سڤیل:

گەلی باشووری كوردستان نمونەی تێكۆشان و قوربانیدان بووە و ئێستاش لەپێشەوەیە

نوسەر و ئەدیب و سیاسەتوانی كوردستانی باكوور و سكرتێری پێشووی پارتی سۆشیالیستی كوردستان، لەو دیمانەیەی سڤیلدا باس هۆكارەكانی گەڕانەوەی خۆی بۆ توركیا و كار و چالاكیە سیاسیەكانی و هەروەها باس لە ئەگەرەكانی چارەسەركردنی پرسی كوردیش لە كوردستانی باكووردا دەكات و پێی وایە تاكە رێگاچارە بۆ كردنەوەی گرێكوێرەكان، سیاسەتی مەدەنییە.

سڤیل: پێش هەڵبژاردنەكانی 12ی حوزەیران دەوروبەرەكانی حكومەت گەلێك هەوڵیاندا ئێوە لە سەروبەندی هەڵبژاردندا بگەڕێنەوە، بەڵام ئێوە لەپڕ راتانگەیاند پاش هەڵبژاردنەكان دەگەڕینەوە، ئایا ئەمە هۆی تایبەتی هەبوو؟
كەمال بوركای: بەراستی دەمێك بوو لەكەناڵی جۆربەجۆرەوە داوای ئەوەم لێدەكرا بگەڕێمەوە. خۆتان دەزانن ئێمە لەبەر دۆزێك ژیانی دوور وڵاتی و ئاوارەییمان هەڵبژارد، بۆیە ئەوە لەفەرهەنگی ئێمەدا نەبوو لەدۆزەكە دوور بكەوینەوە، ئێمە لەبەر هۆی سیاسی لەم وڵاتەدا چوینەدەرەوە و لەبەر هۆی سیاسیش بۆی دەگەڕێینەوە، بەڵام هەندێك لایەن دەیانەویست ئەم گەڕانەوەیەی ئێمە بۆ شتی جیاواز بقۆزنەوە. هەندێك لایەنی تریش دەیانەویست ئەمە بكەنە پێخۆری پڕوپاگەندەی خۆیان و ئاماژەیەكی وا بنوێنن، گوایە ئەوە ئێمە بوینەتە ئامرازی هەندێك سیاسەتی دیاریكراو. بەڵام ئێمە بۆخۆمان ئیرادەمان هەیە و بەپێی ئەو پێویستیانە هەڵدەسوڕێین، كە خۆمان هەستی پێدەكەین و هیچ لایەنیكیش ناتوانێ كاریگەریمان لەسەر بكا و بەپێی ئەجێندای خۆی بمانجوڵێنێت. لەلایەكی تریش بەداخەوە هەندێك لەهاورێیەكانی ناو دۆزەكەی خۆشمان خراب ئەمەیان قۆستەوە و تەنانەت ویسترا بەمە گێچەڵێك بە ئێمە بكەن، بۆ ئەوەی ئەم خواستە جیاوازانە نەیەنەدی، لەكاتێكدا دەبوو سەرەتای بەهار و پێش هەڵبژاردنەكان بگەڕامایەتەوە، ئەمەمان دواخست و ماوەیەكی زۆر پاش هەڵبژاردنەكان گەڕاینەوە.
سڤیل: لەگەڕانەوەتاندا هیچ كەس لەبەرپرسانی حكومەت پێشوازییان لێتان نەكرد، هۆی ئەمە چی بوو؟
كەمال بوركای: نەخێر خۆمان نەمانویست شتێكی وا بێتە كایەوە، چونكە ئەگەر وا بوایە ئەوە بۆچونی هەندێك دەوروبەر بەراست وەردەگەڕا، كە پێیانوابوو ئێمە بۆ جێگرتنەوەی دۆخێك گەڕاوینەتەوە. ئێمە تەنها ئەوەمان پێخۆش بوو، كە گەلەكەمان پێشوازیمان لێبكات، ئەمەش بەدیهات. بەراستی كاتێك گەیشتینە فڕۆكەخانە، رووبەرووی ئاپۆرایەكی فراوانی وا بوینەوە، كە نمونەی كەمە. ئیتر ئاپۆراو جەنجاڵییەكە ئەوەندە زۆر بوو، هەرچەندمان كرد و كۆشا، بۆمان نەكرا لەوێ كۆبونەوەیەكی رۆژنامەنوسی رێكبخەین، ئیتر لەبەر گەلێك هۆی جۆربەجۆر ناچاربوین ئەو كۆبونەوەیە بۆ شوێنی حەوانەوەمان بگوێزینەوە، جا لەبەر ئەو ئاپۆرا قەڵەباڵغە بەراستی نەكرا راستەوخۆ لەگەڵ خەڵكەكەمان قسە بكەین، ئەمەش نیشانەی وەفای ئەو خەڵكەیە و ئێمە لەدڵەوە سوپاسگوزاریانین.
سڤیل: پاش ئەوەی لە ئەستەنبۆڵ جێگیربوون، چەند وەزیرێك سەردانی ئێوەیان كرد. ئەوانە كێ بوون؟ هیچ پڕۆژەیەكیان لەمەڕ پرسی كورد خستە بەردەم ئێوە؟
كەمال بوركای: بەڵێ وەزیری رۆشنبیری هاتە شوێنی مانەوەمان و چەند دیارییەكی كوردیشی پێشكەش كردین، كە ئێمە ئەمە بەنیشانەی نیازپاكی دەزانین. جگە لەوە بەڕێز ئەگەمەن باغیش وەزیری دەوڵەت بۆ كاروباری یەكێتی ئەوروپاش بانگهێشتی كردین و پاش كۆبونەوە چەند سەعاتییەكەمان پێكەوە كۆبونەوەیەكی رۆژنامەنوسیمان بەرێوەبردو لەگەڵ میدیاكان كۆبوینەوە. من لەوێ ئاشكرا گوتم بێ چارەسەركدرنی پرسی كورد هیچ ناكرێت. لەمەڕ ئەوەی ئایا هیچ پڕۆژەیەكیان بە ئێمە دابێ، نەخێر شتی وا نەبووە، بەڵام خۆی گەڕانەوەی ئێمە و پێشوازیكردنی ئەوان پڕۆسەیەكی سیاسیە و دەبێ ئێمە خۆمان پڕۆژە گەڵاڵە بكەین و لەپرسەكەی خۆمان بەخاوەن دەربكەوین. ئێمە نابێ تەنها چاوەرێی ئەوە بین لەناوەندەوە شتمان بۆ بێت، دەبێ بۆخۆشمان لەداڕشتنی پڕۆژەكانی چارەسەریدا ئامادەییمان هەبێت.
سڤیل: لەم ماوەیەدا جۆرێك لە بێدەنگیتان پێوە دیارە. گەلۆ هۆی ئەم بێدەنگیەتان چییە؟
كەمال بوركای: نا وا نیە، بێدەنگی نیە، بەپێچەوانەوە لەم ماوەیەدا خۆمان نەمانویستوە ئەوەندە دەربكەوین، جگە لەوەش رۆژانە چەندین دیداری گەورە دەكەین، رۆژ نیە شاندێك سەردانمان نەكا و شاندێك بەرێنەكەین. بەردەوام لەدانوستان داین و كۆبونەوەی جۆربەجۆری سیاسی و فەرهەنگیمان هەیە. هەر ئێستا خۆتان بینیتان، چەند شاندی بیانی و ناوخۆیی لێرە بوون و رۆیشتن. ئەوە كارە، جگە لەوانە چەند كەناڵێكی گەورەی میدیا چاوپێكەوتنی تایبەتیان لەگەڵمان هەبووە، بۆخۆشمان جگە لەو دیدارانەی لە ئەستنەنبۆڵ رێكیان دەخەین، لەشارەكانی كوردستان زنجیرەیەك كۆبونەوەمان رێكخستووە. پێش ماوەیەك لەچەند شارێكی كوردنشین كۆبونەوەی گەلێك گەورەی جەماوەریمان رێكخست. ئەمەمان لەچەند شوێنێكی تریش درێژەپێداوە و بەتەمای ئەوەشین ئەم دیدار و كۆبونەوە گشتیانە لەهەموو شارەكانی كوردستان درێژە پێبدەین.
سڤیل: حكومەت پێشتر باسی كرانەوەی دیموكراسی و چارەسەركردنی پرسی كوردی دەكرد، ئەوە ماوەیەكە بەجارێك لەم پرسە بێدەنگ بوونە، ئایا مەترسی گەڕانەوە بۆ سەرەتای 90كان هەیە؟
كەمال بوركای: بەراستی ئێستا توركیا لەناو قەیرانی گۆڕان دایە، توركیا دەگۆڕریت، پێموانیە بەهیچ كلۆجێك چیتر قۆناغی سەرەتای 90كان سەرهەڵبداتەوە. ئەمە لۆژیكی نیە و توركیاش وڵاتێكی پاشكەوتوی وا نییە، كە بەرەو دواوە بڕوات، بەڵام كێشە هەیە راستە، لەمەڕ پرسی كورد بێ پڕۆژەیی و بێپلانی هەیە، بەڵی ئەوەش راستە، دەبێ یەك شت بزانین نابێ دایمەن چاومان لەوە بێ چارەسەر بە شەو و رۆژێك بەسەرماندا داببارێت، بەشێك لە میكانزیمی چارەسەر ئێمە بۆخۆمانین، پێویستە ئێمەش بۆ ئەوە ئامادە بین، خۆ چارەسەری تەنها بەوە نایەتەدی بەس دروشم بەرز بكەیتەوە، چارەسەری بەشێكی پەیوەندی بەگۆڕانی زیهنییەتەوە هەیە، ئەگەر ئەمە نەگۆڕێ لەكوێ دێتەدی؟ من پێموایە ئیتر لەتوركیا لەگەڵ هەموو گرفتەكانی، زەمینەی خەباتی سیاسیانە دەرەخسێت، رەنگبێ هێشتا بەتەواوەتی ئەو بەستێنە خوازراوەی ئێمە نەهاتبێتە پێشەوە، بەڵام ناتوانین بڵێین هیچ لەباردا نیە، توركیا ژانی دیموكراسی دەكوژێنێتەوە، ئەمە پڕۆسەیەكە و لەگەڵ هەمو كەند و كۆسپێك بەرەو پێشەوە دەروات، دەبێ لێرە یەك شتمان بیر بێ، ئەویش ئەمەیە، ئیتر كات كاتی سیاسەتی مەدەنییە لەتوركیا تەنها سیاسەتی سڤیل گرێكوێرەكان دەكاتەوە، سەردەمی ئەوەیە خەباتێكی سیاسیانەی پارلەمانتاریستیانە دەست پێبكەین. توندوتیژی میعادی خۆی پڕكردۆتەوەو دەبێ پێشوازی لە میتۆد و میكانزیمی نوێ و مۆدێرنی تێكۆشین بكەین.
سڤیل: ئایا ئەو دەنگۆیە راستە كە بەنیاز نین چیتر لە سیاسەتدا بەشداری بكەن و بەیەكجاری واز لەخەباتی حزبی و سیاسی دەهێنن؟
كەمال بوركای: ئێمە ئەوەشی ئێستا دەیكەین تەنانەت بەم گفتوگۆیەی نێوانیشمانەوە جۆرێك لەسیاسەتە. من ئێستاش لەناو كار و تێكۆشانێكی چڕی سیاسیدام، راستە من وازم لەكاروباری حزبی هێناوە، بەڵام خۆ لەسیاسەت وازم نەهێناوە، كاتێك بەشێوەیەكی سیاسیانە دەگەڕێینەوە، یان كاتێك كۆبونەوەیەكی سیاسی دەكەین و.. ئەمە هەمووی بەجۆرێك كاری سیاسییە. ئێمە ئەرك و موهیمەی خۆمان دەناسین و بەپێی ئەوەش كار دەكەین. هۆی نەكردنی كاری حزبیش بۆ بۆچونی خۆمان و تێگەیشتنمان لەپراكتیزەی دیموكراسی دەگەڕێتەوە، دەبوا ئێمە كولتورێكی وامان دابهێنایە، كە بەشێوەیەك دەسەڵاتی ناوحزبی دەستاودەست بكەین، بۆیە بۆ خۆمان پێشوازیمان لەوە كرد، بێ لەوە كاری سیاسی دەكەین و درێژەی پێدەدەین.
سڤیل: ئەگەر وا بێ پڕۆژەی سیاسی ئایندەتان چییە و بەتەمان چی رۆڵێكی سیاسی لە پاشەرۆژدا لەئەستۆ بگرن؟
كەمال بوركای: هەوڵ دەدەین گەڕانەوەمان بخەینە خزمەت خەباتێكی یەكگرتوانەی كوردستانی، هەروەها لە سیاسەتی سڤیلدا بەشدار دەبین و چی بكەوێـتە سەرمان خۆمانی لی لانادەین، ئەوەشی بەتەماین بەتایبەتی ئەنجامی بدەین، ئەمەیە، كە لەچوارچێوەی گروپە لیگالە كوردییەكاندا ئاستی خەباتی سیاسی پێشبخەین. ئەمە ئامراز و میكانیزمی باشتری دەوێ و پێویستە هەتا پێمان دەكرێ ئەمە دەستەبەر بكەین. بۆیە بەنیازی ئەوەین یارمەتی پێشخستنی ریزەكانی پارتی ماف و ئازادییەكان بدەین و چەندی بتوانین ئەو پارتیە پێشبخەین و بۆ پێشوازیكردن لەجەماوەرێكی یەكجار زیاتر ئامادەی بكەین.
سڤیل: پەیوەندییەكانی نێوان كۆماری توركیا و هەرێمی كوردستان هەڵبەز و دابەزی زۆری بەخۆیەوە بینیوە، بەم دواییە باس لەئۆپەراسیۆنی سەربازی و شتی وا دەكرێت، ئایا ئەمە ئاستی پەیوندییەكان كزدەكات؟
كەمال بوركای: میتۆدی سەربازی بێ ئەنجام بووە و بەهیچ كلۆجێك ئەنجامی نەبووە و نابێت، ئەوەی ئێمە دەیبینین ئەوەیە، كە ئاستی پەیوەندییەكان بەرەوپێشەوە دەروات، ئەمە لەگەڵ خۆشیدا پەیوندییەكانی نێوان باكوورو باشووری كوردستانیش پێشدەخات، ئەم پەیوندییانە پێویستن، بەڵام دەبێ پەیوەندی هاوسەنگ بن و هیچ لاسەنگییەكی تێدا نەبێت.
سڤیل: ئەی پەیوەندی نێوان باكوور و باشوور چۆن دەبینن؟ ئایا ئەم دۆخە كاریگەری لەسەری دەبێت؟
كەمال بوركای: بەراستی گەلی باشوورمان نمونەی تێكۆشان و قوربانیدان بووە و ئێستاش لەپێشەوەیە، ئێمە هەمیشە ئەو قوربانیدانەمان بە نمونە هێناوەتەوە، پێشكەوتنی پەیوەندییەكانی نێوان باكوورو باشوور حەتمییە، ئێمە دۆزێكی هاوبەشمان هەیە و یەك چارەنوسی هاوپشكیشمان هەیە، ئەگەر جوگرافیا مەسافەیەكی لەنێوانماندا دروسكردبێ، ئەوە لەئایندەدا ئەمەش هەموار دەكرێت.