سڤیل: عەتا قەرەداخی

كوردستان لەدابەشكردنییەوە بەسەر دەوڵەتانی ناوچەكەدا بەردەوام لەكاردانەوەدا بووە. ئەمەش تەنیا دابەشكردنی دووەمی كوردستان ناگرێتەوە، كە لەدوای جەنگی یەكەمی جیهانی و هەڵوەشاندنەوەی دەوڵەتی عوسمانی و دروستبوونی دەوڵەتی نوێی تورك و دروستكردنی دەوڵەتانی تری ناوچەكە روویدا، بەڵكو ئەو كاردانەوانە لەیەكەم دابەشكردنی كوردستانەوە لەدوای شەڕی چاڵدێران لەنێوان سەفەوی و عوسمانییەكاندا بەردەوام بووە. هەرچەندە بۆ ئەو سەردەمە شتێك نەبووە بەناوی مەسەلەی نەتەوایەتی و ناسیونالیزمی كوردی، چونكە ئەو سەردەمە ناسیونالیزم تەنانەت لەڕۆژئاواش دەرنەكەوتووە، بەڵام وەكو ئینتیمایەك بۆ خۆو بۆ ئەو زێدەی كە لەسەری ژیاون، خێلە كوردەكان و پاشانیش دەسەڵاتە ناوچەییەكانی كورد كە مەبەستمان میرنشینەكان بووە لەبەرامبەر زەبروزەنگ و دەسەڵاتی توندوتیژی دەوڵەتانی تردا كاردانەوەیان نواندووەو هەوڵیان داوە خۆیان نەدەنە دەستی ئەوانی ترەوە، بەڵكو سووربوون لەسەر ئەوەی كە خۆیان خۆیان بەڕێوە ببەن.
لەدوای جەنگی یەكەمی جیهانیش بەتایبەتی كە سەرەتای دروستبوونی هەستێكی سادەی نەتەوەیی كوردی بووە، كاردانەوەكان بەهێزتر بوون بەرامبەر بەداگیركەرانی كوردستان. بەتایبەتیش ئەو كاردانەوانە لەشێوەی بزووتنەوەدا سێ بەشی سەرەكی كوردستانی دابەشكراویان گرتۆتەوە. راپەڕینەكانی شیخ مەحمودی حەفیدزادە لەسلێمانی و دەوروبەری و راپەڕینەكانی سمكۆی شكاك لەڕۆژهەڵاتی كوردستان و راپەڕینی شێخ سەعیدی پیرانیش لەباكوری كوردستان لەسەرتۆپی ئەو راپەڕینانە بوون كە لەسەروبەندی كۆتایی هاتنی جەنگی یەكەمی جیهانیدا دەستیان پێكردووەو بەئاشكراش هەریەكەیان بەجۆرێك و بەشێوازێك و لەچوارچێوەیەكی دیاریكراودا داوای مافە نەتەوەییەكانی كوردیان كردووە. دیارە بارودۆخەكە بەشێوەیەك بووە كە كورد سەرباری كۆششی زۆری نەگەیشتۆتە ئاستی بەدیهێنانی ئامانجەكانی، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا لەڕووی مێژووییەوە ئەو راپەڕینانە رۆڵ و كاریگەری خۆیانیان هەبووەو تاكو ئێستاش بوونەتە بەشێك لەیادەوەری كورد كە زیاتر مۆتیڤی بەرخودان و خۆڕاگری و كۆڵنەدانیان لەكۆنەستی كوردەواریدا رواندووە.
دیارە ئەوە ئاشكرایە، كە لەدابەشكردنی دووەمی كوردستاندا بەرژەوەندییەكانی دەوڵەتانی بڕیاربەدەست لەڕوانینی ئەو دەوڵەتانە خۆیانەوە لەناوچەكەدا لەبەرچاو گیراو لەپێناوی ئەو ئامانجە خۆپەرستیەیاندا كوردیان بەسەر دەوڵەتە تازە دروستكراوە دەسەكەلاكانی خۆیاندا دابەشكرد. پێدەچێت ئەوان گومانیان هەبووبێت لەوەی كە كورد بتوانێت بەرژەوەندییەكانی ئەوان بپارێزێت، كە رەنگە ئەمەش ئەوەندەی پەیوەندی بە روانینی نامرۆڤانە و بێباكی دەوڵەتانی بڕیار بەدەستەوە هەبوو بێت بەرامبەر بەكورد، بەو ئەندازەیەش پەیوەندی بەخودی كورد خۆیەوە هەبووبێت، كە لەو كاتەدا ئامادەییەكی بەوجۆرەی نەبووبێت، كە دەوڵەتانی بڕیاربەدەست كە نەخشەی جوگرافیای سیاسی ناوچەكەیان داڕشتەوە متمانەی ئەوەی پێبكەن كە بتوانێت خۆی بەڕێوەببات و لەهەمانكاتدا بشبێت بەپارێزەری بەرژەوەندییەكانی ئەو دەوڵەتانە. بەهەرحاڵ بە درێژایی نەوەد ساڵی رابردوو بەشێوە پچڕپچڕ و نیمچە بەردەوامە كورد لەباشورو رۆژهەڵات و باكور لەخەباتدا بووە لەپێناوی بەدەستهێنانی مافەكانیداو رەنگە كورد بەیەكێك لەو نەتەوانەش دابنرێت، كە تاكو ئێستا زیاترین خەباتی كردووەو لەبەرامبەر ئەوەدا كەمترین دەستكەوتی بەدەستهێناوەو زۆربەی كاتیش نەیتوانیووەو نەیزانیووە چۆن برەو بەو دەستكەوتە كەمانە بدات، كە بەدەستیهێناون و تەنانەت نەشیتوانیووە بیانپارێزێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا سەرباری شكست و نسكۆو كەوتن، بەردەوام جارێكی تر بزووتنەوەكان زیندوو بوونەتەوەو خۆیان نمایش كردۆتەوە. بەتایبەتی لەشەستەكانی سەدەی رابردووەوە لەباشووری كوردستان و زیاتریش لەسەرەتای هەشتاكانەوە خەباتی كورد لەم سێ بەشەی كوردستاندا درێژەی بەخۆی داوە. ئەگەرچی تاكو ئێستا دەستكەوتەكان كەمن، بەڵام دەتوانرێت باس لەوە بكرێت بۆ زەمینەی سیاسی و ئیداری ئێستا هەلێك هاتووەتە ئاراوە، كە دەشێ بۆ كورد ئاسانتر بتوانێت درێژە بەخەباتی بەردەوامی خۆی بدات لەپێناوی ئازادیدا بەتایبەتی خەباتی مەدەنیانەو دیموكراسیانە.
خەباتی كورد لەباكوردی كوردستان پێی ناوەتە قۆناغێكەوە كە چاوەڕوانی دەستكەوتی زیاتری لێدەكرێت، لەكاتێكدا كە لەسەر هەردوو ئاستی خەباتی چەكداری و خەباتی مەدەنی دیموكراتی خەباتی كورد لەو بەشە سیاقێكی فراوانی وەرگرتووەو لەسەر ئاستی جیهانیش ناسراوەو داگیركەری توركی ناتوانێت پاشەكشە بەو خەباتەی كورد بكات، بەڵكو ناچارە رۆژ لەدوای رۆژ ملكەچی هەندێ لەداواكانی كورد بێت، هەتا سەرئەنجام كورد دەگاتە ئاستی سەربەخۆیی و دروستكردنی دەوڵەتی خۆی كە لەڕاستیشدا لەڕووی دیمۆگرافی و لەڕووی نزیكی لەڕۆژئاواو لەڕووی پێگەی كوردیشەوە زۆر لەبۆچوونەكان بەو جۆرەن، كە سەركردایەتی خەباتی كورد بۆ سەربەخۆیی تەواوەتی لەهەموو كوردستاندا پێگەیەكی بنەڕەتی لەباكوردی كوردستاندایە. خەباتی كورد لەڕۆژهەڵاتی كوردستان مێژوویەكی دوورودرێژی هەیەو ئەگەر لەكۆماری كوردستانەوە بیگری تاكو ئێستا ئەو بەشەی كوردستان زیاترین قوربانی لەپێناوی ئازادیدا لەئاستی سەركردەدا پێشكەش كردووە. قازی و قاسملۆو شەرەفكەندی هەریەكەیان لەكاتی شەهیدبوونیدا كەسی یەكەمی بزووتنەوەی كورد بووە لەو بەشەی كوردستاندا، كە بەدەستی داگیركەری خوێنڕێژی ئێرانی شەهید كراون، هەرچۆن پێشتریش بەشێوەیەكی نامەردانە سمایل خانی شكاكیان شەهید كردووە، بەڵام سەرباری ئەو هەموو خەبات و خوێنبەخشینە دەستكەوتەكان لەڕۆژهەڵاتی كوردستاندا زۆركەمن و لەئێستاشدا بارودۆخی بزووتنەوەی كورد لەو بەشەدا جۆرێك لەپارچەپارچەبوون و پاشەكشەی پێوەدیارە كە ئەوەش كاریگەری نێگەتیقی لەسەر باری كورد لەو بەشەو كۆی بزووتنەوەی كوردیدا بەگشتی داناوە.
ئەوەی ئێستا زیاتر مایەی چاوتێبڕینە رۆژئاوای كوردستانە. ئایا شتێك هەیە لەو بەشەی كوردستاندا بەناوی بزووتنەی نەتەوەیی كوردی؟ ئەگەر هەیە ئایا ئاستی ئامادەبوونی ئەوەندەیە، كە لەسەر مەیدانی خەبات توانیبێتی بوونی خۆی بسەلمێنێت، لەلایەك لەبەرامبەر رژێمی داگیركەری سووریاداو لەلایەكی تریشەوە لەبەرامبەر ئەو ئۆپۆزسیۆنە پەرش و بڵاوەی سوریادا كە تاكو ئێستا نە لەسەر ئاستی ناوخۆ و نە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش شوناسەكەی ئاشكرا نییە؟ ئایا كورد لەسوریا لەپێش خۆپیشاندانەكانی ئەم چەند مانگەی دواییدا هیچ جوڵەیەكی ئەوتۆی هەبووە كە شایانی باس بێت؟ ئایا لەسەروبەندی خۆپیشاندانەكانداو تاكو ئێستاش كورد چ رۆڵ و كاریگەرییەكی هەبووە لەسەر ئاستی ئەو بەشەی كوردستان لەلایەك و لەسەر ئاستی هەموو سوریا لەلایەكی ترەوە لەسەر ئاستی كوردستانی گەورەش؟ ئایا ئۆپۆزسیۆنی كوردی ئەو وڵاتە توانیوێتی بوونی خۆی نیشان بدات و بیسەلمێنێت كە دەتوانێت سەركردایەتی داواكانی كورد لەو بەشەدا بۆ ئێستاو ئاییندە بكات؟
دیارە ئەوەی مایەی پرسیارە ئەوەیە كە جیاواز لەبەشەكانی تری كوردستان، رۆژئاوای كوردستان تاكو ئێستا نەبۆتە زەمینەی بزووتنەوەیەكی سیاسی بەرفراوانی هاوشێوەی بزووتنەوەی بەشەكانی تری كوردستان. رەنگە ئەوەش جێگای پرسیار بێت كە بۆچی بزووتنەوەی نەتەوەیی كورد لەو بەشەی كوردستان نەیتوانیووە گەشە بكات و هەر بەوپێیەش دەورو كاریگەری خۆی هەبێت و ببێتە داینەمۆی جۆشدانی خەباتی كوردایەتی لەپێناوی ئازادی خەڵكی ئەو بەشەی كوردستاندا؟ ئایا هۆیەكەی بوونی سیستێمێكی تۆتالیتاری وەكو بەعسە لەو وڵاتە؟ خۆ ئەوە ئاشكرایە لەعێراقیشدا هەمان شێوە رژێم دەسەڵاتدار بووە؟ ئایا دەشێ هۆیەكەی بگەڕێتەوە بۆ جیاوازی داگیركەرانی یەكەمی ئەم بەشەو بەشەكانی تری كوردستان لەدوای جەنگی یەكەم، لەكاتێكدا كوردستانی لكێندراو بەعێراقەوە كەوتۆتە ژێر سایەی سیاسەتی خراپی بەریتانیاوەو رۆژهەڵات لەژێرسایەی داگیركەری ئێرانیدا بووەو باكوریش لەژێر سایەی داگیركەری كەمالیستیدا ناڵاندوویەتی، ئەو بەشەی كوردستان وەكو هەموو وڵاتی سوریا لەژێر سایەی سیاسەتی فەرەنسادا بەڕێوە چووەو پاشانیش بەعس بەناجۆرترین شێوە هەوڵیداوە كورد لەهەموو بنەماكانی بوونی نەتەوەیی رووت بكاتەوەو بیكاتە بوویەكی بێڕەگ و ریشەو ئەوەش هۆیەكی ئاشكرای دواكەوتنی پێگیشتنی هەستی نەتەوەیی و بەو پێیەش دواكەوتنی دەركەوتنی ناسیونالیزم بووبێت لەو بەشەی كوردستاندا؟ بەهەرحاڵ دواكەوتنی دەركەوتنی بزووتنەوەیەكی ناسیونالیزمی لەكوردستانی ژێردەستەی سووریادا زیاتر لەهۆكارێكی هەیە، بەڵام سەرەكیترینیان پەیوەندی بەخودی كوردەوە هەیە لەوبەشەی كوردستاندا. زەبروزەنگی رژێمەكانی سووریاو بارودۆخی ناوخۆی ئەو بەشەی كوردستانیش وایكردووە كە زەمینەیەك بۆ دەركەوتنی بزووتنەوەی نەتەوایەتی كوردی لەو بەشەدا وەكو بەشەكانی تری كوردستان لەڕابردوودا نەڕەخسێت. دیارە ئەمەش ئەوە ناگەیەنێت كە گەلی كورد لەو بەشەی كوردستاندا بەئاسایی ژیاوە. نەخێر ئەوەی ئاشكرایە كە كورد لەو بەشەی كوردستاندا تەنانەت مافی بەدەستهێنانی شووناسیشی لێ زەوتكراوەو سەرباری ئەوەی بە هەمان شێوەی ئەوسای رژێمی بەعس لەعێراقدا رژێمی بەعسی سووریاش هەوڵیداوە نەك كورد لەبنەما نەتەوەییەكانی رووت بكاتەوە، بەڵكو جینۆسایدێكی بەردەوامی كوردیشی كردووە، بەجۆرێك كە بیگەنێتە ئاستێك بەئاسانی زیندوو نەبێتەوەو نەگاتە ئەو ئاستەی كە هەست بەكێشەكانی خۆی بكات، یان ئەگەر ئەو هەستەیشی لادروستبوو نەگاتە ئەو ئاستەی كە ببێتە خاوەنی پرۆژەی نەتەوەیی و ئەوەش ببێتە بنەمای سەرهەڵدانی بزووتنەوەیەكی نەتەوەیی.
ئێستا بارودۆخی سووریا لەبەردەم ئایندەیەكی نادیاردایە، بەڵام ئەوەی كە چاوەڕوانكراوە ئەوەیە كە ئەگەری مانەوەی رژێمی بەعس ئەگەرێكی لاوازە. كەواتە ئەگەر رژێمی بەعس لەسوریادا رووخا، ئایا بارودۆخی ئەو بەشەی كوردستان چی لێبەسەر دێت؟ ئایا ئەو ئۆپۆزسیۆنەی كە ئێستا ئەنجومەنی كاتی سوریا لەسەر شێوازی ئەنجومەنەكەی سەردەمی راپەڕینەكانی لیبیا پێكیهێناوەو لەئێستادا هیچ بەرنامەو تێڕوانینێكی دیارو ئاشكرای بۆ ئایندەی سوریاو لەو چوارچێوەیەشدا بۆ ئایندەی كوردیش لەو وڵاتەدا نییە، چاوەڕوانی چی لێدەكرێت؟ ئایا دەشێ تەسەوری ئەوە بكرێت، كە ئەو ئۆپۆزسیۆنە بتوانێت سیستێمێكی دیموكراسی بینا بكات و لەو چوارچێوەیەشدا كورد بگات بەمافە نەتەوەییەكانی خۆی؟ ئایا كورد ئێستا لەسووریادا بەشی ئەوە ئامادەبوونی هەیە لەئەگەری رووخاندنی رژێمدا بتوانێت پێ لەسەر داواكانی خۆی دابگرێت و بە ئاراستەی گەڕانەوە بۆ ناو جەستەی رلستەقینەی نەتەوە كاربكات، كە ئەوەش لەپرۆژەی سەربەخۆیی و ئازادی و دروستكردنی دەوڵەتی سەربەخۆدا خۆی دەبینێتەوە؟
دیارە ئەوەی بەچاوی ئاسایی دەبینرێت ئەوەیە كە نە ئەو ئۆپۆزسیۆنەی كە ئێستا ئەنجومەنی كاتی سووریای پێكهێناوە دەتوانێت لەئەگەری روخاندنی رژێمی سووریادا دان بەمافەكانی كورددا بنێت، نە كوردیش خۆی لەو وڵاتەدا، ئۆپۆزسیۆن یان هێزێكی سیاسی ئامادەی ئەوتۆی هەیە كە بتوانێت لەهەر گۆڕانكارییەكی چاوەڕوانكراوی ئەو وڵاتەدا جوگرافیای داگیركراوی وڵاتەكەی رزگار بكات و دەسەڵاتێكی ناوخۆیی كوردی تیادا دروست بكات، ئیتر گرنگ نییە ئەو دەسەڵاتە چ ناوێكی دەبێت، بەڵكو ئەوەی گرنگە كورد لەو وڵاتەدا بتوانێت جوگرافیای خۆی رزگار بكات. كێشەی گەورە ئەوەیە كە سووریاش چاوەڕوانی ئەوەی لێدەكرێت دوای روخاندنی رژێمەكەی ئەسەد رژێمێكی نوێی ئیسلامی لەسەر شێوەی ئەوەی تونس یان ئیسلامیەكانی میسر یان ئێران بێتە سەر كورسی دەسەڵات. دیارە لەبارێكی وەهادا ئومێدێك نامێنێت بۆ ئەوەی كە كورد لەو وڵاتەدا مامەڵەیەكی لەوە باشتری لەگەڵدا بكرێت، كە لەسەروەختی شۆڕشی ئیسلامی و دامەزراندنی كۆماری ئیسلامیدا لەگەڵ كوردی ئێراندا كرا، لەكاتێكدا كە ئەو كاتە كورد ئامادەبوونێكی بەهێزیشیان هەبوو لەئێراندا. هەر بۆیە مەترسی ئەوە هەیە كە روخاندنی رژێمی سووریا كوردی ئەو وڵاتە لەبارێكی خراپەوە بگوازێتەوە بۆ بارێكی خراپتر. دیارە بۆ هەموو مرۆڤێكی ئازادیخواز پێویستە كە ئاواتی روخاندنی هەموو رژێمە تۆتالیتارەكانی دنیا بخوازێت، بەڵام گرنگیشە بۆ ئێمەی كورد بیر لەوە بكەینەوە ئایا لەڕوخاندنی رژێمی سووریادا كورد چی دەستدەكەوێت، واتە بۆ ئێمەی كورد پێویستە ئەوە بزانین و لەوە تێبگەین كە هەر رووداوێك كە ئەگەری ئەوەی هەیە لەسیستێمە ساسیەكانی ئەم ناوچەیەدا رووبدات، سوودو قازانجی بۆ كورد چەندە؟ بەمانایەكی تر دەمانەوێت لەڕوانگەی بەرژەوەندییەكانی كوردەوە سەیری هەموو ئەو مەسەلانە بكەین.
ئەگەر لەم روانگەیەوە سەیر بكەین ئایا كورد وەكو نەتەوەیەك كە لەبەردەم كۆشش و خەباتێكی نەبڕاوەدایە لەپێناوی یەكێتی و یەكبوونی گەلی كورددا توانیوێتی بەو عەقڵیەتە مامەڵە بكات، كە عەقڵیەتی نەتەوەییە؟ ئایا لەم رووەوە دەسەڵاتی سیاسی كوردی لەباشووری كوردستاندا لەسەر ئاستی جەماوەری خەڵكی رۆژئاوای كوردستان توانیوێتی رۆڵ و كاریگەرییەكی ئەوتۆی هەبێت، كە جۆرێك لەجوڵە بەئاراستەی خۆكۆكردنەوە لەپێناوی داواكانی كورددا دروست بكات؟ واتە ئایا تەسەوری ئەوە دەكرێت كە سەركردایەتی سیاسی كوردی لەباشووری كوردستان رۆڵ و كاریگەرییەكی ئەوتۆی هەبێت بۆ دروستكردنی جۆرێك لەڕێكخستن و رێنیشاندان و ئاراستەكردنی كوردی ئەو بەشەی كوردستان بۆ خەباتێكی ئەوتۆ كە تێیدا كورد بتوانێت بەرەو بەدەستهێنانی مافەكانی لەو بەشەدا هەنگاو بنێت؟ بەهەرحاڵ من لەم رووەوە هیچ شتێكی ئەوتۆ نابینم، كە مایەی ئومێد بێت، ئەویش لەبەر دوو هۆ، یەكەمیان كە گرنگترینە ئەوەیە كە لەو بەشەی كوردستان تاكو ئێستا ئۆپۆزسیۆنێكی ئەوتۆی كوردی بوونی نییە كە بتوانێت ببێتە هەڵگری بەرنامەو پرۆژەیەكی نەتەوەیی ئەوتۆ كە قورسی ئەوەی هەبێت لەلایەن رژێمی ئێستا یان تەنانەت لەلایەن ئەو ئەنجومەنەی كە دروست كراوە حیسابی بۆ بكرێت. دووەم وەكو ئاشكرایە هەریەكە لە یەكێتی و پارتی كۆمەڵێ لایەنگری خۆیانیان لەو بەشەی كوردستان بەناوی حیزبەوە هەیە كە پێناچێت هیچ كام لەو حیزبانە پێگەیەكی جەماوەری ئەوتۆیان هەبێت، كە بیانگەیەنێتە ئاستی ئامادەبوون و خۆسەلماندن. هەروەك لەلایەكی تریشەوە ناشێت تەسەوری ئەوە بكرێت كە ئەو ئەنجومەنەی كە دروست بووە دیدو بۆچوونێكی لەڕژێمەكەی ئێستای بەشار ئەسەد باشتری بۆ داواكانی كورد لەسوریادا هەبێت، بەتایبەتی ئەگەر گوێ لەلێدوانەكانی بورهان غەلیون بگرین، ئەوا بەئاشكرا بۆمان دەردەكەوێت كە بۆچوونەكانی ئەو ئەنجوومەنە هەمان بۆچوونی ئەو سیستێمە سیاسیانەیە كە كوردستانیان بەسەردا دابەشكراوەو ئێستا كوردستان بەبەشێكی جیانەكراوە لەوڵاتەكانی خۆیان دادەنێن. غەلیون پێشتر لەكتێبی (اغتیال العقل)دا كە ساڵی 1990 چاپی كردووە دەڵێت: ئەو نەتەوەی ناتوانێت بەها نوێیەكانی شارستانێتی وەربگرێت و تێی بگات، دەچێتە دەرەوەی مێژوو، (ل 311). ئایا دەبێ غلیۆن لەئێستادا پێیوابێت هەموو گەلانی رۆژهەڵات لەدەرەوەی مێژوون، یان گەلی عەرەبی چووەتە ناو مێژووەوە؟ تۆ بڵێی سەرئەنجام غلیۆن نەگاتە ئەوەی بڵێت گەلی كورد ناتوانێت بەها نوێیەكانی شارستانێتی تێبگات، لەبەر ئەوە دەچێتە دەرەوەی مێژوو، بەئاراستەی بەربەریەت پەرش و بڵاو دەبێتەوە. بێگومان ئەمەش شتێكی چاوەڕوان كراوە، چونكە ئەوانەی ئەگەری ئەوەیان هەیە لەسوریادا لە دوای بەشار ئەسەد بێنە پێشەوە لە ئاستی یەكەمدا ئەو ئیسلامیانەن كە بڕوایان بە جیاوازی نەتەوایەتی و جیاوازی ئیتنیكی نییەو پێیانوایە باشترین ئەو كەسەیە كە نزیكترینە لەخوداوە. لەئاستی دووەمیشدا ئامادەبوونی ناسیونالیستە نوێیەكانی وەكو غلیون دێن، كە ئەوانیش ناتوانن دان بەبوونی جیاوازی ئیتنیكی و نەتەوەییدا بنێن لەسەر ئەو نیشتیمانەی كە ئەوان لەدیدی خۆیانە بەنیشتیمانی گەورەی عەرەبی دەزانن و هەموو جۆرە جیابوونەوەیەك لەو نیشتیمانە بەكارەسات دەدەنە قەڵەم.