سڤیل:

رۆمانی (بەفر)ی ئۆرهان پامۆك (وەرگری خەڵاتی نۆبڵ) كە لەساڵی 2002 بڵاوكرایەوە، رووداوەكانی لەبارەی باكوری رۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ بوو، كە ئەو كاتە لەنۆهەدەكانی سەدەی رابردوو چەكدارە كوردەكان شەڕیان لەدەوروبەری ئەو ناوچانە هەڵدەگیرساند. بەڵام لە رۆمانی "وشە ونبووەكان"ی ئۆیا بایدەر لەسەرەتادا باس لەو جەنگانە دەكرێت، ئەو رۆمانە حەوتەمین كاری ئەدەبی ئۆیایەو لەساڵی 2007 بەتوركی بڵاوكراوەتەوە، رووداوەكانی رۆمانەكە باس لەشەڕی كوردەكان دەكات، كە لەناوەڕاستی هەشتاكانەوە داوای سەربەخۆیی دەكەن و ناوچە سنوورییەكان دەكەن بە بنكەو بارەگاكانی خۆیان.
پاڵەوانی رۆمانەكە ژن و پیاوێكی تەمەنیان لەنزیك 50 ساڵیە، خەڵكی ئەستەنبۆڵن، عومەر ئاران پیاوەكەیە، كە نووسەرێكی ناسراوە، روو لەخواردنەوەی شەراب دەكات، كاتێك دەزانێت ئیلهامی وشكی كردووە، هاوسەرەكەشی ناوی ئەلیفە كە مامۆستای بۆماوەزانییە، تموحی ئەو ژنە بەسەر نیگەرانییەكانیدا زاڵبوو، كاتێك تاقیكردنەوەكانی لەسەر شیردەرەكان ئەنجام دا، ئەو كاتەی عومەر لەچاوەڕوانی پاسێكدا دەبێت، ئافرەتێكی دووگیانی كورد دەبینێت، كە بەگوللەیەكی وێڵ زامدار بوو، بۆیە عومەر بڕیار دەدات، كە سەردانی ئەو ئافرەتە و كەسوكاری بكات، كە لەباشوری رۆژهەڵاتی توركیان، كەچی هاوسەرەكەی عومەر لەو كاتەدا خۆی ئامادە دەكات، بۆ ئەوەی بەرەو رۆژئاوا بچێت، بە مەبەستی ئامادەبوون لەكۆنگرەیەك كە لەكۆپنهاگن دەبەسترێت، ئەمە، لەو ژن و پیاوە دەكات، كە زیاتر لەبەرامبەر یەكتر هەستی نامۆییان لەلا دروست بێت.
ئەو ژن و پیاوە لەبەر مەینەتی لەدەستدانی كوڕەكەیان، كە ناوی دەنیزە دەناڵێنن، ئەو كاتەی دەنیز رۆیشت، عومەر لەزیندان دابوو، لەبەر ئەو نووسینانەی كە لەگۆڤارێكی چەپڕەوەكان بڵاو دەكرایەوە، ئەوكاتەش وڵات لەساڵی 1980 كۆدەتایەكی سەربازی بەخۆیەوە بینیبوو.
عومەر و ئەلیف لەسەردەمی گەنجێتدا لەلای پردێك لەناوچە كوردییەكان بەیەكتر گەیشتبوون، بەڵام تاقە كوڕەكەیان بیروباوەڕی دایك و باوكی نەبوو، هاوسەرەكەی دەنیز كە ئافرەتێكی نەرویجی بوو لەكردەیەكی تیرۆریستی كوژرا، كردەكەش تەقینەوەی بۆمبێك بوو لەنزیك مزگەوتی شین كە ئەو بۆمبە لەلایەن جوداخوازە كوردەكانەوە دانەنرابوو، بەڵكو لەلایەن چەپە توندڕەوەكان دانرابوو، بۆیە دوای مردنی هاوسەرەكەی دەنیز روو لەدوورگەیەكی نەرویج دەكات و لەوێ لەگەڵ كوڕەكەی ژیان بەسەر دەبات، ئەو كاتەی عومەر بەرەو رۆژهەڵات دەچێت و سەردانی كوردەكان دەكات، هاوسەرەكەی لەنەرویج سەردانی كوڕەكەی دەكات و قێز لەو ژیانە دەكاتەوە كە كوڕەكەی هەیەتی.
عومەر دەگاتە ناوچەكوردییەكان، كاتێك لەبەر پەنچەربوونی تایەی پاسەكە لەناوچە كوردییەكان دەوەستێت، عومەر دادەبەزێت و تابلۆیەك بەرز دەكاتەوە كە لێی نوسراوە "یەك وڵات، یەك ئاڵا، یەك زمان"، بەڵام وێنەكە بەو شێوەیە نییە كە عومەر تێیگەیشتووە، عومەر دەبینی كە پەیكەری ئەتاتۆرك بەدڕك تێلبەند كراوە، مێرمنداڵێك عومەر دەبینی و پێیدەڵی "ئەو خاكی من و داگیركراوی تۆیە" دواتریش كرێكارێك لە یەكێك لە هۆتێلەكان بە عومەر دەڵێ "ئەگەر لێرە دەستگیر بكرێیت، ئەوە تووشی لپێپیچینەوەیەكی سەخت دەبیتەوە، وەك ئەوەیە كە یاسا و دەستور و خوایەك لێرە نەبێت"، منداڵەكان لەو ناوچانە لەسەر دەستی توركەكان پەروەردە دەكرێن، وایان لێدەكرێت كە شەرم لە زمانی دایك بكەنەوە، دواتر كە گەورە دەبن شەرم لەوە دەكەنەوە، بۆیە پەیوەندی بە یاخببوەكانی شاخەوە دەكەن و ئەوكات دەزانن كە "شمشێر لە قەڵەم چاكترە"، كاتێك عومەر پەیوەندیەكە لەگەڵ بێوەژنێك بە ناوی جیهان دروست دەكات، جیهان دەڵێ "كەسێك ناتوانێت لێرە ببێتە هونەرمەند، یەكێك دەبێتە فیداكار ئەوەی تر دەبێتە تیرۆریست یان خاین یان جوداخواز یان هاوكاری دوژمن یان شەهید یان جاسوس یان بە مردوویی دەستگیر دەكرێت". تەنها مێردەكەی جیهان كاتی خۆی باوەڕی بە پرەنسیپی ناتوندوتیژی بووە، كەچی لەهەموو لایەكەوە بۆتە ئامانج.
جیا لە چیرۆكی عومەر و ئەلیف رۆمانەكە چیرۆكی ژن و مێردێكی كورد لەخۆیەوە دەگرێت، ئەویش ناویان زەلال و مەحمودە، زەلال هەتكراوە، بۆیە لەترسی ئەوەی نەوەك بەناوی شەرەفەوە بكوژرێت، ئەوا ماڵەوەی جێهێشتووە، مەحمودیش لەداخان پەیوەندی بە چەكدارەكانی شاخەوە كردووە.
ئەو رۆمانەی ئۆیدار یەكەم رۆمانە كە لەلایەن توركێكەوە لەسەر چەكدارە كوردەكانی توركیا نوسرابێت و بەئینگلیزی بڵاوبكرێتەوە، بۆیە رۆژنامەی گاردیانی بەریتانی خوێندنەوەیەكی كورتی بۆ رۆمانەكە كردووە، ئۆیا بایدار یەكێكە لەو نوسەرە ئافرەتانەی تورك كە لایەنگیری مافی كورد دەكات و داوای ئاشتی دەكات، ئۆیا لەگەڵ كۆدەتاكەی 1980 لەتوركیا 12 ساڵ وڵاتی جێهێشت.
لە رۆژنامەی (المدی) وەرگیراوە