گــەشتـــكردنی دەرەوەی وڵات بە پزیشك یەكێكە لەرێككەوتنەكان

سڤیل: زۆزك تاهیر

زۆرجار باس لەرێككەوتنی پزیشك لەگەڵ دەرمانخانە، تاقیگە، سۆنەر، تیشك دەكرێت، بەڵام ئێستا رێكەوتنی نێوان كۆمپانیای دەرمانهێنەرەكان لەگەڵ پزیشك بوونی هەیە، سەرۆكی لقی هەولێری سەندیكای دەرمانسازان بەپێویستی دەزانێ، كە "سەندیكای پزیشكان لێژنەیەك پێكبێنن، ئەو لێژنەیە ئیجرائات لەگەڵ هەردوولا بكات، چونكە جگە لەو دیاردەیە، دكتۆر هەیە لەناو عیادەكەی دەرمان دەفرۆشێ".
فەخریە حاجیی تەمەن 48 ساڵ، مامۆستای سەرەتاییە، باس لەوە دەكات كە ماوەی 2 ساڵە هاوسەرەكەی جەڵتەی دڵ لێیداوە و نەشتەرگەرییان بۆ كردووە، ئەو پزیشكەی نەشتەرگەری كردووە، گوتوویەتی پێویستە هاوسەرەكەی حەبێك بەكار بێنێ، "حەبێكی بۆ دیاری كردین و گوتی دەبێ ئەو حەبە بخوا، ئێمەش چووین حەبەكەمان كڕی، گوتی نەخێر دەبێ حەبی فلانە شەریكە بكڕن، تەنیا ئەو ئەسڵیە"، بۆیە لەسەر قسەی پزیشك فەخریە تەنیا ئەو جۆرە ماركەیە دەكڕێت، كە بۆی دیاریكراوە و دەڵێت، "نرخەكەشیان زۆر جیاوازی هەبوو، ئەوەی دكتۆر دیاری كردبوو، بە 150 دۆلار بوو، ئەوانی دیكە لەنێوان 80 تا 100 دۆلار بوون، بەڵام لەسەر قسە و سیقەی ئەو تەنیا ئەومان بۆ دەكڕی"، كڕینی ئەو حەبە بەردەوام دەبێت تارۆژێك بەرێككەوت فەخریە تووشی كوڕی یەكێك لەمامۆستا هاوڕێكانی دەبێت، كە پزیشكی دەرمانسازیە و دەرمانخانەی هەیە و داوای لێدەكات هەمان دەرمانی بۆ بێنێت، ئەویش پێی رادەگەیەنێت، كە هەموو جۆرەكان جیاوازییەكی ئەوتۆیان نییە، "ئەو كوڕە گوتی خۆم دەرمانخانەم هەیە و ئەمانە هیچ جیاوازییەكیان نییە، تەنیا رێكەوتنی نێوان بازرگان و دكتۆرە"، فەخریە دەڵێت "بەم قسەیە سەرم سووڕما، ئاخر مانای هەیە من 2 ساڵە لەسەر سیقەی دكتۆر مانگانە 100 دۆلار زیاد خەرج بكەم؟ توخوا ئەوە گوناه نییە؟"، ئەو مامۆستایە ئەمكارەی بە"بێویژدانییەكی گەورە" وەسف دەكات و بەپێویستی دەزانێ، "حكومەت سزای ئەو دكتۆرانە بدات و نەیەڵێ عیادەیان هەبێت".
(م،ئـ) پزیشكێكی دەرمانسازییە و ماوەی 6 مانگە لەیەكێك لەدەرمانخانەكان دەستی بەكار كردووە، بەو مەرجە قسەی كرد، كە ناوی بەپیت بنووسرێ و ناوی دەرمانخانەكەش بڵاو نەكرێتەوە، جەخت لەوە دەكاتەوە، ئەو دیاردەیە "بەبێگومانی" هەیە، ئەو پزیشكە سەرەتای زانینی ئەو دیاردەیەی بۆ هەفتەیەك دوای دەست بەكاربوونی دەگەڕێنتەوە و دەڵێت "هەفتەیەك دەبوو هاتبوومە ئێرە، رۆژێك پزیشكێكی دەرمانسازی تازەدەرچوو هاتە لام و گوتی من مەندوبی فلانە كۆمپانیام، ناوی دكتۆرێكی بەناوبانگی هێنا و گوتی بۆ ئەو حەبە رۆژانە چەند كەس دەنێرێتە لات؟ منیش گوتم تائێستا كەسی نەناردووە، ئەویش دەموچاوی گرژ كردەوە و گوتی بۆ ئێمە بەبەلاش پارەی پێدەدەین؟ چۆن كەسی نەناردووە؟ منیش سەرم سووڕما و نەمزانی وەزعەكە بەو شێوەیەیە"، ئەو پزیشكە ئاماژە بەوە دەدات، كە زیاتر دكتۆرە عەرەبەكان ئەو رێككەوتنەیان هەیە، (م.ئـ) چۆنیەتی رێككەوتنی هەردوولا دەخاتەڕوو و دەڵێت "بۆ نموونە كۆگایەك، دەرمانخانەیەك، یان بازرگانێك هەندێك دەرمانی لەسەر دەمێنێتەوە و نافرۆشێت، لەگەڵ دكتۆرێك رێكدەكەوێت و دەڵێ ئەوەندە دەرمانەم بۆ بفرۆشە، منیش بەشێك لەرێژەی قازانجەكەت پێدەدەم، زۆربەیان رێژەكەیان دیاریكراوە".
(د.م) یاریدەدەرێكی پزیشكی كە لەیەكێك لەدەرمانخانەكانی شەقامی پزیشكانی هەولێر كار دەكات، جەخت لەوە دەكاتەوە، ئەو دیاردەیە "زۆر زۆرە"، ئەو دەڵێت "لەم ماوەیە كۆمپانیایەك چەند دەرمانێكی تایبەتی هێنابوو، بۆئەوەی دەرمانەكەی سەرف ببێت، گەشتێكی دەرەوەی وڵاتی بۆ چەند دكتۆرێك رێكخست، هەر دوای ئەو گەشتە نرخی ئەو دەرمانەی ئەو هێنایبوو، لەهەر پاكەتی 49 سەنت بەرز بۆوە، بێگومان ئەمەش لەسەر حیسابی خەڵكی فەقیرە"، هەروەها ئاماژەش بەوە دەدات، كە مانەوەی هەر دەرمانێك پێش ئەوەی ئێكسپایەر ببێت، "رێككەوتنێكی بۆ دەكرێت، بۆئەوەی ماوەكەی بەسەر نەچێت و سەرف بێت".
د.رەعد نەجمەددین پزیشكی لوت، قوڕگ و گوێ، لەكۆگای گوڵان بەڕێوەبەری كارگێڕییە، لەبارەی ئەو دیاردەیە راشكاوانە دەڵێـت، "بەخۆم دكتۆرم، بەڵام بەئاشكرا دەڵێم بەپلەیەك عەیبەكە لەدكتۆرەكەیە، كە رێككەوتن دەكات"، ئەو پزیشكە جەخت لەوە دەكاتەوە، كە ئەو رێككەوتنانە شەرعی نین، بەڵام ئەوەش دەڵێت "هەندێك دكتۆری موعەیەن هەن، جۆرە دەرمانێكی دیاریكراو بۆ نەخۆش دەنووسێ، هەموو كۆمپانیایەكیش نوێنەری خۆی هەیە و رێكلامی بۆ دەكات، ئەو دكتۆرەش پێی دەڵێ، من ئەو دەرمانە دەنووسم، ئەمیش دەچێت پەیدای دەكات و لەدەرمانخانەكەی نزیكی دادەنێت، ئەوەش شتێكی ئاساییە، بەڵام ئەگەر رێككەوتن رووبدا، عەیبەكە لەدكتۆرەكەیە و عەیبە بازرگانی بەشەهادەكەی بكات"، لەبارەی ئەوەی هەندێك لەكۆمپانیاكان گەشت بۆ دەرەوەی وڵات بەپزیشكەكان دەكەن و تا ئەو پزیشكە تەنیا ئەو دەرمانانە بنووسێت، كە ئەو كۆمپانیایە هەیەتی، د.رەعد ئاماژە بەوە دەدات، ئەو كۆمپانیانەی وەكالەیان هەیە و دەتوانن دەرمان لەدەرەوە بێنن، ئەوانیش لەگەڵ دكتۆرەكان رێكدەكەون، كە چۆن ئەو دەرمانەیان بۆ سەرف بكات، ئەو پزیشكە دەڵێـت "لەكۆلێژ لێكچەرێك بەناوی رەوشتی پزیشكی هەیە و ساڵێك دەخوێندرێت، ئەوەی جێبەجێی نەكردبێ، بڕوات هەبێ تازە قەد جێبەجێی ناكات، بەڵام لەهەموو لایەنێكی ژیانیش بەرژەوەندی هەر هەیە، ئەو حاڵەتانەشمان زۆر گوێ لێبووە، بەداخەوە نكۆڵی لێناكرێت، بەتایبەتی ئەوانەی وەكالەیان هەیە و دەتوانن لەدەرەوە دەرمان بێنن".
(س.ت) پزیشكێكی دیكەی دەرمانسازییە و لەیەكێك لەدەرمانخانەكان كاردەكات و ماوەیەك بەر لەئێستا نوێنەری یەكێك لەكۆمپانیاكان بووە، ئاماژە بەوە دەكات، كە زۆربەی كۆگاكان نوێنەریان هەیە و جانتایەك لەو دەرمانانەی كە خۆیان هەیانە، پێیدەدەن، ئەو نوێنەرەش دەچێتە لای هەموو پزیشكەكان و ئەو دەرمانەیان پێشان دەدات و پێیدەڵێ ئەو دەرمانانەمان هەیە، دانەیەكیش بەخۆڕایی لەلای جێدێڵێت، تا دكتۆرەكە لەبیری بێت، "ئەگەر سەیر بكەیت، زۆربەی سەرمێزی دكتۆرەكان كۆمەڵێك دەرمان دانراون"، بەقسەی ئەو دەرمانسازە كە دەڵێت، "هەندێك دكتۆر هەن، دەڵێ باشە من دەینووسم و رام لەكۆمپانیاكەتان هەیە و دەرمانتان باشە، رۆژانە 50 تا 60 نەخۆشم هەیە و بەپێی پسپۆڕیم بۆ هەموویان دەنووسم، لەبەرامبەری چیمان بۆ دەكەی، مەندوبەكەش ئەو قسەیە بەبەڕێوەبەرەكەی رادەگەیەنێت، ئەوانیش ئەوەندەی من ئاگادار بم، زۆربەی كۆمپانیاكان گەشتیان بۆ رێكدەخەن و بەخۆڕایی رەوانەی لوبنان، ئیسپانیا، توركیا و. وڵاتانی دیكەیان دەكەن، لەوانەیە چەند دكتۆرێك بەجارێك گەشتیان پێبكرێت، بەڵام ئەوەندەی من ئاگاداربم، نەمزانیووە هیچ دكتۆرێك وشكەپارەی وەرگرتبێت"، ئەو دەرمانسازە جەخت لەوە دەكاتەوە، یەكێك لەپزیشكە بەناوبانگەكانی شاری هەولێر بەنوێنەری كۆمپانیایەك دەڵێ، هیچتان بۆ نەكردووم، ئەویش پێیدەڵێ لوبنان باشە، بەڵام پزیشكەكە رازی نابێت و بەپەنجەكانی ئاماژە بۆ پەڕاوەكەی پێشی دەكات و دەنووسێت بەرشەلۆنا، لەكاتی پرسیاركردن دەربارەی ئەو رێژەی كۆمپانیایانەی كە گەشتیان بەرامبەر بەفرۆشی دەرمان بەپزیشكان كردووە، ئەو پزیشكەی دەرمانسازی بەپێكەنینەوە دەپرسێت "جا كام كۆمپانیا ئەو كارەی نەكردووە؟!".
خاوەن كۆمپانیایەكی تایبەت بەدەرمانهێنان سەرەتا رازی نەبوو قسە بۆ (سڤیل) بكات، دواتر بەو مەرجە رازی بوو، كە ناوی ئاشكرا نەكرێت، ئاماژە بەوە دەدات، كە زۆرجار قەناعەتی پزیشك وایە و دەرمانێكی پێ باشە و بۆ نەخۆشی دەنووسێ، ئەو بازرگانە دەڵێت "زۆربەی كۆمپانیاكان مەندوبیان هەیە و دەچنە لای دكتۆر و دەڵێن ئەو دەرمانەمان هەیە و ئەوە كوالێتەكەیەتی، چونكە دكتۆری ئێمە تاقەتی ئەوەی نییە، بەدوای كۆالێتی دەرمانی باشدا بگەڕێت، ئەویش ئەگەر رازی بێت بینووسێت، ئەوا مەندوبەكە لەنزیكترین دەرمانخانەی لای عیادەی پزیشكەكە ئەو دەرمانە دادەنێت و دكتۆرەكەش خۆی و هەوەسی خۆی دەینووسێ، ئەوەش دەگەڕێتەوە سەر ویژدانی دكتۆرەكە"، ئەو خاوەن كۆمپانیایە جەخت لەوە دەكاتەوە كە پارەدان نییە، بەڵام ئەوە ناشارێتەوە كە ئەویش گەشتی بە پزیشكان كردووە، بەڵام بیانووی ئەوەی هەیە كە گەشتەكەیان زانستی بووە و بۆ هەندێك كارگەی دەرمان بووە، "لەگەڵ گەشتەكەم بەدكتۆرەكانم پیشان دا، كە من لەچ كارگەیەك دەرمان دێنم، چونكە من رێكلام بۆ دەرمانی خۆم و كۆمپانیاكە دەكەم".
د. معاد شیت، سەرۆكی لقی هەولێری سەندیكای دەرمانسازان راشكاوانە دەڵێت، "ئەو رێككەوتنانە هەیە"، ئەو بۆ چارەسەری ئەو دیاردەیە بەپێویستی دەزانێ، سەندیكای دەرمانسازان و سەندیكای پزیشكان بەیەكەوە دابنیشن و "سەندیكای پزیشكان لێژنەیەك پێكبێنن، ئەو لێژنەیە ئیجرائات لەگەڵ هەردوولا بكات، چونكە جگە لەو دیاردەیە، دكتۆر هەیە لەناو عیادەكەی دەرمان دەفرۆشێ"، د.معاد دەڵێت "ئێمە نووسراومان بۆ سەندیكای پزیشكان كرد، كە سەبارەت بەم دیاردەیە بەیەكەوە دابنیشین و ئیجرائات لەگەڵ ئەو دكتۆرانە بكەین، كە ناوەكانمان لەلایە، بەڵام ئەوان هیچ وەڵامیان نەدایەوە، چی بكەم ئەوان كار ناكەن، بۆیە چاوەڕێین"، لەبارەی هەبوونی یاسایەكی تایبەت بەسزادانی ئەو دەرمانخانە و پزیشكەكان، سەرۆكی لقی سەندیكای دەرمانسازان بەراشكاوی دان بەوە دەنێت، "هیچ یاسایەك نییە تایبەت بێت بەسزادانی ئەو پزیشكانە، بۆ كۆمپانیاكانیش هیچ رێنماییەك لەلای ئێمەوە نییە، چونكە ئێمە بەنووسراو داوامان لەوەزارەتی تەندروستی كرد، تا كۆمپانیاكان سەربە ئێمە بن، تا یاسایەكمان بۆیان هەبێت، بەڵام وەزارەت كەمتەرخەمە".
سەرۆكی لقی هەولێری سەندیكای پزیشكان د.كامەران رەسوڵ، لەدیمانەیەكی گۆڤاری (سڤیل)ـی ژمارە 29ـی رێكەوتی 10/4/ 2010، كە لەبارەی ئەو دیاردەیە پرسیاری لێدەكرێـت، دەڵێت "ئەم پرسیارە هەر جارێك ئاراستەمان بكرێت، شەرمەزار دەبین".