|
 لەسەر
شیــوعییــــەت ناكـــــۆكیم لـــــــەگەڵ
بــراگـــەورەكەم و ئەبــوحیكمەتی خاڵم هەبوو
سڤیل: شەقڵاوە
"ئەركی ئایین، رێكخستنی پەیوەندیەكانی نێوان
خودا و مرۆڤە، ئەمەش رەنگدانەوەی بۆ سەر
پەیوەندیەكانی مرۆڤ لەگەڵ مرۆڤ و مرۆڤ لەگەڵ
كۆمەڵگا هەیە". ئەمە قسەی قەشە فەڕەنسی
جوبرائیلی تەمەن 81 ساڵییە، كە بۆ ماوەی زیاتر
لە 50 ساڵ لەشەقڵاوە و موسڵ و بەغدا قەشایەتی
كردووە و لەساڵی 2007 خانەنشین كراوە. ئەو
لەدایكبووی 27/8/1929 شەقڵاوەیە. دوای ئەوەی
خوێندنی سەرەتایی لەشەقڵاوە تەواو دەكات، بۆ
خوێندنی قەشایەتی روو دەكاتە پەیمانگای ماریۆ
حەنا ئەلحەبیب لەموسڵ. لەو دیمانەی لەگەڵ (سڤیل)دا،
هۆكاری هەڵبژاردنی خوێندنی قەشایەتی روون
دەكاتەوە و دەڵێت "ئەمە داوای باوكم بوو،
چونكە باب و باپیرانم بە 7 پشت هەموویان
قەشەبوونە، باوكم داوای لێكردم، ئەم رێگایە
بگرمە بەر و شوێن پێی ئەوان بزر نەكەم".
مام قەشە لەساڵی 1946 لەپەیمانگای ماریۆ حنا
ئەلحەبیب، لەناو شاری موسڵ 10 ساڵ دەخوێنێت.
ئەو جەخت لەوە دەكاتەوە كە لەو پەیمانگایە هەر
شتێك لەسیستەمی خوێندن بگرە تا زمانی خوێندن
بۆ ئەو نوێ بوو "جگە لەزمانی سریانی و عەرەبی،
زمانی رەسمی ئەو خوێندنگایە فەڕەنسی بوو. چوار
ساڵی یەكەم وانەكانی ئامادەییمان بەفەڕەنسی
خوێند. شەش ساڵەكەی تر دەربارەی مێژوو و
وەرچەرخانی فەلسەفە دوو ساڵ و چوار ساڵیش
لاهوت (زانستی خودا)مان خوێند".
هەرچەندە ئەمڕۆ تەمەنی قەشە فەڕەنسی جوبرائیل
81 ساڵە، بەڵام كاتێك دەیدوێنی لەو تەمەنە
بچووكتر دیارە، زۆر لەسەرخۆ، زۆر وردبینە،
لەخۆباوەڕە و لەكاتی قسەكردن بۆ یەك ساتیش
زەردەخەنە لەلێوەكانی جیانابێتەوە. كاتێك بۆ
ئەنجامدانی ئەو دیدارە لە میوانخانەی كڵێسای
شەقڵاوە پێشوازی لێكردین، لەژوورە تایبەتیەكەی
خۆی كە بە پەرتووكخانەیەكی گەورە رازاوەتەوە و
جۆری پەرتووكەكان لەیەكتر جیاكراونەتەوە،
زۆربەی پەرتووكەكانیشی بەزمانی فەڕەنسی و
عەرەبیە. قەشە لەوبارەیەوە دەڵێت "سەرەڕای
بەساڵاچوونیشم، بەڵام دەستبەرداری خوێندنەوە
نەبووم، خوێندنەوە بۆ من و كەسانی وەكو من
پێویستییەكی ژیانییە". گوتیشی "زیاتر تاموچێژ
لەخوێندنەوەی كتێب بەزمانی فەڕەنسی وەردەگرم،
حەزم لەخوێندنەوەی پەرتووكی مێژوویی،
لێكۆڵینەوەی كۆمەڵایەتی و ژیانی ناودارانە".
كاتێك تۆ سەیری مێژووی خانەوادەی قەشە فەڕەنسی
دەكەیت، مێژوویەكی تێكەڵ لەلایەنگرایەتی حیزبی
شیوعی عێراق لەلایەك و مێژووی چوونە ناو
جیهانی مەسیحیەت و خۆ بێبەشكردنە لەهەموو خۆشی
و لەزەتەكانی دونیا و تەنیا پەیوەستبوونە بە
رۆحی ئایین و جێبەجێكردنی پەیامەكانی خودا
لەلایەكی تر. ئەمەش بەگوێرەی یاسای پێشكەوتنی
گەردوون ناكۆكیەكی گەورەیە. مامۆستا حەنا
جوبرائیل (حەنا ئەفەندی) برا گەورەی قەشە
فەڕەنسی جوبرائیل كادیرێكی ناودار و چالاكی
حیزبی شیوعی عێراقی بووە لەناوچەی شەقڵاوە و
دەوروبەری. هەروەها یوسف قەشە (ئەبو حیكمەت)
كە دەكاتە خاڵی ئەو مامە قەشەیە، ئەندامێكی
مەكتەبی سیاسی حیزبی شیوعی عێراق و پاشانیش
سكرتێری پارتی كار بووە. بۆیە كاتێك مرۆڤ
سەیری ئەم دوو ئاراستە پێچەوانەیەی بەیەكتر
دەكات تابلۆیەكی ناڕۆشنی بەرچاو دەكەوێت. قەشە
فەڕەنسی لەوبارەیەوە پێیوایە "بنەمای شیوعیەت
لەسەر مولحیدی هەڵقوڵاوە، بۆیە من لەگەڵ برا
گەورەكەم و خاڵم لەم رووەوە ناكۆكیمان هەبوو،
بەڵام ئەوان دەیانگووت ئێمە لەسەر بنەمای
ئایین شیوعیەتمان هەڵنەبژاردووە، بەڵكو لەسەر
بنەما چینایەتیەكەی كە باوەڕی بەیەكسانی نێوان
مرۆڤەكانە و لەدژی ئاغا و چەوسانەوە
دەوەستێتەوە". سەرەڕای ئەوەی قەشە شیوعیەت
بەسەرچاوەی مولحیدی دادەنێت، بەڵام جەخت لەوە
دەكاتەوە كە "شیوعیەت پەیامێكی عەزیمە، چونكە
لەخزمەتی یەكسانی هەژاران كاردەكات". دەربارەی
پرسیاری ئەگەر شیوعیەت لەلایەنی ئابووری و
ئایینیش لەلایەنی رۆحی تێكەڵ بكرێ نابێتە
تیۆریەكی ژیانی رێكوپێك؟ قەشە بەزەردەنەخەنەوە
دەڵێت "زۆر كەس خۆیان تاقیكردەوە نەیانتوانی،
چونكە دوو سەرچاوەی پێچەوانەی یەكترن".
هەرچەندە ئەم مامە قەشەیە لەگەڵ شیوعیەت دۆست
نەبووە و ناكۆكی میتۆدی و فەلسەفی گەورەی
لەگەڵ تیۆری شیوعیەت داهەبووە، بەڵام بەهۆی
پابەندبوونی برا و خزمەكانی لەگەڵ حیزبی شیوعی
عێراق، لەناوەڕاستی شەستەكانی سەدەی رابردوو
رووبەڕووی زیندان و رەشبگیری بۆتەوە "تا ساڵی
1963 لەچاوی حكومەتی عێراقی من پارتی بووم،
بەڵام لەساڵی 1965، سەعید زێنی قایمقامی
شەقڵاوە بوو، كابرایەكی زۆر توندڕەوبوو، لەو
كاتەی هێرش كرایە سەر سەفین بەبیانووی ئەوەی
من هەواداری شیوعیەكانم دەستگیری كردم، بەڵام
دكتۆرێكی ئەرمەنی برادەرم هات پێیگوت، تۆ چۆن
قسە دەكەیت؟ چۆن قەشەی ئێمە دەبێتە شیوعی؟ شتی
وانابێت، بەهۆی ئەم برادەرەمەوە ئازادی كردم".
قەشە فەڕەنسی بەهۆی كاری قەشایەتیەوە چەندین
وڵاتی رۆژئاوا و ئەوروپا، وەكو ئەمریكا،
ئیتاڵیا، ئەڵمانیا و فەڕەنسا گەڕاوە، زۆرجار
لەكۆبوونەوەی پاپا ئامادەبووە، بەڵام بۆی
نەڕەخساوە گفتوگۆیەكی راستەوخۆ لەگەڵ پاپا
بكات، جگە لەوەی جارێكیان لەگەڵ پاپا پۆلسی
شەشەمین قسەی كردووە. بۆیە لای ئەو تابلۆیەكی
بەراوردكاری لەنێوان كەسایەتی ئاینپەروەری
رۆژئاوا و رۆژهەڵات گەڵاڵە كراوە "ئایینپەروەری
ئێمە زۆر رواڵەتیە، ئێمە خەڵكێكی دووڕوو،
بەرژەوەندی پەرست و هەڵپەرستین، ئێمە
بەرژەوەندیمان ئەگەر لەسەر درۆش بێ
دەیگرینەبەر. واتە درۆ لای ئێمە بۆتە شتێكی
ئاسایی، تەنانەت ئەگەر لەبەرژەوەندیمان دابێت،
دەتوانین دەستبەرداری ئایین ببین. ئایین
پڕۆسەیەكی شەكڵی نیە، بەڵكو پێویستە مرۆڤ
لەناخیەوە پەیوەست بێ بە پەیامەكانی ئایین. لە
رۆژئاوا وانیە، كەسێتی ئاشكرایە، یان
بەتەواوەتی مولحیدە، یان ئەوەتا بەتەواوەتی
ئاییندارە".
فەڕەنسی جوبرائیل، زیاتر لە 50 ساڵ قەشە بووە،
لە زۆر شوێنی كوردستان و عێراق گەڕاوە. بۆیە
دەتوانێت لەروانگەی زانستیەوە بەئاسانی
پێودانگی ئایینپەروەری لەنێوان ئێستا و
رابردوو بكات، بەتایبەتی كاتێك ئەو
گۆڕانكاریانەی لەرووی زانست و تەكنەلۆجیاوە
بەدەستهاتوون دەگرینە بەرچاو. ئەو پێیوایە "باوەڕی
و ئاینپەروەری بەر لە30 تا 40 ساڵ،
ئایینپەروەریەكی كوێرانەبوو، بەڵام
ئایینپەروەری ئێستا ئایینپەروەرێكی مونەوەرە.
پشت بەبنەما زانستییەكان دەبەستێت. بێگومان
ئەمەش شتێكی زۆر باشە و دەكەوێتە خزمەت
مرۆڤایەتی، چونكە مرۆڤ بەعەقڵ لەزیندەوەرانی
تر جیادەكرێتەوە".
مامە قەشە، دوای ئەوەی خوێندنی قەشایەتی تەواو
دەكات، بۆ یەكەمین جار لەكڵێسای شەقڵاوە دەست
بەكاری قەشایەتی دەكات و دوای 18 ساڵ لەسەر
بڕیاری پاتریاكی كلدانی لەعێراق، دەبێتە
بەڕێوەبەری پەیمانگای ماریۆ حەنا ئەلحەبیب،
واتە ئەو خوێندنگایەی كە ئەو تێیدا قەشایەتی
خوێندووە. بۆ ماوەی 11 ساڵ لەو خوێندنگایە
وەكو بەڕێوەبەر قوتابیان بۆ قەشایەتی ئامادە
دەكات. دواتر بەهۆی كۆن بوونی خوێندنگاكەیان و
ترس لەرووخانی دەگواسترێتەوە بۆ بەغدا، بەڵام
ئەو یەكسەر ناچێتە بەغدا و ساڵێك لە كڵێسای
عەنكاوە دەمێنێتەوە. دواتریش دەگواسترێتەوە بۆ
بەغدا و لە زەعفەرانیە وەكو رێبەری قەشە
نوێیەكان دەمێنێتەوە. تا لە 3/12/2007
خانەنشین دەبێت. قەشە یەكەم رۆژی
دەستبەكاربوونی وەكو قەشەی كڵێسای شەقڵاوە، بە
خۆشترین بیرەوەری خۆی هەژمار دەكات.
لەهەمانكاتیشدا دەڵێت "كوشتنی قەشە یوحەنا
عەبدولئەحەد شێر لەشەقڵاوە لەساڵی 1986
ناخۆشترین رۆژ بوو لەژیانمدا".
قەشە فەڕەنسی، دوای خانەنشینبوونی گەڕاوەتەوە
شەقڵاوە و لەزێدی باب و باپیرانی گیرساوەتەوە.
|
