سڤیل: تریفە حەسەن

هونەرمەند حاجی مەكی لەچاوپێكەوتنێكی تایبەت لەگەڵ (سڤیل)ـدا، ئاماژە بەوە دەكات، مێژوویەكی درێژی لەدرامای كوردیدا هەیە، هۆكاری كەم دەركەوتنیشی لەدوای ڕاپەڕین بۆ ئەوە دەگێڕێتەوە، كە حیزبی نییە و تەلەفزیۆنە كوردییەكانیش كار بۆ هونەرمەندەكانی حیزبەكەی خۆیان دەكەن.
حاجی مەكی لە (عەمادیە) لەساڵی 1939 لەدایك بووە، وەك خۆی باسی لێوە دەكات، لەبنەڕەتدا لەئاغاكانی سیوەیلن و گوتیشی "باپیریشم لەناوچەی سیوەیل بوون، ئێمە دوو برا و دوو خوشك بووین، بەداخەوە ئەوان لەژیاندا نەماون".
هونەرمەند باس لەسەرەتاكانی ژیانی دەكات، كە ژیان یارمەتی نەدا تاكو قوتابخانە تەواو بكات، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا توانیویەتی شتێك بۆ مێژووی كورد بكات، حاجی مەكی گوتی "من 54 ساڵە تەمسیل دەكەم، تەمسیلەكانیشم جەماوەری خۆی هەبووە و خەڵكی بەدڵی بووە و هەمووی ئامۆژگاریی بوون"، باسی لەساڵی 1958 كرد، كاتێك كە سەرباز بووە لەشاری هەولێر، فرقەیەكی هونەری پێكهێناوە بەناوی (خەبات) و لەشاری سلێمانیش بەهەمان شێوە فرقەی (خەبات)ـی هەبووە. حاجی مەكی دەڵێ "بەداخەوە تەلەفزیۆنەكان نایەڵن ئێمە ئیش بكەین، هەریەكە گروپی خۆیان هەیە، وەكو حەمامی قەدیمی لێهاتووە، قۆڕخكراوە". حاجی مەكی زیاتر لەسەر ئەو بابەتە دوا و گوتی "ئازادی ئیستیغلال كراوە بۆ ئەوانەی لەحیزبایەتییەكەدا ئیش دەكەن، ئەگەر ئەندامی كارای حیزبێك نەبی، نایەڵن ئیشی هونەری بكەی"، ئەو هونەرمەندە ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد كە "گرنگ ئەوەیە ئەو شتەی كە من دەیكەم میللەت قبوڵی دەكات، لەئێستادا خەڵك داوام لێ دەكەن بۆ ڕەمەزان كارێك بكەم، من لای خەڵكەكە دەڵێم نەخۆشم"، حاجی مەكی گوتیشی "من بەعسی نەبووم، هەموو شاری سلێمانی ئەوە دەزانێت، سەرم بەرزە، منداڵێكی كورد لەهەر شوێنێك ئازارێكی پێ بكەوتایە، وامدەزانی منداڵی خۆمە، كارێكی خراپم نەكردووە، كاتی خۆی من لەهیچ لایەك لام نەداوە بۆ لای خراپە، ئیلا چاكە نەبێ".
هونەرمەند ئەوەشی گوت، "بۆ مێژوو ئەگەر مێژوو راستگۆبێ، بەڵام مێژوو راستگۆ نییە، من یەكەم فیلمی كوردیم دەركردووە بەناوی (نێرگز بووكی كوردستان) بەپارەی خۆم، نەك بەپارەی حكومەت، لەساڵی 1991 لەگەڵ برادەرێكمدا كاك حەمەسەعید حەمەكەریم، كە بەهەردووكمان توانیمان ئەو فیلمە دەربكەین". ڕۆژی 5/10/1991 كە رۆژی نمایشی فیلمەكە بوو، هەر ئەو ڕۆژەش كرا بەڕۆژی سینەمای كوردیە، گوتیشی "بەڵام تەقدیر و رێزلێنان نییە، لەبەر نەزانی خۆیان، تۆ تەمسیلێك بكە و با حاجی مەكیش تەمسیلێك بكات و تەقیمی بكەین، بزانە خەڵكی چۆن دادەنیشن بەدیاریەوە، هەموو كەسێك ناتوانێ شتی خۆش پێشكەش بكات، هەموو كەسێك ناتوانێ كۆمیدیا بێ، كۆمیدیا لەهەموو جیهاندا كارێكی زۆر قورس و گرانە".
حاجی مەكی ئاماژەی بەوەشكرد، ئەو كەسێتی خۆی تەواوكردووە و دەوڵەمەندیشە، لەبەرئەوە هیچ پێویستی بەدراماكردن نییە، بەڵكو تەنیا دەیەوێ لەڕێگەی هونەرەوە خزمەت بكات، گوتی "ئەگەر هەبێ یان نەبێ زۆر ئاساییە، بائەوانە بیكەن و خۆیان تاقی بكەنەوە، بەڵام ئەوانە وەكو كارەكانی حاجی مەكی نییە، بەلەزەت بێ و خەڵكی لەئەوروپا و لەكوردستان داوای بكەن".
هونەرمەند ئەوەشی خستەڕوو، كە هەندێك باس لە نائەكادیمبوونی دەكەن و گوتی "گرنگ ئەوەیە كە تەمسیلێك دەكەیت، خەڵك بەدڵی بێت، خۆ بەزۆریش خەڵك پێناكەنێ، من مێژووم، لەخەڵك بپرسن، من 54 ساڵە تەمسیل دەكەم و لام نەداوە، شتی قۆڕم نەكردووە، بەقسەی قۆڕی ئەمانە نابێ، كە دەڵێن حاجی مەكی ئەكادیمی نییە، بەوە نابێت چوار كتێبی قورسیان خوێندۆتەوە و چەند وشەكی بەهێز دەكەن، وشەی بەهێز چییە؟ گرنگ ئەوەیە ئەو خەڵكە ئەو وشەیەیان بەدڵ بێ". حاجی مەكی هەر لەقسەكانیدا باسی لەوەشكرد، هەر هونەرمەندێك تامی خۆی دەدات، گوتیشی "ئەگەر خۆیان لێم نەپرسنەوە، خۆمن ناچم لەبەردەم قاپیان بڵێم: كاكە من تەمسیل دەكەم، نایكەم، هەر نایكەم، بەڵام قەدری زێر لای زێڕینگەرە، تەمسیلكردن هەموو كەس ناتوانێ بیكات، من تەمسیلێكم كرد، لەسەر نوقڵی جەژن، كە خەڵك مەلابانگدان دەچنە سەرماڵان، لەدوای ئەو تەمسیلەی من، خەڵك ئەو عادەتەی تەرك كرد، ئەوە ئامۆژگارییە و كارە، ئەوە مێژووە". هونەرمەند حاجی مەكی ئەوەشی ئاشكرا كرد، لەئێستادا لەهیچ كارێكی هونەریدا بەشداری ناكات، لەبەرئەوەی "هیچم بەدەستەوە نییە و دانیشتووم، ئەگەر پێیان گوتم فەرموو لەگەڵمان تەمسیل بكە، من دەچم، ئەگەریش پێم نەڵێن، نایكەم، من پێویستم بەتەمسیلكردن نییە و زۆر دەوڵەمەندم و لەبەرخاتری خەڵك تەمسیل دەكەم".
حاجی مەكی باسی لەسەردەمی گەنجێتی خۆی كرد و گوتی "كەسێكی خراپ نەبووم و تاڕادەیەك قۆز بووم، گرنگیم بەجلوبەرگ داوە و حەزم بەدڵداری كردووە، چونكە دڵداری شتێكی زۆر خۆشە و ئەساسی ژیانە، ئەوەی دڵداری نەكات، نازانێ ژیان چییە، بەڵام دڵداری ئەوكاتە خۆشبوو، دڵداری ئەوكات جۆرێك بوو و هی ئێستاش جۆرێكی ترە". هونەرمەند باسی لەوەش كرد لەژیانی رۆژانەی ئاساییشدا حەزی لەكۆمیدیا و پێكەنینە، زۆركات هاوڕێكانی داوای گێڕانەوەی نوكتەی لێ دەكەن. سەبارەت بەپەیوەندی نێوان زۆری كێشی و دیمەنە كۆمیدیاكانی ناو دراماكانی، حاجی گوتی "بەشێك لەكۆمیدییەكەم پەیوەندی بە قەڵەویەكەم هەیە و پەیوەندیشی بەزانینی گفتوگۆكردن و قسەكردنەوە هەیە، پێكەنین لەجێگای خۆی و گریان و توڕەبوونیش هەروا لەشوێنی خۆیان، نابێ بەزۆر خەڵك بێنیتە پێكەنین". دەشڵێ هەرچەندە قەڵەوم، بەڵام سوكەڵەم بۆ كاركردن، هونەرمەند حاجی مەكی ئێستا لەگەڵ تاقە كچەكەی و خێزانەكەیدا، ژیان بەسەردەبات و رۆژانەشی بەسەردانی كتێبخانە و چایخانە بەڕێدەكات، هەندێ جاریش هاوڕێكانی بۆ قسەی خۆشەكانی دەیبەنە گەشت و سەیران.
هونەرمەند باسی لەوەشكرد، لەو سەردەمەدا گرنگترین شت پارەیە و كاری هونەریش لەبەر پەیداكردنی پارە ئەنجام دەدرێت، حاجی گوتی "ئێستا هەرچی دەرهێنەر هەیە، دەبێتە بەڕێوەبەری مۆنتاج، بۆئەوەی پارەیەكی باش بخوات، ئەگەر كارەكە بای 50 ملیۆن بێ، نزیكەی 10 ملیۆنێكی دابەش دەكات و ئەوی تری بۆخۆی، جاران بۆ پارە تەمسیل نەدەكرا، بەڵكو بۆ كوردایەتی و خۆشی بوو".
حاجی مەكی باسی لەبەرهەمەكانی كرد و دەڵێت "من 120 بەرهەمم هەیە و زۆربەی خۆم نوسیومە، هەتا فكرەی نێرگز بوكی كوردستانە خۆم نوسیومە لەگەڵ حەمە فەریق حەسەندا، من حەزم كردوە ئەوەی خەڵك دەیزانێت بیت فێرم بكات و شتی باش ئەنجام بدەین". گوتیشی "من یەكەم كەسم كە كامێرەی سینەماییم لەكوردستان گرتوە بەدەستمەوە و كارم پێی كردوە لەساڵی 1964 فیلمێكم لەسەر كارگەی چیمەنتۆ دەركردوە و ئێستاش ماوە".