سڤیل: بەهمەن عومەر

ئــایــــا كورد دەبێتە بەشــــداری شەڕ یان بەرژەوەندی خۆی رەچاو دەكات؟

لە دوای كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا، عێراق بەرەو كەناری شەڕێكی تائیفی هەنگاوی خێرا دەنێت، بەڵام هەرێمی كوردستان دەیەوێت رێگری لەهەڵگیرسانی ئەو شەڕە بكات، ئەندامێكی سەركردایەتی پارتی فەرمانڕەوای هەرێمیش دەڵێت "دەبێت هەرێم خۆی بۆ هەموو سیناریۆكان ئامادە بكات".
كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لەعێراق، سەرەتای بارگرانییەكی ترە بۆ عێراقییەكان، چونكە رووداوە سیاسییە خێراكانی دوای ئەو كشانەوەیە، ئەگەرێكی شەڕێكی دوور مەودا بەدوای خۆیاندا دەهێنن، شەڕێك كە لەدوای رووخاندنی رژێمەكەی سەدام حسێن لەساڵی (2003)ەوە دوا دەخرێت، بەڵام كوردەكان دەیانەوێت هەرێمەكەیان لەو شەڕەوە نەگلێت و كاریش بكەن بۆ رێگەگرتن لەو شەڕە، چونكە وەك بەرپرسەكانیان ئاماژەی بۆ دەكەن، هەرێمیش بەو كێشانەوە تێوە دەگلێت.
عێراق وڵاتێكی فرەنەتەوە و فرە ئاین و مەزهەبە، ئەمەش بەهۆكارێك دادەنرێت بۆ دروستبوونی شەڕ لەهەر ساتێكدا، كە بەهۆی كێشە مەزهەبییەكان و بوونی ململانێی توند لەنێوان نەتەوە و مەزهەبە جیاوازەكانی عێراق، ئەو وڵاتە نەیتوانییوە كێشە بنەڕەتییەكانی كە خۆی لەسەروەری یاسا و بوونی گروپە چەكدارە یاخییە بەدەر لەیاساكان و نەبوونی حكومەتێكی جێگیری بەهێزدا دەبینێتەوە، ئێستاش بەهۆی تۆمەتباركردنی تارق هاشمی جێگری سەرۆك كۆماری عێراق بە كەیسی تیرۆرەوە، كە یەكێكە لەسەركردە دیارەكانی سوننەی عێراق و داواكاری بۆ لادانی بەرپرسە سوننییەكان لەپۆستەكانییان و بایكۆتكردنی سوننەكان لەكاروباری حكومەت و ئەنجومەنی نوێنەران، ئەگەری سەرهەڵدانی شەڕێكی خوێناوی دەكرێت، كە جارێكی تر لەو وڵاتە، بۆشایی ئەمنی دروست بكاتەوە.
ئەندامێكی سەركردایەتی پارتی دیموكراتی كوردستان پێیوایە، رووداوەكانی بەغدا كاریگەری زۆریان هەیە لەسەر هەرێمی كوردستان و ناوچە دابڕێنراوەكانیش، خەسرەو گۆران كە ماوەیەك جێگری پارێزگاری موسڵیش بووە، دەڵێت "ئێمە بەشێكین لەعێراق، بمانەوێت و نەمانەوێت ناوچە دابڕاوەكانیش دەبنە بەشێك لەكێشەكان"، بەڵام ئەو سەركردەیەی پارتی هۆشداری دەدات، كە كورد نابێت لەرووی ئاینی و مەزهەبییەوە ببێتە بەشێك لەكێشەكانی نێوان سوننە و شیعە دەشڵێت "دەبێت تا پێمان بكرێت، هەوڵ بدەین دۆخەكە ئاڵۆزتر نەبێت، یان ئەگەر هاتوو ئاڵۆز بوو بتوانین كۆنترۆڵی بكەین، چونكە ئێمە لەڕووی سیاسییەوە بەشێكین لەو ململانێیە و شەریكێكی سەرەكین لەعێراق و دەبێت كورد لەئامادەباشیدا بێت، بەتایبەتی هاوپەیمانی كوردستانی، دەبێت لەو پەڕی هوشیاری دا بن و حیساب بۆ هەموو سیناریۆیەكان بكەن، كە رەنگە بێنە پێشەوە".
ئەگەرچی لەدادگاكانی عێراقەوە فەرمانی دەستگیركردن بۆ تارق هاشمی كەسایەتی دیاری سوننەكان دەرچووە، كە تۆمەتبارە بە تیرۆر و بەوهۆیەشەوە بەغدای بەجێهێشتووەو ئێستا لەهەرێمی كوردستانە، هاوكات نوری مالكی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق داوا لەهەرێمی كوردستان دەكات، كە هاشمی رادەستی دادگاكانی عێراق بكەنەوە، بەڵام دكتۆر فوئاد حسێن سەرۆكی دیوانی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان بە رادیۆی دیجلەی راگەیاند، "بابەتی رادەستكردنەوەی هاشمی بیری لێنەكراوەتەوە"، هەروەها ئەوەشی راگەیاندووە، كە "هاشمی وەك جێگری سەرۆكی كۆماری سەردانی هەرێمی كردووە و میوانی سەرۆكی هەرێمە، بۆیە تا ئەو كاتەی خۆی دەیەوێت، دەتوانێت لەهەرێمی كوردستان بمێنێتەوە"، وەك چاوەڕوان دەكرێت، ئەم هەڵوێستەی سەرۆكایەتی هەرێم رەنگە ببێتە هۆكارێك بۆ تێكچوونی پەیوندی نێوان هەرێم و بەغدا.
سەركردەكەی پارتی لەو بارەوە دەڵێت "ئێمە وەك هەرێمی كوردستان پابەندین بە دەستووری عێراق و پابەندین بە بڕیاری مەجلیسی قەزای ئەعلا، ئەگەر هات و فیعلەن ئەوە بڕیاری مەجلیسی قەزای ئەعلا بوو، قسەیەكی تر دەكەین، چونكە بابەتەكە بابەتێكی شەخسی و رادەستكردنەوە نیە، راستە نوری مالیكی سەرۆك وەزیرانی عێراقە، بەڵام رادەستكردنەوەی هەر شەخسێك بەبێ بڕیاری دادگا، ناكرێت هەر شەخسێك داوای كرد، كەسێك رادەست بكرێت قسەكەی سەر بگرێت، قەزا ئازادە چ لە كوردستان بێت یان لە تەواوی عێراق و یاسا سەروەرە".
عادل بەرواری راوێژكاری سەرۆك وەزیرانی عێراق بۆ كاروباری هەرێمی كوردستان، ئەوە دەخاتەڕوو، كە مامەڵەی هەرێم لەگەڵ كێشەكانی نێوان سوننە و شیعە "حەكیمانە"یە، وەك ئەو دەڵێت "ئەگەر كورد نەبووایە، عەمەلییەی سیاسی عێراق نەگەدەشت بە ئێستا و هەر زوو توشی شكست دەبوو"، ئەو راوێژكارە ئەوەش دەخاتەڕوو، كە بەپێی یاسا دەبێت هاشمی بچێتە بەردەم دادگا و ئەو تۆمەتانەی كە رووبەڕووی كراونەتەوە، لەسەر خۆی لایانبدات و بەرگری لەخۆی بكات.
لەبارەی گلدانەوەی هاشمیش لە كوردستان، بەرواری دەڵێت "ئەمە دەبێتە هۆی دروستبوونی گرژی لەنێوان هەرێم و بەغدا، چونكە لەكۆنگرەی رۆژنامەوانیدا، مالیكی گوتی پێمان خۆشە برادەانی ئێمە لە هەرێمی كوردستان تێگەڵ بەم بابەتە نەبن، چونكە ئەوە تاوانبارە، بۆیە ئەمە كاریگەری دەبێت لەسەر پەیوەندییەكان"، ئەوەش دەخاتەڕوو، كە ئەو رووداوانە، سەرییان كێشاوە بۆ شەڕی تائیفی، "چونكە تەقینەوەكانی بەغدا، كاریگەری ئەو ململانێیانەیە".
عێراق كە لەسەرەتاوە بەهۆی لكاندنی زۆرەملێی چەند پێكهاتەیەكی جیاواز دامەزراوە، بۆیە زۆرجار باس لەسیناریۆی لێكهەڵوەشاندنی ئەو دەوڵەتە دەكرێت، چونكە كێشە ناوخۆییەكانی كێشەی قوڵن و زۆرجار ئەو دەوڵەتە لەهەڵوەشاندنەوە نزیك دەكاتەوە، بەبڕوای ئەبوبەكر عەلی ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان، "ئێستا عێراق وەك دەوڵەت كۆتایی پێهاتووە"، ئەو ئەندامەی مەكتەبی سیاسی یەكگرتووی ئیسلامی، دەڵێت "ئێستا شتێك نییە بەناوی ناسنامەی عێراقی یەكگرتوو، هەرشتێكیش بكرێت بۆ چارەسەركردنی ئەو كێشانە بەبڕوای من چارەسەری كاتییە و بەنجكردن و سڕكردن و پینەپەڕۆیە"، بە بڕوای ئەو، پێویستە كورد بەجۆرێك هەوڵ بدات، كە بەرژەوەندی خۆی تێدا بێت، "كە دروستنەبوونەوەی حكومەتە"، دەڵێت "پێویستە كورد ئەو گۆڕانكاریانەی كە لە ناوچەكەدایە لەبەرچاو بگرێت و شوێنی خۆی لەناو گۆڕانكارییەكاندا بخوێنێتەوە، دەبێت وەك جاران مامەڵە نەكات كە بیەوێت عێراق وەك ئێستا بمێنێتەوە، ئەگەر ناوبژیوانیش بكات، هەموو بیركردنەوەی ئەوەبێت كە چۆن دەستكەوتە نەتەوەییەكان خۆی بەهێزتر بكات، بەجۆرێك كاربكات كە بتوانێت لەكاتی پێویستدا سود لەهەلومەرجەكان وەربگرین بۆ گەیشتن بەو ئامانجە كە دەوڵەتی كوردستانییە".
لەلایەكی ترەوە فەرید ئەسەسەرد سەرۆكی سەنتەری لێكۆڵینەوەی ستراتیژی و ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان، لەلێدوانێكدا بۆ (سڤیل)، ئاماژە بەوە دەدات كێشەكانی ئێستا پەیوەندییان بە كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكاوە نیە و رەگێكی دوورترییان هەیە، بەڵام وەك ئەو دەڵێت "پێموایە دەبێت كورد ئەمجارەش بێلایەن بێت و ئەو فاكتەرە بێت كە ببێت بەهۆی هێوركردنەوەی دۆخەكە و سیاسەتی فەرمی هەرێمیش ئێستا هەر ئەوەیە".
ئەوەش دەخاتە روو، كە سەرهەڵدانی شەڕی تائیفی لەعێراقدا، بەرژەوەندییەكانی كورد مسۆگەر ناكات و عێراق دابەش ناكات، چونكە وەك ئەو دەڵێت "وڵاتانی ناوچەكەو عێراق نایانەوێت عێراق پارچە پارچە ببێت، چونكە لەبەرژەوەندییاندا نییە، بۆیە ئەگەر بارودۆخی ئەمنی عێراق ئارامبێت بۆ كوردستان و عێراقیش وا باشترە".