سڤیل: سەنگەر عەبدولڕەحمان

حاكم شێخ لەتیف ئەندامی پەرلەمانی عێراق، لەسەر لیستی گۆڕان باس لەو قەیرانە نوێیەی عێراق دەكات و پێیوایە كۆتایی قەیرانەكە زۆر لێڵە، دابەشبوونی عێراق یەكێكە لە ئەگەرەكانی كۆتایی قەیران.

سڤیل: دۆسیەی تۆمەتباركردنی تاریق هاشمی جێگری سەرۆك كۆماری عێراق بەكاری تیرۆرستی، یاساییە یان سیاسی؟
حاكم شێخ لەتیف: لەڕاستیدا ئەوە مەسەلەكەیە، ئەوەندە بەدگومانی لەنێوان پێكهاتەكاندا هەیە، بەتایبەتی لەنێوان شیعەو سونە، ئێمە تەنانەت شتە راستەكانمان لێ تێكدەچێت، كاتێك كە شیعە كارێك بەرامبەر بە كەسێكی سونە دەكات، یان بەپێچەوانەوە، گومانت هەیە تەنانەت ئەگەر راستیش بێت، لەسایەی نەبوونی دامودەزگای بێلایەنیشدا بەتایبەتی دامودەزگای قەزایی گومانت لەهەموو شتەكانە، لەبەر ئەوە كێشەكە خۆی ئەمەیە، ئایا ئەمە یاساییە؟ بۆ ئەوەی هەمومان لەگەڵ جێبەجێكردنی یاسادا بین، من بۆخۆم ئەگەر یاسایی بێت یەك خولەكیش دوو دڵ نابم، نەك هاشمی كەسێكی كوردیش بێت ئەگەر هەوڵی تەقاندنەوەی پەرلەمان بدات، داوای رادەستكردنی دەكەم، یان بابەتەكە سیاسیە؟ لەسایەی ئەو بەدگومانیەدا ئەم بابەتە بە ئاسانی یەكلایی ناكرێتەوە.
سڤیل:وەك خۆت بۆچونت لەسەر ئەمە چیە؟ بە بڕوای تۆ یاساییە یان سیاسی؟
حاكم شێخ لەتیف: من دەڵێم ڕەنگبێت پاسەوانەكانی هاشمی تێوەگلابن، چونكە باسی رووداوی ڕاستی دەكەن، بۆنمونە دەڵێت پاسەوانی وەزیری تەندروستیمان كوشت، لەفڵانە رۆژ ئەوەمان كرد، رەنگە لەژێر ئەشكەنجەدا هەندێك شتیان بۆ زیاد كردبێت، بەڵام ئایا هاشمی بەشدارە لەگەڵیان یان نا، من خۆم ئەوەم بۆ ساغ نەبۆتەوە.
سڤیل: لەدانپێدانانەكانی پاسەوانەكانی هاشمی شتی سەیر وترا، بۆ نمونە وتیان كارێكی تیرۆرستیمان كردوەو دواتر هاشمی دەستی خۆشی لێكردووین و گوتویەتی ئەوە 3 هەزار دۆلار هەقی كارەكەتان، ئەمە ڕێی تێدەچێت هاشمی خۆی بەو شێوە ڕاستەوخۆیە سەرپەرشتی كاری تیرۆرستی كردبێت؟
حاكم شێخ لەتیف: ئەوە هەموو ئەو گومانانەن كە وای لەئێمە كردووە نەتوانین هیچ شتێك بڵێین، لەسایەی ئەو نەبونی سیقەو بەدگومانی شیعەو سونەدا، تەماشاكە بوونی دامودەزگای قەزایی بێلایەن چەند گرنگە، چ بۆ كوردستان چ بۆ عێراق، لەكوردستان كە شتێك روو دەدات بەرامبەر بە یەكێتی و پارتی ڕوو دەدات، یەكسەر تۆمەتباران دەستگیر دەكەن، بەڵام بۆ بەرامبەر هەر ون دەبێت، لەكوردستان دامو دەزگاكانی قەزایی و حكومی لایەنگری دەسەڵاتن، لەبەغدا خراپترە، چونكە لەوێ ئەزمەكە قوڵترەو دوژمنداری مێژوویی هەیە، دامودەزگاكانی پۆلیس لەلایەن دەسەڵاتەوە كە شیعەیە كۆنترۆڵ كراون، هەندێك شت وای كردوە زیاتر گومانمان بخاتە سەر كێشەكە بەوەی كە سیاسیە، یەكەم بۆچی دانپێدانانەكان لەڕاگەیاندنەكان دەخرێتە روو، بەتایبەتی لێكۆڵینەوەكە نهێنیە، ئەمە بابەتێكی خەتەرە، پەیوەندی بە جێگری سەرۆك كۆمارەوە هەیە، كە ئەویش یەكێكە لەسەركردە دیارەكانی سونە، تۆ دەزانی ئەمە ئەگەر یاسایش بێت، دەرەنجامی سیاسی لێدەكەوێتەوە، بۆیە دەبوو مالكی كۆبوونەوەیەكی بەپەلەی نهێنی سەركردە باڵاكانی كورد و شیعەو سونە بكات و بابەتەكەیان پێبڵێت، بەڵام پێدانی بەڕاگەیاندنەكان ئەمە گومان دروست دەكات، دووەم باشە بۆ ئەو رۆژەی كە لەفڕۆكەخانە بوو گوتیان تەنها بڕیاری دەستگیركردنی پاسەوانەكانی هەیە؟ بەڵام كە هاتە كوردستان گوتیان فەرمانی دەستگیركردنی خۆشی دەرچوە؟ مالكی ویستی بە بەردێك دوو چۆلەكە بكوژێت، هەم تەسقیتی یەكێك لەسەركردەكانی سونە بكات، هەمیش بیكاتە بەهانە بۆ دژایەتیكردنی كوردستان.
سڤیل: بڕوات وایە ئەمە سەرەتای كۆتایی عێراق بێت وەك دەوڵەتێكی یەكگرتوو لەنێوان شیعەو سونەو كوردا؟
حاكم شێخ لەتیف: من لەمێژە گوتومە عێراق لەبەردەم دوو ئەگەردایە، یان گەڕانەوە بۆ دیكتاتۆریەت، مالیكی رەنگە بۆی بچێتەسەر و دیكتاتۆریەت حوكم بكات، دەشێت بۆشی نەچێتە سەر، یان دەبێت عێراق دابەش ببێت، چونكە پێموایە نە دیموكراتی لەعێراق بەرقەرار دەبێت، نە بەشداری یەكسان، شیعە لەسەر حوكم بێت پێی خۆشە سونە پەراوێز بخات، سونە لەسەر حوكم بێت، پێی خۆشە شیعە پەراوێز بخات، بۆیە یان دەگەڕێینەوە بۆ دیكتاتۆریەت یان عێراق دابەش دەبێت.
سڤیل: هەندێك لایەنی سیاسی عێراقی داوا دەكەن بۆ دەرچون لەم قەیرانە باشترین چارەسەر، هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمانی عێراق و ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختە، بۆچونت لەسەر ئەمە چیە؟
حاكم شێخ لەتیف: من پێم وایە ئەمە چارەسەری كێشەكان ناكات، كێشەی عێراق كێشەی هەڵبژاردن و كوتلەكانی ناو پەرلەمان نیە، ئەم قایمە ئەوەندەی هێناوەو ئەو قایمەی تر ئەوەندە دەنگی هێناوە، ئەمە كێشەی سێ پێكهاتەكەی عێراقە، بەتایبەتی كێشەی نێوان شیعەو سونە، دەرەنجامی هەڵبژاردن هەرچۆنێك بێت، ئەگەر لایەك پەراوێزبخرێت دەبێتە دیكتاتۆریەت، ئەنجامدانەوەی هەڵبژاردن زۆر بەكەمی گۆڕانكاری بەسەردا دێت، سودیشی نیە، چونكە دەبێت لەعێراقدا ئەم سێ پێكهاتەیە وەك یەك بەشدارییان هەبێت، ئەگەر بمانەوێت دەوڵەتێكی دیموكراتی دابمەزرێنین، كە پێموایە قورسە دابمەزرێت.
سڤیل: ئێستا شیعەو بەتایبەتی مالكی باس لەحكومەتی زۆرینە دەكات، پێتوایە ئەمە سەرەتای ئەو دیكتاتۆریەتە بێت كە پێشتر باستكرد؟
حاكم شێخ لەتیف: قسەكردن لەسەر حكومەتی زۆرینە پەردەپۆشكردنی دیكتاتۆریەتە لەژێر پەردەی حكومەتی زۆرینە، لەدیموكراتیەتی سروشتیدا راست ئەوەیە زۆرینە حوكم بكات، لەڕۆژئاوا زۆرینە حوكم دەكات و كەمینە دەبێتە ئۆپۆزسیۆن، لەبەغدا ئەمە ناكرێت، لەو وڵاتانەی كە پێكهاتەی نەتەوەیی و ئاینی و مەزهەبی جیاوازی تێدایە ئەمە ناكرێت، چونكە قسەكردن لەسەر حكومەتی زۆرینە، واتا پەراوێزخستنی خەڵكی تر، كە ئەمە روویدا واتا دیكتاتۆریەتی پێكهاتەی باڵادەست.
سڤیل: هەندێك كەس رەخنە لەسەركردایەتی كورد دەگرن كە نەدەبوو بەو شێوەیە بەرگری لەتارق هاشمی بكات، تۆ دەڵێی چی؟
حاكم شێخ لەتیف: من دەڵێم ئەمەی هاشمی لە دوو شت تێناپەڕێت، یان ئەوەتا یاساییەو ئەم تاوانەی ئەنجام داوە، یان تۆمەتی سیاسیەو بۆی دروست دەكرێت، ئەگەر بۆمان دەركەوت ئەم كێشەیە یاساییە، دەبێت رادەستی بكەین، یان بەلایەنی كەمەوە پشتگیری نەكەین، ئەگەر دەركەوت تۆمەتی سیاسیە پێویستە پشتگیری لێبكەین، ئەویش تا ئەوكاتەی كە نابێتە هۆی زیانگەیاندن بە بەرژەوەندییە باڵاكانی هەرێمی كوردستان.
سڤیل: ئەمڕۆ مالكی پێچاویەتیە سونە و ئەگەر بۆی بچێتەسەر، پێتوانیە سبەینێش بەرامبەر كوردیش ئەمە بكات؟
حاكم شێخ لەتیف: بەڵێ مالكی چی كرد بەرامبەر سونە بۆ كوردیش بەهەمان شێوە، بۆ شیعەكانیش خۆیان، ئێستا قسەیەك هەیە لەسەر ئەوەی مەلەسەكەی خوئی زیندو دەكاتەوە دژی موقتەدا سەدر، بۆ ئەوەی بێدەنگیان بكات. بۆیە پێویستە بەرگری لەهاشمی بكەین تا ئەو شوێنەی زیانمان لێ نەدات. هاشمی تائێستاش دانی خێر بە كێشەكانی كورددا نانێت، ئێستا ئێوە بچن چاوپێكەوتنێكی لەگەڵدا بكەن، لێی بپرسن تۆ لەگەڵ لابردنی ئەو زوڵم و زۆرەی كە سەدام لەكوردی كردووە لەناوچە جێناكۆكەكان؟. ئێستاش دانی پێدا نانێت.
سڤیل: بابەتی یاسایی و نایاسایی دادگاییكردنی تارق هاشمی لەدادگاكانی كوردستان مشتومڕی زۆری لەسەرە، تۆ كە ئەندامی لیژنەی یاساییت لەپەرلەمانی عێراق و پسپۆڕیت لەیاسای دەستوری، دەكرێت هاشمی لەكوردستان دادگایی بكرێت؟
حاكم شێخ لەتیف: ئێمە یاسای ئسوڵی محاكەماتی جەزائی ژمارە 23 ی ساڵی 1971 مان هەیە، كە ئەم یاسایە لەهەموو عێراق بەكوردستانیشەوە جێبەجێدەكرێت، لەمادەی 53ی یاساكەدا دەڵێت هەر تاوانێك لەسنوری هەر دادگایەكدا روویدا، ئەو دادگایە تایبەتمەندە، جا هەموو تاوانەكە لەو شوێنە رووبدات یان بەشێكی یان دەرنجامەكەی لەو شوێنە رووبدات، بەگوێرەی ئەم یاسایە ئەو تۆمەتانەی خراونەتە پاڵ هاشمی دەبێت لەدادگاكانی بەغدا دادگایی بكرێت، چونكە رووداوەكان لەبەغدا روویانداوە، بەڵام یاساكە ئیستسنایەكی تێدایە، كە دەسەڵاتی داوە بەسەرۆكی ئەنجومەنی دادوەری و دادگای تەمیزی ئیتحادی، كە قەزیەیەك بگوازێتەوە بۆ دادگایەكی تر كە تاوانەكەشی لێ روونەدابێت، دەڵێت لەبەر ئەم هۆیانە، ئەگەر بارودۆخی ئەمنی وا پێویستی كرد، یان ئەگەر گواستنەوەی یاساكە ببێتە هۆی دەرخستنی راستیەكان، یان هێشتنەوەی دەعواكە ببێتە هۆی كاركردنە رەوتی لێكۆڵینەوەو دادگاییكردن، لەم حاڵەتەدا تۆمەتبار دەبێت داوایەك پێشكەش بەدادگای تەمیز بكات و ئەوان بڕیار دەدەن. هەروەها دادگاكانی هەرێمی كوردستان بەشێكن لەدادگاكانی عێراق تا ئێستا، بۆیە بەڵێ دەكرێت دادگاییكردنی هاشمی لەكوردستان یاساییە.
سڤیل: پێتوایە ئەمە سەرەتای سەرهەڵدانی شەڕێكی ناوخۆ بێت لەعێراق؟
حاكم شێخ لەتیف: بەڵێ، من پێموایە ئەمجارە قەیرانەكە زۆر قوڵە، ئەگەر لیستی عێراقیەو سونەكان هێزیان مابێت، تا شەڕی ناوخۆ دەڕوات.
سڤیل: كۆتایی ئەم قەیرانە چی دەبێت؟
حاكم شێخ لەتیف: كۆتایی ئەم قەیرانە زۆر لێڵە، یان ئەوەتا مالكی بۆی دەچێتە سەر و بەرەو دیكتاتۆری دەڕوات، یان لادەبرێت و یەكێكی تر دێتە شوێنەكەی، یان عێراق هەڵدەوشێتەوە.