مەریوان عومەر

ململانێ سیاسییەكان لەشاری كەركوكدا، رەنگدانەوەیان بەسەر لایەنی پەروەردەییەوە هەبووە. هەر یەكێك لەپێكهاتەكانی شارەكە قوتابخانەی تایبەت بەخۆیان بۆ منداڵەكانیان هەیە، ئەمەش ئینتیمای ئیتنیكی لەشارەكەدا تۆختر كردووە و مەودا و دووری نێوان هەر سێ نەتەوەی كورد و عەرەب و توركمانەكانی زیاتر كردووە.
عومەر موبارەك، بەڕێوەبەری گشتیی پەروەردەی پارێزگای كەركوك دەڵێت "1300 قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەندیمان هەیە، لەهەردوو ئاستی سەرەتایی و ناوەندی 150 قوتابخانەیان بەزمانی توركمانین، 450 قوتابخانەی تریش بەزمانی كوردین، 4 قوتابخانە بەزمانی سریانی، نزیكەی 700 قوتابخانەكەی تریش بەزمانی عەرەبین".
ئەلتەحەدی، یەكێكە لەو قوتابخانانەی تێكەڵێك لەقوتابیانی كورد و توركمان و عەرەب و مەسیحی تێیدا دەخوێنن، رەنگدانەوەی پێكهاتەی دانیشتوانی گەڕەكی "ئەفسەران"ی باشووری شاری كەركووكە. ئەو رۆژە لەبۆنەیەكدا سەربازە ئەمریكییەكان و هێزەكانی پۆلیسی عێراقی دیاریان بەسەر قوتابیانی ئەو قوتابخانەیەدا دابەش دەكرد.
موبارەك ئاماژەی بەوە دا، كە ئەوان هەست بەدروستبوونی ئەو جیاوازییە و مەترسییەكانی دواوەی ئەو حاڵەتە دەكەن، گوتیشی "دەمانەوێ نەهێڵین ئەو حاڵەتە كاریگەری لەسەر منداڵان هەبێت، چونكە ئەوان نەوەی دواڕۆژن، پێویست نییە منداڵان ببنە قوربانی ئەو كێشە و ململانێیانەی لەمێشكی گەورەكاندا چەسپیون".
جەمال موبارەك زیاتر لەبارەی ئەو حاڵەتە گوتی "كێشە سیاسییەكان ماندویان كردووین، هەروەك كاریگەری لەسەر قوتابخانەكانیشمان هەبووە، زۆر لایەن و حیزبی سیاسی دەست وەردەدەنە خوێندن و كاروباری قوتابیان".
ئەو هێزە ئەمریكیانەی لەشارەكەدا هەن، چەند جارێك بەمەبەستی لەیەكتر نزیك كردنەوەی قوتابیانی سەر بەنەتەوە و گروپە جیاوازەكان، سەردانی ئەو قوتابخانانەیان كردووە، كە قوتابی سەر بەنەتەوە جیاوازەكانی تێدان و دیاریان بەسەردا دابەش كردوون. بەردەوامیش دەڵێن، كە هەموو لایەك بۆ ئەوان وەكو یەكن.
بەڕێوەبەری گشتیی پەروەردەی كەركوك ئەو دەستپێشخەریەی ئەمریكییەكانی بەئیجابی زانی و وتیشی "ئێمە پشتگیری ئەو پلانە دەكەین، چونكە بیروڕا جیاوازەكان و بەتایبەتیش منداڵانی سەر بەنەتەوە جۆراوجۆرەكان لەیەكتر نزیك دەكاتەوە".
ئێستا دانیشتوانی كەركوك نزیكەی ملیۆنێك كەس دەبێت، تێكەڵ لەكورد و عەرەب و توركمان و كەمینەیەكی مەسیحی. كوردەكان داوای گێڕانەوەی كەركووك بۆ سەر هەرێمی كوردستان دەكەن، بەڵام عەرەب و توركمانەكان دژی ئەو بۆچوونەن.
ئەو بارودۆخە و كاریگەریەكەی بەسەر قوتابخانەكان و منداڵانەوە جێگای نیگەرانی بەشێك لەكەسوكاری قوتابیان و هێزە ئەمنیەكان و هێزە ئەمریكیەكانیشە. كاپتن "ولیان شنایدەر" لەبارەی هەوڵەكانی خۆیان بۆ سنورداركردنی ئەو كاریگەرییە لەسەر قوتابیان دەڵێت "ئێمە لەدەستپێشخەریەكدا سەردانی قوتابخانەكانمان كردووە، دیاری پەرتوك و جانتامان بەسەر قوتابیاندا دابەش كردووە و بۆشمان روونكردوونەتەوە، كە هەموو لایەنەكان بۆ ئێمە وەكو یەكن. بەردەوام هەوڵ دەدەین پەیوەندی نێوان قوتابیانی سەر بەنەتەوە جیاوازەكان پتەو و تۆكمە بكەین. دەمانەوێت منداڵان لەكێشە و ناكۆكیە سیاسیەكان بەدوور بن و رۆڵێكی زیاتر بدەینە هێزە ئەمنیە عێراقیەكان، بۆ خزمەتكردنی خەڵكی شارەكە. ئەو هەوڵانەش لەقوتابخانەكانەوە دەست پێ دەكات".
عەقید غازی محەمەد ساڵح لەپۆلیسی كەركوك لەیەكتر نزیككردنەوەی قوتابیانی سەر بەنەتەوە جیاوازەكانی بەپێویست زانی و گوتی "ئامانجی ئەو هەوڵانە دروستكردنی جۆرێك لەتێگەیشتن و هەماهەنگیە لەنێوان قوتابیان خۆیان و مامۆستا و قوتابیان، بەبێ لەبەرچاوگرتنی لایەنی نەتەوەییان، چونكە ئەمە مەترسیەكی گەورەیە، بەتایبەت لەبواری ئەمنی".
شێرزاد عومەر خورشید، قوتابیەكی پۆلی سێیەمە، دانیشتووی گەڕەكی ئەفسەرانە لەباشووری شارەكە، لەوەسفكردنی پەیوەندیەكانی لەگەڵ هاوڕێكانیدا دەڵێت "لەلای هاوڕێكانم "مەتین" كە توركمانە و "حەمەد" كە عەرەبە دادەنیشم، پێكەوە یاری دەكەین و دەخوێنین، هیچ كێشەمان نییە، تەنیا یاریكردن و پێشبڕكێی نمرە و خوێندن نەبێت". مامۆستا "خەولە كەریم"یش لەو بارەوە دەڵێت "هەندێ لەقوتابیان بەزمانی نەتەوەی خۆیان دەخوێنن، هەندێكی تریشیان خانەوادەكانیان ناچاریان دەكەن، بەڵام زۆر قوتابی تر روو لەو قوتابخانانە دەكەن، كە فرە نەتەوەن و بەزمانی عەرەبی دەخوێنن". مامۆستا خەولە زیاتر گوتی "هیچ زیانێك لەوەدا نییە، كە قوتابی فێری زمانی نەتەوەكەی خۆی بێت، بەڵام كاتێك سیاسیەكان ناكۆك دەبن، ئەركی ئێمە لەوان قورستر و گەورترە، كە ئەو كەلێن و بۆشاییە پڕ بكەینەوە".
قوتابی عومەر عەبدوللەتیف خەلەف لەبارەی قوتابخانەكەی و هاوڕێكانیەوە دەڵێت "لەقوتابخانەكەماندا عەرەب و كورد و توركمان و مەسیحی هەن، ئێمە دەشزانین كە لەكەركوكدا كێشە هەیە، بەڵام نابێ كار لەئێمە بكات. ئەمریكیەكان دیاریان پێشكەش كردین، بەڵام دیاریەكە بەنرختر دەبوو، گەر لەلایەن سیاسیەكانی خۆمانەوە پێشكەشمان بكرابایە".