گرانی پرسەی مردووەكان خەمی زیندووەكان قورستر دەكات

سڤیل: هێمن و زیاد

"خودایە ئەگەر كەسێك نەمرێت، منداڵەكانم هیچ نییە بیخۆن". ئەوە دێڕێكی بەدر شاكر سەییابی گەورە شاعیری عێراقیە، كاتێك ئەم قسەیەی خستۆتە ناو دێڕێك لەشیعرەكانی، قەبرلێدەرێكی بینیووە، كە لەخودا پاڕاوەتەوە، خەریكە لەبێكاری ئەو منداڵەكانی دەمرن.
كۆمەڵەی قورئانخوێنانی كوردستان لەساڵی 2004ـوە دامەزراوە، تەنها لەهەولێردا 450 ئەندامی هەیە، لەنێویدا 280ـی لەرەگەزی نێرە و 170ـی ئافرەتە، مەرجی ئەندامیەتی لەكۆمەڵەكەدا دانیشتووی هەولێر بێت، تەمەنی لەهەژدە ساڵ كەمتر نەبێت و تاقیكردنەوەی خوێندنەوەی قورئانی بۆ دەكرێت، بەپێی رێنماییەكانی كۆمەڵە بۆ سێ رۆژ پرسە 200 هەزار دینار دیاری كراوە بۆ پیاوان و ئافرەتان، سەید فەخرەدین هەولێری بەرپرسی راگەیاندنی كۆمەڵەی قورئانخوێنانی كوردستان دان بەوەدا دەنێت، زۆر لەقورئانخوێنەكان پابەندی ئەو نرخە نابن، كە بۆ سێ رۆژەكەی پرسەكەی پیاوان و ئافرەتان دانراوە، دەڵێت "زۆر جار قورئانخوێنەكان پارەی زیاتر لە حەقی دیاریكراو لەكەسوكاری مردووەكان وەردەگرن، بەتایبەت ئافرەتان". نەبوونی سیستەمێكی گونجاو بۆ پرسەی مردووان، بەئەندازەیەك بۆتە گرفت لەبەردەم هاوڵاتیان، بڕیارە لێژنەی ئەوقاف و كاروباری ئایینی لەپەرلەمانی كوردستان تاوتوێی ئەم بابەتە بكەن، لەم بارەیەوە گولیزار قادر، ئەندامی لێژنەی ئەوقاف و كاروباری ئایینی لەپەرلەمانی كوردستان بۆ (سڤیل) گوتی، "ئەم زیادەڕۆییە وای كردووە لێژنەكەمان بەدواداچوون لەسەر ئەم بابەتە بكات، بۆ هیچ كەس نییە بازرگانی بەناوی دینەوە بكات، زانیوومانە لەناوچەی پشدەر و بیتوێنەوە هاتوونەتە هەولێر، بۆئەوەی قورئانخوێنی ئافرەت بۆ پرسەكەیان بە 1000 تا 1500 دۆلار بەرن، سەرەڕای بوونی هەڵەیەكی زۆر لەچۆنیەتی قورئانخوێندن و مەولودگێڕان". ناوبراو جەختی لەوەش كردوەوە، دەبێت ئەم كارە سنووردار بكرێ.
هێمن سەمەد دانیشتووی شاری هەولێر، یەكێكە لەو كەسانەی پێیوایە قورئانخوێنەكان زیادەڕۆیی لەوەرگرتنی پارەی پرسەدا دەكەن، لەگەڵ ئەوەش داوا دەكات، سیستەمی قورئانخوێندن لەپرسەكاندا بگۆڕدرێت لەقورئانخوێنەوە بۆ بەكارهێنانی سیدی، هێمن بەنیگەرانیەوە باس لەوەش دەكات، ئەو كەسەی كەسێكی بمرێت، گیرفانەكانیشی بەتاڵ دەبێت، گوتیشی "لەدوایین پرسەماندا دوو ئافرەتی قورئانخوێن لەبری قورئانخوێندنیان لەماوەی سێ رۆژی پرسە داوای 1200 دۆلاریان لێكردوون، بەڵام بەزۆر تەنها 600 دینارمان پێدان".
وەنەبێت گرانی پرسە تەنها لەكرێی قورئانخوێنەكاندا بێت، بەڵكو هێشتا كۆمەڵێك خەرجی تر ماون، كە دەبێت كەسوكاری مردووەكە بیدات، لەوانە لەهەندێك شوێنی كوردستان كڕینی زەوی بۆ گۆڕ و ناشتنی مردووەكە و دواتر بەكرێگرتنی گۆڕهەڵكەن و بەكرێگرتنی خەیمە و كورسی بۆ سێ رۆژەكەی پرسە، دابینكردنی ئاوی كانزایی و لەسێیەمین رۆژی پرسەكەشدا قورئانخوێنەكان لەبری ئامێری دەنگ داوای 50 هەزار دینار دەكەن، لەكاتێكدا نرخی ئامێرێكی ئاسایی نزیكە لەو بڕە پارەیەی كە وەردەگیرێت".
لەپرسەی ژنەكانیش مۆدەیەكی تازە سەری هەڵداوە و خەریكە لەتەواوی كوردستان بڵاو دەبێتەوە، مۆدەكەش بریتییە لەگێڕانی ئاهەنگی مەولود و دابەشكردنی شیرینی بەسەر تەواوی ئەو كەسانەی لەپرسەكەدا ئامادە دەبن.
بەوتەی زۆربەی شەرعناس و مەلایانی كوردستان تەنها شوشتن و كفنكردن و رۆیشتن لەدوای مردووەكە بۆ گۆڕستان واجبە، ئەوانی تر زۆربەی داهێنانی خەڵك خۆیەتی، دەكرێت گۆڕانكاری تێدابكرێت و بەرەچاوكردنی لایەنی كۆمەڵایەتی و ئابووری. مامۆستا مەلا فایز عەزیز وتاربێژ و پێشنوێژی مزگەوتی حاجی بەدریە لەهەولێر دەڵێت، "ئێستا پرسە قورس كراوە، بەجۆرێك بۆتە بارگرانی بەسەر خەڵكدا كاتێك كەسێك مردووێكی دەمرێت، هێندەی خەمی تەعزیەكەیەتی هێندە خەمی مردووەكەی نییە، پیاوی وام دیووە، پارەی بۆ كڕینی ئاوی كانزایی قەرز كردووە، لەكاتێكدا لەتەواوی ماڵەكان ئاوی ئاسایی بەكاردێت". گوتیشی "عەجەب لەماڵەوە ئاوی ئاسایی دەخۆینەوە، هیچ نەخۆشیەكی نییە، بەڵام لەمزگەوت بۆچی ئاوی ئاسایی پاك نییە". سەبارەت بەقورئانخوێنەكانیش ناوبراو لەگەڵ ئەوەدایە، قورئانخوێندنەكان نەمێنێت، لەبەر ئەوان ئامێری پێشكەوتووی وەك كۆمپیوتەر و سیدی بەكار بهێندرێت، گوتیشی "قورئان خوێندن بۆتە بازرگانی و 2%ـی بۆ خودا نییە، سەرەڕای نەزانینی خوێندنەكش لەلایەن زۆریانەوە، بەتایبەت ئافرەتەكان خوێندنەوەكەیان سفرە و تەنها دەفكوتان و هەرایانە. من حكومەت بەكەمتەرخەم دەزانم، كە تائێستا سنوورێكی بۆ ئەو هەموو زیادەڕۆییە دانەناوە".
كاوە شاكر، سەرۆكی كۆمەڵەی قورئانخوێنانی كوردستان (هەولێر)، سەبارەت بەپڕۆژەی وەزارەتی ئەوقاف دەڵێ، "هەر پڕۆژەیەك رەئی خەڵكی لەگەڵدا بێت، ئێمە پشتگیری دەكەین، بەڵام بەزەحمەتی دەزانین، رەئی خەڵك بەتایبەت لەهەولێر لەگەڵ نەمانی قورئانخوێندن بێت لەپرسەكان، چونكە قورئانخوێن جگە لەخوێندنەكەی كۆنتڕۆڵی باردۆخەكەش دەكات". سەبارەت بەپابەندنەبوونی ئەندامانی ئەم كۆمەڵەیە بەڕێنمایەكان ناوبراو گوتی، "نكۆڵی لەوە ناكەین، كە زۆرجار قورئانخوێنەكان پارەی زیاد لەپرسەكان وەردەگرن، ئەمەش بەپێچەوانەی رێنماییەكانی ئێمە بووە، پێشمان ناخۆش بووە، بەڵام هەوڵمان داوە چارەسەری بكەین، بەڵام بەردەوامیش هەیە".