|
 سڤیل:
هێمن خۆشناو
ئەگەرچی مەسیحیەكان پێكهاتەیەكی گرنگی
كۆمەڵگای كوردستانن و لەناو دامودەزگاكانی
حكومەتی هەرێم بەتایبەتی لەهەردوو كەرتی
تەندروستی و خوێندن هەبوونێكی كارایان هەیە،
بەڵام بەدەگمەن نەبێت لەناو هێزەكانی پۆلیسی
كوردستان جێ ناگرن. كۆمەڵناسان ئەم دیاردەیە
جگە لەهۆكارە ئابووریەكەی بە سروشتی پێكهاتەی
كلتووری و دەروونی مەسیحیەكانەوە دەبەستنەوە.
هەرچەندە ئامارێكی فەرمی لەلایەن دەزگای
ئاماری هەرێم لەبەردەستدانیە، بەڵام وەك
زانراوە مەسیحیەكان لەدوای كورد و توركمان
سێیەمین پێكهاتەی كۆمەڵگای كوردستانن. سەرەڕای
ئەوەی بەبەراورد لەگەڵ 50 ساڵی بەر لەئێستا
زۆر لەمەسیحیەكانی كوردستان بەرەو وڵاتانی
ئەوروپا و جیهانی رۆژئاوا كۆچیان كردووە،
بەڵام تا ئێستاش لەچەند شار و شارۆچكەیەكی
كوردستان وەكو عەنكاوە، دیانا، هەرمۆتە،
شەقڵاوە، كانی ماسی و ئامێدی هتد.. ئەو
پێكهاتەیە هەبوونی خۆی پاراستووە. مەسیحیەكان،
جگە لەدامودەزگا چەكداریەكان لەهەموو
دەزگاكانی تری حكومەت بەتایبەتی لەدەزگاكانی
پەروەردە و تەندروستی هەبوونێكی بەرچاویان
هەیە. لەم هەردوو بوارە ژمارەیەكی زۆر
لەهاوڵاتیانی مەسیحی متمانەی حكوومەت و
هاوڵاتیانیان بەدەست هێناوە و لەو دەزگایەی
كاری تێدا دەكەن، بوونەتە ناونیشانێكی
دەستلێبەرنەدراو. بەپێی زانستی كۆمەڵناسی
پێكهاتەی كۆمەڵایەتی كاریگەری هەیە لەسەر
هەڵبژاردنی جۆری پیشە. واتە لادێیەك حەز
بەكارێك ناكات، كە شارنشینێك حەزی لێدەكات،
بەهەمان شێوەش شارنشینێك ناتوانێت ئەو كارە
بكات، كە لادێیەك دەیكات. د. محەمەد شوانی
مامۆستای بەشی كۆمەڵناسی لەكۆلیجی ئادابی
زانكۆی سەلاحەدین، لەلێدوانێكی بۆ (سڤیل) جەخت
لەوە دەكاتەوە، كە بەگوێرەی لادێ و شار پیشە
دەگۆڕێت "لەلایەنی دەروونیەوە پەروەردە و
تەندروستی دوو پیشەی شارستانیانەن. ئەوانەی
بەو كارە هەڵدەستن لەرووی مرۆڤدۆستییەوە
پێگەیەكی باشتر و رێزێكی چاكتریان لەناو
كۆمەڵگا لێدەگیرێت. مەسیحیەكانیش لەهەر كوێیەك
ژیابن هەڵگری كلتووری شارنشینانەن و جۆرێك
لەپیشەی شارستانیانەیان هەیە". بەڵام مامۆستا
حەنا عەبدولئەحەد رەفۆ كە هاووڵاتیەكی ناسراوی
شاری عەنكاوەیە و دەربارەی مێژووی كلدانیەكان
چەندین لێكۆڵینەوەی ئەنجامداوە، بۆ (سڤیل)
هەڵبژاردنی ئەم دوو پیشە بە رەوشی دەروونی
كەمایەتی ئەتنیكەكەی دەبەستێتەوە "ئێمە
كەمایەتین ئەگەر حەزیشمان لێبێت و
بڕوانامەشمان هەبێت، ناتوانین ببینە دادوەر،
چونكە بۆ هاوڵاتیەكی سەر بەكەمینە كارێكی
مەترسیدارە".
دوای رووخانی رژێمی سەدام و داننان بەحكومەتی
هەرێمی كوردستان لەدەستووری فەرمی عێراقەوە،
هەروەها بەهۆی دەرامەتی نەوت لەكوردستان
چەكداری لەناو دامودەزگاكانی حكومەتی هەرێم
بەهێزی پاساوانانی سنوور، ئاسایش و پۆلیس وەكو
پیشەیەكی لێهات و بۆ ژمارەیەكی زۆر لەلاوانی
كۆمەڵگای كوردستان بووە سەرچاوەیەكی بژێوی.
كورد، توركمان، ئێزیدی، كاكەیی هەموویان لەناو
هێزەكانی پۆلیس جێدەگرن. بەڵام بەدەگمەن
نەبێت، مەسیحیەكان لەناو هێزەكانی پۆلیس
جێناگرن. هەرچەندە ئاماری فەرمی
لەبەردەستدانیە، بەڵام بەگوێرەی بەدواداچوونی
(سڤیل) ژمارەی پۆلیسی كوردستان كە بە زیاتر لە
10 هەزار كەس دەخەمڵێندرێت، نزیكەی 35 مەسیحی
تێیدا هەبێت. زۆرترین ئەم ژمارەیەش لە
پارێزگای دهۆكە، بەگوێرەی لێداونی لیوا
وەعدولڵا بەڕێوەبەری پۆلیسی دهۆك بۆ (سڤیل)
لەكۆی زیاتر لە 2 هەزار پۆلیسی ئەم پارێزگایە
30 پۆلیسی مەسیحی هەیە. بەڵام لە عەنكاوە،
هەرمۆتە و دیانا كە زۆربەی زۆری دانیشتووانی
مەسیحین یەك كەسی تێدانیە كە پۆلیس بێت.
لەشارۆچكەی شەقڵاوەش كە بەشێكی دانیشتووانی
مەسیحیە تەنیا دوو پۆلیس لەكۆی 350 پۆلیس
هەیە. ئەمەش بەبەراورد لەگەڵ ژمارەی ئەم
پێكهاتەیە كە دیسان بەگوێرەی ئامارە
نافەریمەكان لەنێوان %1-2 دایە زۆر كەمە.
دكتۆر عەبدولڵا خوڕشید، مامۆستا لە كۆلیجی
ئاداب لەزانكۆی سەڵاحەدین بۆ (سڤیل) هۆكاری
ئەم دیاردەیە بە "زەحمەت"ی پیشەكە دەبەستێتەوە
"پۆلیسی بەگشتی و بەتایبەتیش لەوڵاتانی
رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كوردستان كارێكی
زەحمەتە. مەسیحیەكانیش بەوە ناسراون كە خۆیان
لەقەرەی كاری بەكێشە و چەكداری نادەن".
ئەوانەی لەناو هێزەكانی پۆلیسی كوردستان
جێدەگرن، زیاتر ئەو كەسانەن كە پلەی
خوێندەواریان نزمە و زیاتر ئەو كەسانەن كە
هەڵگری كلتووری لادێیانەن. د. محەمەد شوانی
پێیوایە پۆلیسی پیشەیەكە زیاتر لەگەڵ سروشتی
لادێ دێتەوە و ئاستێكی رۆشنبیری كەمی پێویستە
"زۆر ئاساییە لەئەنجامی توێژینەوەیەك
دەربكەوێت، ژمارەی خەڵكی مەسیحی لەناو هێزە
چەكدارەكانی وەكو پۆلیس و ئاسایش كەمە. چونكە
تا ئێستا لەكۆمەڵگای ئێمە ئەوەی بەپیشەی
چەكداریەوە خەریكە لەرووی كۆمەڵایەتیەوە
پێویستە خاوەن خزم و كەس و عەشیرەت و خێڵ بێ.
چونكە ئەم جۆرە پیشانە هەمیشە مەترسی
لێكەوتنەوەی دوژمنداری تێدا هەیە. ئەمەش لەگەڵ
چۆنیەتی بیركردنەوەی مەسیحیەكان پێچەوانەیە".
عەبدولڵا خوڕشید بەهەمان شێوە قسەی محەمەد
شوانی هاوپیشەی پێشتڕاستدەكاتەوە و پێیوایە
"یۆلیسی لە وڵاتانی ئێمە و دەوروبەرمان زیاتر
ئەو كەسانەنە كە خاوەنی بڕوانامەی بەرزنین.
كەمتر دەتوانن خۆیان لەگەڵ كارمەندی و كاری
تایبەتی بگونجێنن".
جگە لەوەی كە بەشێكی ئەم دیاریدەیە پەیوەستە
بە رەوشی كلتووری مەسیحیەكان، بەڵام بەرای
هەندێ لەچاودێرانەوە لەلایەنێكی ترەوە
پەیوەستە بە رەوشی باشی كۆمەڵگای مەسیحی
لەكوردستان. دوای ئەوەی لەبەهاری ساڵی 1991
شەپۆڵێكی كۆچكردن لەكوردستان بەرەو ئەوروپا
دەستیپێكرد، هاوڵاتیانی مەسیحی بەدەرنەبوون
لێی، بۆیە ژمارەیەكی هێجگار زۆر لەمەسیحیەكان
روویان كردە رۆژئاوا و لێی گیرسانەوە، بەپێی
مۆتیڤی ئایینی ئەوانەش لەئەوروپا توانیان
زووتر لەوانەی تر خۆبگونجێنن، سەرمایە
پێكەوەبنێن و ئاستی بژێوی خێزانەكانیان
لەكوردستان بەرزبكەنەوە، جگە لەوە رێكخراوە
خێرخوازییە بیانیەكان زیاتر لەناوچە
مەسیحینشینەكان گیرسانەوە، ژمارەیەكی زۆر
لەهاوڵاتیانی مەسیحی لەناو ئەم رێكخراوانە
كاریان كرد و بەهۆی مووچەی باشی ئەم
رێكخراوانە ئاستی بژێویان باش بوو، دیسان
حكومەتی هەرێمی كوردستان ئیمتیازاتێكی باشی بە
مەسیحیەكان بەخشی، ئەمانە هەموویان ئاستی
گوزەرانی مەسیحیەكانی باشتر كرد. بەو پێیەی
زۆربەی ئەو كەسانەی لە سلكی پۆلیسی دەستبەكار
دەبن كەسانێكی بێكارن یان بژێوی ژیانیان
خراپە. ئەمەش وادەكات مەسیحیەكان پەنا بۆ كاری
پۆلیس نەبەن. خوێندكاری دكتۆرا مامۆستا هەتاو
كەریم لەلێدوانێكی بۆ (سڤیل) ئەم قسانە
پشتڕاستدەكاتەوە پێیوایە "باری باشی بژێوی
مەسیحیەكان وایان لێدەكات لەناو هێزەكانی
پۆلیس و دەزگا چەكداریەكانی هەرێم جێنەگرن".
گۆرگیس شابا ناوی خوازراوی گەنجێكی مەسیحیە،
كە نەیویست ناوە راستیەكەی بنووسرێت
لەوبارەیەوە بۆ (سڤیل) دەڵێت "رەوشی
ئابووریمان باشە، پۆلیسی لەم وڵاتە كارێكی
ناچاریە. بۆیە ناچار نیم تا ببمە پۆلیس".
جگە لەم هۆكارانەی باسمان كرد، پەروەردەی
ئایینی و فاكتەری كەمینە دوو هۆكاری سەرەكین
لەسەر دروستبوونی كاردانەوەیەكی دەروونی لەسەر
كەسیەتی مەسیحیەكان. هەتاو كەریم لەمبارەیەوە
جەخت لەكاریگەری كلتووری نەرمونیانی
مەسیحیەكان دەكاتەوە "بەبڕوای من هۆكارێكی تر
دەگەرێتەوە بۆ كلتوری ئاینی مسیحی، چونكە
كلتووری ئەم ئاینینە، نەرمونیانی زۆرە و
میانڕەوی تێدایە، حەزرەتی عیسا داوا
لەهەڵگرانی ئەو ئاینە دەكات كە نەرمونیان بن
لەگەڵ كەسانی دەوروبەریان و توندوتیژ نەبن و
توندوتیژی بەكارنەهێنن". دكتۆر محەمەد شوانی
چۆنیەتی جەخت لەكاریگەری پەروەردەكردنی ئایینی
مەسیحیانە لەسەر ئاشتی، گیرسانەوەی دەروونی
كەمینە لەناخی كەسێتی مەسیحی دەكاتەوە "ئەم
چەند ساڵەی لێدەرچێت، كە جۆرێك لەدەسەڵاتی
كوردی هەیە، ئەگەر نا ئەوان بەدرێژایی مێژوو
جۆرێك لەچەوسانەوە و جۆرێك لەترساندن
بەرامبەریان پیادەكراوە. ئەم ترساندنەش
وایكردووە كەمێك خۆ لەو جۆرە پیشانە بەدوور
بگرن. رەنگە مەسیحیەك نەتوانێ سەرپەرشتی
مەفرەزەیەك بكات و یان كۆمەڵێك خەڵك بەلێدان و
توندوتیژی بگرێت. یان لەخۆپیشاندانێك بكەوێتە
ناو خەڵك و لەخەڵك بدات". دكتۆر محەمەد شوانی
لەدرێژەی لێدوانەكەیدا دەڵێت "سەرەڕای ئەوەی
كوردستان پێگەیەكی ئەتنۆگرافیە و بەحوكمی
لێبوردەیی و رێگاپێدان هەموو ئەو كەمەنەتەوەیی
و ئایینیانەی تێدا ماوە كە لەبەرەبەیانی مێژوو
لەسەر ئەم خاكە ژیاون، هەروەها بەهۆی
باكگراوەندی ئایینی مەسیحیەكان، لەرووی
كەسایەتیەوە ناتوانن سەرپەرشتی گرووپی چەكدار
بكەن و ناوچەكانیان بپارێزن".
فارس بەتڕوس مامكە كە یەكێكە لەو گەنجە
دەگمەنە مەسیحیانەی لەناو ریزەكانی پۆلیس دایە
و لەئۆردوگای بەستۆڕە ئەركی پۆلیسایەتی
بەجێدەگەینێ، لەلێدوانێكیدا بۆ (سڤیل)
دەربارەی بۆچی ئەو پیشەیەی هەڵبژاردووە دەڵێت
"من خاوەن بڕوانامەنەبووم، نەمدەتوانی
لەدەزگاكانی تری حكومەت دابمەزرێم، بۆیە بوومە
پۆلیس. گەنجانی مەسیحی تەنیا دەخوازن لەناو
دامودەزگا مەدەنیەكان دابمەزرێن. ئەگەر بۆم
بكرێت دەخوزام لەدەزگای پۆلیس نەمێنم و بچمە
دەزگایەكی تر".
|
