سڤیل: شوان سدیق

گەڕانەوە و فەشەلی قوتابیان لەبەرنامەی تواناسازیدا بۆتە دیاردەیەك و تائێستا ژمارەیەك قوتابیش لەوڵاتانی دەرەوە گەڕاونەتەوە هەرێمی كوردستان، وەزارەتی خوێندنی باڵاش ئاشكرای دەكات، هەرچەندە گرێبەست لەنێوان قوتابی و وەزارەتدا هەیە، بەڵام تا ئێستا لێكۆڵینەوەیان لەگەڵ كەس نەكردووە.
بیرۆكەی بەرنامەی تواناسازی، بۆ ساڵی "2009" دەگەڕێتەوە، پرۆژەی تواناسازی بۆ رەوانەكردنی قوتابیان و خوێندكارانە لەوڵاتانی دەرەوە كە ماوەی دوو ساڵە پرۆژەكە لەلایەن وەزارەتی خوێندنی باڵا و بەهاوكاری سەرۆكایەتی حكومەت، دەستی بەكارەكانی كردووە، ئەمەش زیاتر رەخساندنی هەلی خوێندنە بۆ ئەو قوتابیانەی كە دەیانەوێ بڕوانامەی ماستەر و دكتۆرا لەزانكۆكانی دەرەوە بەدەستبێنین.
بەگوێرەی ئەو زانیاریانەی دراونەتە "سڤیل" لەماوەی ئەو دوو ساڵەدا تا ئێستاكە بەرنامەی تواناسازی بەشێوەیەكی گشتی "3000" قوتابی وەرگرتووە، كە لەناویشیاندا "56" خوێندكاری شاری كەركوك لەقۆناغی سێیەمی بەرنامەكەدا هەیە، بەڵام "1417" دەستیان بەخوێندنی پسپۆڕیەكەی خۆیان كردووە پرۆسەكەش بەبڕیاری سەرۆكایەتی حكومەت و پەرلەمان بۆ ماوەی چوار ساڵ بەردەوام دەبێت.
بەگوێرەی زانیارییەكان ژمارەیەك لەو قوتابیانەی كە چوونەتە وڵاتانی دەرەوە بە مەبەستی خوێندن قوتابی هەیە خوێندنەكەی بۆ تەواو نەكراوەو گەڕاوەتەوە، هەر بەپێی زانیارییەكانی (سڤیل) تا ئێستا نزیكەی 100 قوتابی سەرنەكەوتوون و بەهۆی نەزانینی زمان و كێشەی جۆراوجۆر خوێندنەكەیان بۆ تەواو نەكراوەو گەڕاونەتەوە بۆ كوردستان.
سۆران سوار عەزیز، خوێندكاری ماستەرە لەزانكۆی "نیوكاسڵ" لە "30. 3. 2011" چۆتە بەریتانیا كە یەكێكە لەو قوتابیانەی گەڕاوەتەوە بۆ كوردستان، لەبارەی كێشەكانی قوتابیان لەدەرەوە، سۆران بۆ (سڤیل) دواو گوتی "سەرەتا چوینە بەریتانیا خوێندنەكەی ئێمە لەپەیمانگایەك بوو كە دەستمان بەخوێندن كرد، دواتر ئەنجامەكەمان وەرگرتەوە، ئەو خوێندنەش بۆ وەرگرتنی نمرەیە بۆ ئەوەی بچیت لەئەكادیمیەكەی خۆت بخوێنیت، بەڵام لەمانگی چوار كە ئێمە لەوێ بووین یاسایەك دەرچوو كە كار بەو بڕیارە ناكرێت، بۆیە لەمانگی حەوت لەگەڵ چەند قوتابیەكی تر گەڕاینەوە بۆ كوردستان، بۆ ئەوەی دووبارە تاقیكردنەوە بكەم و بگەڕێمەوە".
سۆران سوار كە ئێستا لەگەڵ چەند هاوڕێیەكی تریشیدا گەڕاونەتەوە بۆ كوردستان، لەدرێژەی قسەكانیدا گوتیشی "قوتابی هەیە كە دێتە دەرەوە وەك پێویست تاقیكردنەوەی ئینگلیزی بۆ نەكراوە، بەهۆی ئەوەی زمان بە باشی نازانێت كە دێتە دەرەوەی وڵات تووشی سەدمە دەبێت، چونكە ئەگەر قوتابی باكگراوندێكی ئینگلیزی نەبێت، زەحمەتە بۆ ماوەی شەش مانگ یاخود ساڵێك نمرەی پێویست بەدەستبێنن".
سۆران پێیشیوایە هەر لەبەر ئەو هۆیەشە كە قوتابی ماوەی مانگێك دەڕواتە دەرەوە كاتێك كەبیر لەو پارەیە دەكاتەوە، بۆی خەرج كراوە، لەبەرانبەر تەواوكردنی خوێندن، بەڵام كە زمان نازانێ و گرفتی تری هەیە بۆیە توشی دڵەڕاوكێ و سەدمە دەبێت، دواتر خوێندنەكەی بەجێدەهێڵن و دەگەڕێتەوە، چونكە ئەوان پێیانوایە ئەگەر نەتوانن خوێندن تەواو بكەن، ئیتر بۆچی تووشی قەرزاری حكومەت ببنەوە.
وەك سۆران سوار عەزیز، لەدرێژە قسەكانیدا ئاماژەی بۆ كرد "قوتابیانی دەرەوە بەتایبەتی بەریتانیا تارادەیەك كێشەی مادییان نییە، بەڵام كێشەی ئەوان بەشێكیان زمانەكەیانە، چونكە گەورەترین كێشەی هەندێك لەقوتابی ئێمە ئەوەیە كە ئیمێلێكی بۆ دێت نازانێت چۆن وەڵامی بداتەوە، یان روو لەكوێ بكات، لەگەڵ ئەوەش قوتابی هەیە كێشەی دووریەتی لەخێزانەكەی"، بەبڕوای (سۆران سوار) هەر قوتابییەك كەمێك قودرەتی هەبێت بۆ ماوەی دوو مانگ دەتوانێت خوێندنەكەی تەواو بكات، چونكە ماوەی درێژكردنەوەی فێربوونی زمانی ئینگلیزی درێژكراوەتەوە.
لەو بارەوە (فوئاد عەلی سمایل) گوتەبێژی رەسمی وەزارەتی خوێندنی باڵا زانیارییەكان پشتڕاست دەكاتەوە، كە ژمارەیەك قوتابی سەركەوتوو نەبوون، بەڵام رەتی دەكاتەوە ژمارەیان سەد كەس بێت فوئاد عەلی، لەلێدوانێكیدا بە "سڤیل"ی راگەیاند "بەڵێ تا ئێستا كە 23 قوتابی كێشەی هاتنەوەیان هەبووە، لەوڵاتانی دەرەوە گەڕاونەتەوە، بێگومان گەڕانەوەی ئەو قوتابیانەش هۆكارەكەی بۆ نەزانینی زمان و قەلەقی و هەندێ شتی شەخسی خۆیان دەگەڕێتەوە".
(فوئاد عەلی) گوتەبێژی وەزارەتی خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی، هەر لەلێدوانەكەیدا بۆ (سڤیل) گوتی "تا ئێستاكە غەرامەی قوتابی بەو شێوەیە نەبووە، بەڵام بەپێی ئەو بەڵێننامەی كە لەنێوان قوتابی خوازیار و وەزارەتدا پڕدەكرێتەوە، ئەو قوتابیانەی كە كێشەیان هەیە پارەكەیان لەسەر ماڵە، چونكە ئەوان پێشتر گرێبەستیان هەبووە، لەگرێبەستەكەشدا ئەگەر قوتابی سەركەوتوو نەبێت، ئەوا ماستەر "75" ملیۆن دینار غەرامە دەدات، هەروەها دكتۆراش "100" ملیۆن غەرامەكەیەتی، یاخود كەفالەتی خانوو یان شتی تر، بەڵام بەگشتی تا ئێستا تەجروبەیەكی وا نییە كە چۆن لێكۆڵینەوە لەگەڵ ئەو قوتابیانە بكرێت".
بەگوێرەی زانیاریەكان ئەو قوتابیانەی كە گەڕاونەتەوە، وەك خۆیان باسی دەكەن لەلایەن سەرۆكی زانكۆكانیانەوە كێشەیان بۆ دروستكراوە. یەكێك لەو زانكۆیانەش زانكۆی "سۆرانە" وەك قوتابیەكی گەڕاوە كە ماستەری هەبووە پێشتر، لەئێستا گەڕاوەتەوە بۆ كوردستان، بەپێی هەندێك زانیاری ئەو قوتابیە 5 دەفتەری سەرفكردووە، كەچی سەركەوتوو نەبووە، ئێستاش هەر بەوهۆیەوە لەلایەن سەرۆكایەتی زانكۆوە رێگەی نەدراوە دەوامی ئاسایی خۆی بكات، باس لەوەش دەكرێت، كە سەرۆكی زانكۆی سۆران هەڕەشەی فەسڵكردنی لەو قوتابیانە كردووە، كە لەتواناسازیدا سەركەوتوو نابن.
دكتۆر (موسڵیح) سەرۆكی زانكۆی سۆران وەك پێویست روونكردنەوەی نەدا لەسەر ئەو كێشانەو بە "سڤیل"ی راگەیاند "ئەوەی كە ئێوە باسی دەكەن، لەزانكۆی سۆران تەنیا سێ قوتابی كێشەیان هەیە ئەوەش پەیوەندی بە فەشەلیانەوە نییە، بەڵكو كێشەی تریان هەیە".
هەر لەچوارچێوەی ئەو كێشانەی كە هاتوونەتە بەردەم ئەو قوتابیانەی كە گەڕاونەتەوە، بەتایبەتی ئەوانەی زانكۆكان، (فوئاد عەلی) گوتەبێژی وەزارەت، رەتی دەكاتەوە وەزارەتەكەیان كێشەی بۆ قوتابیە گەڕاوەكان دروست كردبێت، فوئاد گوتی "تا ئێستاكە شتی وامان نەبیستووە، چونكە مەسەلەی تواناسازی لەهەندێ كاتدا لەدەسەڵاتی وەزارەتیشدا نییە، بەڵكو لێژنەیەك سەرپەرشتی دەكات لەسەرۆكایەتی حكومەت، بەڕێز سەرۆكی حكومەتە، هەروەها جێگرەكەیەتی، لەگەڵ سێ وەزیری تر، واتە ئەوان خاوەن بڕیارن".
لەكۆتایی لێدوانەكەیدا وتەبێژی زانكۆ باسی لەوەكرد، كە هەوڵێك هەیە، بۆ ئەوەی توانای زمانەوانی ئەو قوتابیە پەرەی پێبدرێت، ئەو گوتی "لەمەودوا هەوڵ دەدرێت سەنتەرەكانی بواری زمانی ئینگلیزی یاخود ئەو شوێنانەی كە پێویسیتان بە زمانی ترە، هەوڵ بدرێت لەسەنتەرەكانی ناو زانكۆكانی كوردستان بەهێز بكرێن. ئەو كاتە لەرێگەی ئەو سەنتەرانەوە تاقیكردنەوەكانی تریش بكرێت. ئەو كاتەش تاقیكردنەوە لەرێگەی سنتەرێكی نێودەوڵەتییەوە بكرێت بەبێ منەتی قوتابی دەچێـتە خوێندن".