۆر زوو لەتەمەنی 17 ساڵی حوسێن مەردان قوتابخانە و خێزانە و شارەكەی جێهێشتووە، خۆی تەنها باسی ئەوەی كردووە، كە چ كاتێك دەستی بە شیعر نووسین كردووە، مەردان دەڵێ "لەتەمەنی 8 ساڵی شیعرەكانی عەنتەرەم خوێندەوە، لە 10ساڵی شیعرم نووسی، ئەركەكانی قوتابخانەم نەدەكرد، دایكم زۆر داوای دەكرد واز لەخوێندنەوەی ئەدەب بهێنم، بەڵام دواجار هەمووم جێهێشت". كاتێك مەردان روو لەبەغدا دەكات، دەزانێت هیچ شتێك نییە چاوەڕوانی بكات، تەنها شۆستەكان نەبێت، رەخنەگرێك لەبارەی حوسێنەوە دەڵێ "صەعلوكبوونی مەردان ئەوەبوو كە لەشەقەماكان دەخولایەوە، تەنانەت بووە بەشێك لەشۆستە". دواتر حوسێن مەردان كرێكاری دەكات، تا رۆژێك دادێ تووشی كامل چادرچی دەبێت، ئەویش كاری هەڵەچنی لەرۆژنامەی الاهالی بە حوسێن مەردان دەدات، ئیتر دەرگایەكی تری ژیانی لەسەر دەكرێتەوە، حوسێن مەردان تێكەڵی ئەدیبانی بەغدا و شەوانی بەغدا دەبێت بە لەشفرۆش و مەیخانەكانییەوە.
دیوانی قەسیدە رووتەكان حوسێن مەردان رووبەڕووی دادگا دەكاتەوە، چونكە شیعرەكانی بەبێ ئەخلاقی وەسف دەكرێت، لەساڵی 1950 دادگایی دەكرێت، بەڵام بەهۆی زیرەكی پارێزەرەكەیەوە بەرائەت وەردەگرێت، جارێكی تریش لەساڵی 1952 دادگایی دەكرێت، ساڵێكیش نوسینی لێ قەدەغە دەكرێت، بەڵام لەبەر ئەوەی پارەی غەرامەی نابێت، حوسێن ساڵێك دەچێتە سجنەوە، لەوێ شوعییەكان دەناسێت، بەڵام تا مردیش ئینتمایەكی بۆ سیاسەت و ئایدۆلۆژیا نەبوو، خۆی دەڵێ "100 هەزار لاپەرەم لەسەر ماركسیەت خوێندەوە، لەئەنجامیشدا نەبووم بەشیوعی". جیا لەوەی شیعرەكانی بە تەكنیكێك لەشێوازی كورتە چیرۆك دەنوسی، زۆربەی بابەتەكانیشی لەسەر سێكس و جەستەی ئافرەت بوو، بەشێوەیەك هیچ گوێ بە بەهاكانی كۆمەڵگا نەدەدا، هەر دەم ئارەزووە سێكسیەكانی خۆی بە جانەوەرێك شوبهاندووە خۆی دەڵێ "لەخوێنمدا شۆرشی بەدڕەوشتی بەسەر خۆشەویستی پاك زاڵبووە"، یان لەسەرەتای شیعرێكدا دەڵێ "لەلای من ئاسانترە بە نینۆكەكانم شاخێك بروخێنم، بەڵام بەو ئافرەتەی خۆشم دەوێ نەڵێم: بەزەییت بە من بێ". حوسێن لەساڵی 1972 كۆچی دوایی كرد، تا مرد عەبەسێك لەناخیدا هەبوو، لەكۆتاییەكانی ژیانیدا بایەخێكی تەواوی بە خەمی خەڵك دەدا، لەگەڵ ئەوەشدا هەر سەرگەردان دەژیا و صەعلوك بوو، لەبارەی عەبەسەكەیەوە خۆی دەڵێ "چۆن لەو جیهانە پەست نەبم، نیوەی لەهەرزەكاران پێكهاتووە، نیوەكەی تریش جیا لەدروستكردنی گوللە هیچ سنعاتێكی تر نازانن، بەراستی جیهانێكی ترسناكە"، یان دەڵێ "خۆشەویستی جێدەهێڵم تا ئەوكاتەی هەنگوین بۆ هەموو منداڵەكان دەهێنین، ئەوجا دەگەڕێمە لای یارە جوانەكەم كە قەندیلێكە لەئەلماس".