هونەرمەند تەڵعەت سامان یەكێك لەدیارترین شانۆكارەكانی كوردە و یەكەم هونەرمەندی هەولێرە، كە دەقی شانۆیی نووسیوە و توانی یەكەم شانۆگەری كوردی لەتەلەفزیۆنی بەغدا بەناوی (نەفرەتلێكراو) تۆمار بكات، خاوەنی 63 بەرهەمی شانۆیی و درامیە، سامان لەلایەن زۆر لەشانۆكارانەوە "ڕابەری شانۆی هەولێر"ـی پێبەخشراوە، بەڵام بارودۆخی ئێستای شانۆ لەكوردستان ئەوی تووشی نامورادی كردووە و دوورەپەرێز وەستاوە، تەنانەت چەندین ساڵە چاوپێكەوتنی رۆژنامەوانیشی نەكردووە، چونكە ئەو دەڵێت "تارادەیەك تووشی نامورادی بووم، ئەو رواڵەتە شانۆییە پێشمەرگەییانەی كە هەبوو، ئەو عەشق و دڵسۆزی و حەماسەتەی بەر لەڕاپەرین هەبوو، ئێستا واهەستدەكەم بەرەو پاش دەڕوات، منیش وەك باوكێك زۆرم پێناخۆشە و دڵتەنگم، كە كۆرپەكەم نەخۆشە و ئەو دارەی كە من چاندم، ئەمڕۆ بەزەقی چاوەكانم دەبینم هێدی هێدی سیس دەبێتەوە و هیچیشم بۆی پێناكرێ".
لەو دیمانە تایبەتەی لەگەڵ (سڤیل) هونەرمەند تەڵعەت سامان وەڵامی چەندین پرسیار دەداتەوە و هۆكاری دوورەپەرێزی خۆیشی لەشانۆ ئاشكرا دەكات.

سڤیل: زانا دڵشاد دزەیی

سڤیل: وەك دەزانین دوانزە ساڵە چاوپێكەوتنی رۆژنامەوانیت نەكردووە، لەبەرچی رازی بووی ئەو چاوپێكەوتنە لەگەڵ ئێمە بكەی؟
تەڵعەت سامان: ئاخر تۆ وازت لێ نەهێنام، ڕاستی هەستیشم كرد كارەكەی خۆت خۆشدەوێ، زۆر بەحەماسەتەوە كارەكەی خۆت وەرگرتووە، گەنجێكی حەروكی، لەبەرئەوە رازی بووم.
سڤیل: ناوی سامان لەچییەوە هاتووە، ئایا باوكت ناوی سامانە؟
تەڵعەت سامان: نەخێر باوكم ناوی (مامەكەریم)ـە، بەڵام كاتی خۆی باپیرم و مامەكانم لەلادێ ژیاون، زوو زوو سەردانم دەكردن و ئیدی لە سەرجەلەی خۆمانم پێچییەوە، پیرەپیاوێكی بەتەمەن پێیگوتم: شەشەم و حەوتەم باپیرمان ناوی سامان بووە، ئیدی من لەوەوە ئەو سامانەم وەرگرت، كە من وەرمگرت، ئیدی براكانم و خزمەكانیشم وەریانگرت و بووە نازناویان.
سڤیل: لەساڵی چەند و لەكوێ لەدایكبووی؟
تەڵعەت سامان: لەساڵی 1946 لەگەڕەكی سەعدوناوە لەدایكبووم، گۆڕەپانی منداڵێتیم سەعدوناوە و تەعجیل بوو، ئەو دوو گەڕەكەش گەڕەكی كورەچیان بوو، ئەوكاتەش نەخوێندەواری باوبوو و كەم كەس دەچووە قوتابخانە، زۆربەی منداڵەكان ئیشیان دەكرد، هەتا ئەوانەشی كە دەچوونە قوتابخانە لەكاتی پشوو كاریان دەكرد، یەكێك لەوانە من، لە پشووی خوێندن دەچووم كارم دەكرد.
سڤیل: چ ئیشێكت دەكرد؟
تەڵعەت سامان: وەڵڵاهی ئەوەی لەبیرم بێ شاگردی خەیاتی و شاگردی ئاسنگەری بوومە.
سڤیل: قۆناخی منداڵێتیت چۆن بەڕێكرد؟
تەڵعەت سامان: بەڕاستی منداڵی خۆم زۆر خۆش تێپەڕاند، چونكە كوڕە گەورەی باوكم بووم. دوو دایكیشم هەبوو، دایكم غوربەت خوای لێی خۆشبێ و دایكم پەروین، من كوڕی دایە غوربەت بووم، بەڵام زڕدایكەكەشم بەقەت دایكم منی خۆشدەویست، باوكم و هەردوو دایكەكەم حیسابێكی تایبەتیان بۆ دەكردم، هەرچەندە پێم ناخۆش بوو، ئیمتیازێكم هەبوو لەسەر براكانی ترم، بەڵام واقیعەكە ئەوهابوو.
سڤیل: ئێوە لەدوو دایكان، چەند بران و پەیوەندیت لەگەڵ براكانت چۆنە؟
تەڵعەت سامان: 12 براین و لەدوو دایكیش یەك خوشكمان هەیە، چەندەها خوشك و براشم مردوون، من وەك تەڵعەت سامان براگەورەی هەموانم و بەگشتی هەمویان من بە براگەورەی خۆیان دەزانن و هەموویانم خۆشدەوێ، هەندێجار عاجزبوون دەبێ، بەڵام كێشەمان نەبووە و باوەڕیش ناكەم كەس لەگەڵ من كێشەی هەبێ.
سڤیل: بارودۆخی مادیتیان چۆن بوو؟
تەڵعەت سامان: بارودۆخمان باش نەبوو، بەڵام لەچاو براكانی ترم، من زیاتر پشتگیری دەكرام لەرووی مادییەوە، بەڵام ئەوەشم هەبوو، هاوینان ئیشم دەكرد و پارەكەش بۆ خۆم بوو، هەڵمدەگرت بۆ كاتی قوتابخانە.
سڤیل: لەمنداڵێتیتدا حەزت لەچ شتێك بوو؟
تەڵعەت سامان: هەموو جۆرە وەزرشەكانم دەكرد، لەگەڕەكەكەی خۆمان هەموو جۆرە یارییەكم كردووە، هەتا مەلەوانیش، وەختی زستانان كە باران دەباری، لەگەڕەكی (كوران) قۆرت هەبوون و پڕدەبوون لەئاو، ئێمە دەچووین لەوێ مەلەوانیمان دەكرد، من هەر لەوێدا فێری مەلەوانی بووم. كە تەمەنم گەیشتە قۆناخی هەرزەكاری بەحوكمی ئەوەی سینەما (حەمرا) و (سەڵاحەدین) لەماڵی ئێمە نزیكبوون، زۆر دەچووم بۆ سینەما، هەتا مومەسیلەكانی ئەو سەردەمە، كە ئەستێرەكانی هۆلیۆد بوون، هەموویانم دەناسی و زۆر چێژم لەسینەما وەردەگرت، هەروەها زۆر گوێم لەئێزگەی بەغدا و ئێزگەی كرماشان ڕادەگرت، ئەو وەختە شەوانە تەمسیلاتیان پێشكەش دەكرد. ئیدی دوای ئەوە هێدی هێدی روومكردە خوێندنەوە و بایەخدان بەبواری رۆشنبیری و هونەری، ئەگەر هەڵەنەبم، لەساڵی 1961 دەستم بەشیعر نووسین كرد، پاشان هەر لەژێر كاریگەری ئەو فیلمانە و تەمسیلاتەكانی ئیزاعە، یەك دوو چیرۆك و تەمسیلی ئیزاعیم نووسی.
سڤیل: تێگەیشتنی بنەماڵەكەتان لەسەر هونەر چۆن بوو؟
تەڵعەت سامان: باپێتبڵێم، دایكم لەگەڵ باوكم، هەروەها باوكی بابم و دایكی دایكیشم ئەوانە زۆر حەكایەتی فۆلكلۆری و پەندی پێشینان و شیعریان لەبەربوو، بیرم دێت كە من دەچووم بۆ لایان حەكایەت و شیعریان بۆ دەگوتم، هەتا باپیرم بەشیعر لەسەردەمی عەبدولحەمید هەتا ئەو وەختەی كە تێیدا ژیا، هەمووی ئاگاداربوو و بەشیعر بۆی باس دەكردم. راستە لەماڵی ئێمە رۆشنبیرییەكی هونەری نەبوو، بەڵام زارەكی زۆر موتابەعەیان هەبوو، راستی باوكم كاریگەری زۆری بەسەرمەوە هەبوو، هەتا لەرووی سیاسیش، كابرایەكی زۆر نەتەوەپەرست و دڵسۆز بوو، بەڕادەیەك لەساڵی 1974 ماڵ و منداڵی خۆی جێهێشت و چووە شاخ و بووە پێشمەرگە.
سڤیل: باوكت حەزی دەكرد ببیت بە هونەرمەند، یاخود كە بڕیارتدا لەئەكادیمیای هونەرە جوانەكان بخوێنی، لەماڵەوە كێشەت بۆ دروست نەبوو؟
تەڵعەت سامان: بەڵێ كێشە دروست بوو، راستی باوكم عەشایەر بوو، راستە مفەوەزی شوڕتە بوو، چاوكراوەش بوو، بەڵام كەلتوورێكی عەشایەری هەبوو، لەساڵی 1965- 1966 كە من چوومە ئەكادیمیای هونەرەجوانەكان بە باوكمیان گوتبوو: ئەوە كوڕت دەبێتە چاوەش و ئەو كولیەی ئەو هەڵیبژاردوە كولیەی دمبكچی و شایەر و ئەو شتانەیە، ئیدی باوكم توڕەبوو، گوتی: ئەگەر نەگەڕێیەوە كوردستان و واز لەو كولیەی دمبكچی نەهێنی من چیتر پارەت نادەمێ. من ئەمجارە بەقسەی باوكم نەكرد، فیعلەن باوكم چیدی پارەی نەدامێ، بەڵام هەردوو دایكەكەم بەدزی باوكم پارەیان بۆ دەناردم تا كولیەكەم تەواو كرد، پاشان كە تەخەروجم كرد، دەستم بەكاری شانۆگەری كرد، ئەو وەختە لافیتاتی شانۆگەری دەنوسرا، ئەو شانۆگەرییە لەنووسنی فلان كەسە و دەرهێنانی فلان كەسە، دیاربوو برادەرێك چووبووە لای باوكم پێیگوت: مامەكەریم دیارە كوڕەكەت شەرمی بەخۆیە ناوی تۆ بنوسێت؟ باوكیشم پێیگوتبوو: كوڕەكەم منی خۆشدەوێت، چۆن ئەو قسەیە دەكەی؟ كابراكە گوتی: نائەگەر تۆی خۆش بوێت، نانووسی تەڵعەت سامان، دەنووسی تەڵعەت مامەسامان. ئەو قسەیە لەدڵی باوكم مابووەوە، كە هاتمەوە ماڵ بینینم عاجزە، هەر قسەیەكم كرد و توڕەبوو، گوتی: ئەوە تۆ ئیحترامی من ناگری، من بەباوكی خۆت نازانی؟ منیش گوتم: باوكە تۆ گەورەی منی قوربانت بم. گوتی: ئەگەر من بەباوكی خۆت بزانی، دەنووسی تەڵعەت مامەسامان. گوتم: بەخوا ئیتر لەمەودوا دەنوسم تەڵعەت مامەسامان، دوای باسكردنی رۆلی شانۆ لە پێشكەوتنی كۆمەڵگا لەوەزعەكە تێگەیشت و خۆی بە من هەڵدەكێشا.
سڤیل: یەكەم شانۆگەریت (نەفرەتلێكراو) بوو؟
تەڵعەت سامان: بەڵێ یەكەم شانۆگەریم كە نووسیم و نمایشم كرد (نەفرەتلێكراو) بوو، ئەویش بۆ وەرگرتنی بڕوانامە بوو، كە تائێستاش باوە دەبێ قوتابیانی قۆناخی چوار شانۆگەری پێشكەش بكەن، دەبێ شانۆگەریەكەش جیهانی بێ، نەك خۆماڵی، چوومە لای مامۆستا ئیبراهیم جەلال و سامی عەبدولحەمید و پێمگوتن: من كوردم و دەقێكم نووسیوە پێشكەشی بكەم، گوتیان بەكوردی؟ گوتم: بەڵێ، گوتیان بەكوردی نابێ و ئەسلەن دەقی خۆماڵی نابێ نمایش بكرێ، بەڵام تۆ مادام حەزت لێیە و گەنجی و ئێمەش دەمانەوێت هانت بدەین، تەرجومەی عەرەبی بكە، ئەگەر ڕامان لەسەر بوو نمایشی بكە. دەقەكە لەلایەن خوالێخۆشبوو سەیفەدین ئیسماعیل تەرجەمەی عەرەبی كرا و نمایشم كرد، ڕاستی سەرەتا كە شانۆگەریەكە دەستیپێكرد زۆر ترسام، كە سەركەوتوو نەبم، چونكە ئەوانی تر هەموو شانۆگەری جیهانییان پێشكەش دەكرد، ئەوانیش دەترسان، چونكە ئەوە ئیمتیحانە، بەڵام من دووجار دەترسام، كە نمایشەكە تەواو بوو، سەیری مامۆستاكانی خۆم دەكرد و هەستمكرد بێزار نەبوونە، زوو خۆم گەیاندە مامۆستا ئیبراهیم و گوتم، ئوستاز رەئیەكم بدێ؟ گوتی: كوڕم بەردەوامبە. كە ئەوەم بیست خەنی بووم.
سڤیل: قۆناخی خوێندنت لەبەغدا چۆن بەسەربرد؟
تەڵعەت سامان: وەڵڵا خۆشمان بەسەر برد، ئەو وەختەی من لەبەغدا بووم، بەغدا زۆر خۆش بوو، نیمچە دیموكراتییەك هەبوو، ئێمە گروپێك بووین، ئەوەی كە دێتە بیرم من و مامۆستا مەحمود زامدار و فەرهاد شەریف و عەبدوڵڵا حەداد و ئەحمەد تاقانە و كۆمەڵێك كەسی تریش، پاش ئەوەی كە دەوام تەواو دەبوو، دەچووینە (مەتعەم ئەربیل)، ئیدی یان دەچووینە مەسرەحییەك یاخود دەچووینە پێشانگایەك، هەروەها دەچووینە سینەما، دائیمەن كە بڕیاری ئەبو نوئاس و سینەمامان دەدا، ئەو وەختە لەڕێگا جۆرەها كتێب دادەنرا و بەنرخێكی زۆر هەرزان، جاری واهەبوو ئەو پارەی كە بۆ سینەما دامنابوو، كتێبێكم پێ دەكڕی و دەگەڕامەوە، پێیان دەگوتم: مەگەڕێوە ئێمە پارەت بۆ دەدەین، دەمگوت: نەخێر دەچم كتێبەكە دەخوێنمەوە، هەر بەمجۆرە كتێبخانەیەكی باشم دانا.
سڤیل: لەگەڵ خۆشەویستی چۆن بووی، دەڵێن مامۆستا تەڵعەت لەخۆشەویستیدا سەركەوتوو نەبوو، ئەوە راستە؟
تەڵعەت سامان: وەڵڵا خۆشەویستیم كردووە، بەڵام كە جیاش بووینەوە، من جیابوومەوە، بارودۆخەكە واڕێكەوت كە بكشێمەوە، بەڵام لەقۆناخی دڵداریم هیچ فكرم لەسەر زەواج نەبووە، وەك كوڕ و كچێك قسەی خۆشمان دەكرد و نامەمان دەگۆڕیەوە و شیعرم بۆی دەنووسی، بەڵام كە من لەساڵی 1974 ژنم هێنا، شۆڕشی كورد دەستی پێكردبۆوە، باب و زۆربەی براكانم رۆیشتن بۆ شاخ، وەزعی كورد زۆر خراپ بوو، ئەو وەختە تووشی رەشبینییەكی زۆر ببووم، نەمدەزانی چی بكەم، پێم وابوو ئیلا ئەگەر ژن بێنم، تۆزێك بارودۆخی دەروونیم باش دەبێ.
سڤیل: هیچ نامەیەكی دڵداری ئەو وەختەت ماوە؟
تەڵعەت سامان: لەوانەیە مابێ، چونكە یەك فەردە ئەوراق و مەوراقی كۆنم هەیە، بەڵام ئێستاش دەفتەرێكم ماوە كە پڕی شیعری سەردەمی دڵداریمە.
سڤیل: یەكەم دەقی شانۆییت چی بوو؟
تەڵعەت سامان: پێشتر شانۆی بچووك بچووكم زۆر نووسیوە، نەماون، بەڵام لەساڵی 1968 دەستم بە(مەم و زین) كرد، ئەدیب و نووسەرەكانی هەولێر دەیانگوت: باسی (مەم و زین) و (خەج و سیامەند) بكە، توراسی كوردی پڕی (مەم و زین) و (ڕۆستەمی زاڵە)، ئیدی من (مەم و زین)ـم نووسی، هەتا ساڵی 1974 پێنج شەش جار دەستكاریم كرد، هەتا ئاخیر سیغە لەشاری هەولێر پێشكەشم كرد، بەڵام یەكەم شانۆگەریم كە نووسیبم و نمایشكرابێ (نەفرەتلێكراو) بوو، یەكەم شانۆگەری كوردییە لەتەلەفزیۆنی بەغدا تۆماركرا.