سڤیل: حیسام سدیق

لەو كاتەوە نەوشیروان مستەفا شۆڕشگێری دوێنێ و چاكخوازی ئەمڕۆ دەنگی هەڵبڕی و سلێمانی كردە مەكۆی هاتنەكایەی گوتارێكی نوێ لەسیاسەت لەكوردستان، بەلای منەوە هیوایەكی سازكرد، كە گەمە سیاسییەكانی كوردستان بەهاتنەكایەی هێزێك لەناو گوتاری بزووتنەوەی رزگاریخوازی كوردستانەوە دەتوانێ پانتایی سیاسی كوردستان وەك پانتاییەكی مۆدرێن بهێڵێتەوەو رێگری بكات لەوەی ئەم بزوتنەوەیە، كە لەئەساسدا بزوتنەوەیەكی مودێرنە، بەلاڕێدا بچێ و لەلایەن نەیارانی سەردەمیبوونەوە كۆنتڕۆڵ بكرێت. لەهەمان كاتدا ئەو خەیاڵەی لام سازكرد، كە ئەم رەوتە نوێیەی كوردستان وەك پانتایەكی گشتی دەبینێ بۆ ئەوەی رزگاری بكات لەئەقلییەتی ناوچەیی (ئەقڵیەتێك كە تەنها بەرهەمی ئەمڕۆ نیە، بەڵكو درێژكراوەی سەردەمی خێڵەكیبوونی كۆمەڵگای كوردیە). هیوایەتی ئەم بیرۆكە ئەو هەستەی تێدا زیندووكردمەوە، كە ئیتر لەمەودوا هێزێك دێتە ئاراوە، باسی نەتەوە و بەرژەوەندییەكانی دەكات بەجێگەی حیزب و ناوچەگەرایی. هەروەها ئەوەی گۆڕان وایكرد گەشبین بم، ئەوە بوو وام بیردەكردوە، كە ئەوەی لەمەودوا دەبێتە سەرچاوەی گەمە سیاسییەكان، ئەقڵییەتی سەردەمە لەچوارچێوەی دیموكراسی و نەتەوەدا، كە دەبێ باڵبكێشێ بەسەر تەواوی گەمەكاندا و ئاكاری كۆمەڵگا لەئاكاری سیاسەتی كلاسیكەوە بگۆڕێ بۆ سیاسەتی نوێ. لەم رەوتەدا وام بیردەكردەوە ئەقڵانیەتێك دێتەكایەوە، كە بەمیكانیزمی فیكری دزە دەكاتە كون و قوژبنەكانی كۆمەڵگای كوردی و ئاراستەی بیركردنەوەكان دەگۆڕێ، ئەگەر كەسێك گوتی من چاكسازم، دەبێ لەپێشخانێكی زۆر پێناسەكراوەوە قسە بكات. خەیاڵێكی تر كە لای من سازبوو، ئەوە بوو كە میكانیزمی پراكتیكی سیاسی ئەم رەوتە نوێیە جیاواز دەبێ و ئیتر ئەوان وەك رابردوو چاو لەپراكتیكی سیاسی ناكەن و بەپێچەوانە بیرۆكەی سەنترالیستی، كە زۆربەی جاران هەڵگری دیكتاتۆرییە، لەخۆناگرێ و تاكی كورد وەك تاكێك دەبینێ و ئیرادەی ئەو دەكاتە پێوانە بۆ پراكتیكی سیاسی. جیاواز لەهەموو ئەمانە، ئەوەی سەرنجی منی زۆر راكێشا، ئەوە بوو گۆڕان تەنها بیر لەئەمڕۆ ناكاتەوەو لەچوارچێوەی ستراتیژی گەورەی نەتەوەیی بیر لەداهاتووی كورد بەگشتی لەچوار پارچەی كوردستان دەكاتەوە، نە تەنها لەم هەرێمە قەتیسكراوە، هەر بۆیە پێموابوو ئەوان تەنها سەیری ئەمڕۆ ناكەن، بەڵكو زۆر دووربینانەتر بیر دەكەنەوە، بەشێوەیەك خۆیان وەك پلاتفۆرمی هەموو كورد دەبینن، تاوەك پلاتفۆرمی ناوچەیەكی دیاریكراو لەكوردستان.
هەموو ئەم خەیاڵانە وایانلێكردم ئەمڕۆ پاش نزیكەی سێ ساڵ بەو خەیاڵانەدا بچمەوەو ئەم پرسیارە لەخۆم بكەم، ئایا ئەو خەیاڵانەی من راست بوون؟ تا چ رادەیەك خەیاڵەكانی من لەراستیەوە نزیكن؟ ئایا دەتوانم هێشتا بەوە باوەڕ بكەم، كە گۆڕان ئەو هێزە بوو من هیوایەتم بوو؟ لەكوێ ئەوان سەركەوتو بوون و لەكوێ لەوانیتر دەچن؟ بەگشتی ئایا كۆمەڵگای كوردی بەهاتنەكایەی ئەم هێزە بەرەوپێش چووە، یان گەڕاوەتەوە دواوە، یا لەجێگای خۆی چەقیوە؟ ئەوەی لێرەدا دەمەوێ باسی بكەم زۆرتر لێكدانەوەیە، كە بەپێی هێندێك پێوانە دەیانخەمەڕوو، تا بۆ خوێنەر روون ببێتەوە، ئەم پێوانانە جۆری بیركردنەوەی من دیاری دەكات، تاوەك پێشخانێكی سیاسی، واتە پێوانەكان زۆرتر دەگەڕێنەوە بۆ بواری فیكری وەك لەبەرژەوەندی سیاسی.
لەخوێندنەوەی رەوتی بزوتنەوە رزگاریخوازەكاندا سێ پێوەری سەرەكی دەبنە ئامانج، بەتایبەت ئەو كاتەی بزوتنەوەی رزگاریخوازی رەوتەكەی دەگۆڕێ بۆ بزوتنەوەی ئازادیخوازی. مەبەست ئەوەیە كورد لەباشووی كوردستان تا ساڵی ١٩٩١ خۆی لەچوارچێوەی رزگاری نەتەوەیی رێكدەخست، بەڵام لەم ساڵە بەدواوە رەوتەكە رەنگ و بۆنی خۆی دەداتە سیاسەتی واقیعی، تاكی كورد تادوێنێ داخوازی و پرسیارەكانی بەرەو رووی داگیركەر دەكردەوە، لەمڕۆ بەدواوە دەسەڵاتدارانی كورد دەبێ ئەو داخوازی و پرسیارانە وەڵام بدەنەوە. زۆربەی ئەو بزوتنەوە رزگاریخوازانەی توانیان بەسەر داگیركەردا سەر بكەون، لەپاش هاتنەكایەی رزگاری تووشی كێشە بوونە، بەو مانایە هەروەك داگیركەر زیاتر بوونەتە هێزێكی ستەمكار تاوەك هێزێكی ئازادیخواز. ئەو سێ تەوەرە سەرەكیە كە دەبێتە جێگای رەخنە ئەمانەن:
- ئەقڵیەتی ئیدارە
- میكانیزمی هێماكردنی كردارەكان
- چۆنیەتی هێماكردنی بەرژەوەندییەكان
لەبواری یەكەمدا ئەوەی گۆڕان باسی لێوەكردو بگرە تائەمڕۆش باسی لێوەدەكات، ئەوەیە، كە ئەوان ئەقڵیەتێكی تر دەهێننە كایەوە بۆ ئیدارەی ئەم هەرێمە. ئەوەی چوارچێوەی گۆڕینی ئەقڵیەتی ئیدارەدا گرنگە ئەوەیە، كە مانیفێستی بیركردنەوە گۆڕانی بەسەردادێت، گۆڕانێك بەر لەهەموو شتێك سەرچاوەكانی شوناسی خۆی دەگۆڕێ. ئەگەر ئاوڕ لەسەردەمی رزگاریخوازی بدەینەوە، ئەوەی شوناسی كوردی پێكهێنابوو دژایەتی لەگەڵ داگیركەر بوو، واتا دەسەڵاتی زاڵی ئەو سەردەمە بەتەواوی زوڵمەكانیەوە سەرچاوەی شوناس بوو بۆ هێزە سیاسییەكانی كوردستان. بەڵام پرسیارەكە لەمڕۆدا ئەوەیە، كە گۆڕان لەو شوناسەی ئەمڕۆ خۆی پێ پێناسە دەكات، كێ بەدژ یان ئەویتر دەناسێنێ؟ ئایا دەسەڵاتی كوردیە یان مەترسیەكانی بەردەم دواڕۆژی پڕۆژەی كوردی؟ ئەوەی روونە پارتی و یەكێتی هێشتا نەیانتوانیوە خۆیان لەو سەردەمە رزگار بكەن و هێشتا هەر فاكت لەسەردەمی رابردوو دێننەوە، بەڵام ئەوەی زۆر سەیرە ئەوەیە، گۆڕان كە خۆی وەك هێزێكی گۆڕانخواز دادەنێت لەمانێكی بچوكدا هەر هەمان ئەقڵیەت لەپێناسەكردنی شوناسەكەی خۆی پەیڕەو دەكات، واتا ئەوان پارتی و یەكێتییان لەشوێنی دەسەڵاتی بەعس داناوەو شوناسی لێ وەردەگرن و لەم رێگەوە خۆیان رێكدەخەن و هێمای ئیدارەی دواڕۆژی خۆیان دەخەنەڕوو. بەڵام پرسیارێك كە دەتوانێ لێرەدا بێتە پێشەوە ئەوەیە، ئەم جۆرە لەپێناسەكردنە بۆ دەبێتە جێگای مەترسی؟ مەترسییەكە لەوەدایە ئەو راستیەمان بۆ دەخاتەڕوو، كە ئەم هێزە خۆی لەبنەمادا خاوەن شوناس نیە، واتا مانیفێستێكی دیاریكراوی فیكری نییە، كە وەك دەقێك یارمەتی بدات تا خۆی بۆ كۆمەڵگا هێما بكات، هەر بۆیە نەبوونی ئەم مانیفێستە دەتوانێت ئەو پرسیارە بێنێتە ئارا، كە گۆڕان تا لاواز یان پەراوێزخستنی پارتی و یەكێتی بەرنامەی هەیە، ئەی سەردەمی پاش یەكێتی و پارتی چی؟ ئەگەر كورد لەبەربەرەكانێ لەگەڵ داگیركەر توانای رێكخستنی خەڵكی هەبوو، لەبەرئەوە بوو شوناسی كوردی شوناسێكی هەمیشەییە، واتا كوردبوون بۆ هەتاهەتایە لەگەڵ ئێمەیە، بەڵام لەچوارچێوەی دەسەڵاتداریدا بابەتەكان كاتین (بێجگە لەوەی لەمانیفێستی رزگاری ئەمریكا و پاشان گەیاندنی بەوەی كە بۆتە ئیمپڕاتوری ئەمڕۆ) بەو مانایە، كە گۆڕینی ئەقڵیەت لەبزوتنەوەی رزگاریخوازی بۆ ئەقڵیەتی ئازادیخوازی تەنها كاتێك دەتوانێ شوناس بەرهەم بێنێت، كە هێمایەكی تر لەمڕۆ و داهاتوو بخاتەڕوو. هەر بۆیە ئەو ئەقڵیەتە ئیدارییەی گۆڕان باسی دەكات، لەژێرخانەوە كەموكوڕی زۆرە. بەو مانایەی لەجێگەی ئەوەی بەرنامەیەكی درێژخایەن بێ، زۆرتر پڕۆژەیەكی كورتماوەیە، نەیتوانی هیچ لەو مانایانە بەرهەم بێنێ، كە دەتوانێ پێشاندەری ئەو راستییە بێ، كە ئەقڵیەتی ئەوان جیاوازە لەئەوانیتر.
بواری دووەم دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ئەم هێزە چۆن میكانیزمی رەفتاری خۆی هێما دەكات. لەبزوتنەوە رزگاریخوازەكاندا ئەوەی میكانیزمی رەفتاری هێما دەكات، ئەو رۆڵە پێشڕەوانەیە، كە دەیبەخشێتە تاكەكانی ناو بزوتنەوە بۆ ئەوەی جڵەوی راپەرین بۆ وەدەرنانی داگیركەر بەدەستەوە بگرن. نمونەی ئەم پێشڕەوبوونە ئەو قودسیەتەیە كە بۆ پێشمەرگە و خەباتگێرانی سیاسی پێناسە كرابوو. بەڵام كاتێك بزوتنەوە لەخەباتی رزگاریخوازی دەرباز دەبێ و پێدەنێتە قۆناغی ئازادیەوە، پێشڕەوەكانی دوێنی بەردەست دەبن و كۆمەڵگا ئیتر ئەو خەیاڵە ئەفساناوییەی پێشتر هەیبوو، لەدەستی دەدا، لەبەرئەوەی رۆژانە دەتوانێ قارەمانەكانی ببینێ. هەر بۆیە پێشڕەوەكان دەبێ رەفتاری خۆیان بگۆڕن، ئەوان ئیتر موقەدەس یان پیرۆز نین. لێرەدا با ئاوڕ لەگۆڕان دەینەوەو ببینین ئایا ئەم هێزە توانیویەتی ببێتە ئەو نمونەیە؟ بۆ دەرخستنی ئەم راستیە دەبێ چەند پێوەرمان هەبێ. هەر بۆیە راگەیاندن، میكانیزمی رێكخستن و چۆنیەتی بیركردنەوە بۆ بەدەستەوە گرتنی دەسەڵات دەتوانێ زۆر لەراستیەكانمان بۆ دەربخات.
راگەیاندنی گۆڕان یەكێك لەو بوارانەیە لەجیات ئەوەی كە نابێت ناوی راگەیاندنی گۆڕان بێت، بەڵكو بەپێچەوانە دەبێ راگەیاندنی مانیفێستە نوێیەكە بێ و زۆرتر لەوەی لەگەڵ هێزە سیاسیەكە تێكەڵ بێ، زۆرتر لەگەڵ كۆمەڵگا تێكەڵ بێ. پەیامی راگەیاندنی سەردەمی ئازادی جیاواز لەوەی دەبێ رەخنەگر بێ، لەهەمانكاتدا دەبێ بەرپرسیار بێ. رەخنەگر بەو مانایە دەس بخاتە سەر لایەنە لاوازەكانی دەسەڵات، بەڵام نەك بۆ پاكانەی ئەوەی قسەكانی گۆڕان راستن و ئەوانیتر ناڕاست، بەڵكو بۆ ئەوەی گرنگی جۆرێكی تر لەبیركردنەوە خۆش بكات. واتا ئەگەر راگەیاندن بكەوێتە خزمەتی هێزێكی سیاسی، چ جیاوازیەك هەیە لەنێوان راگەیاندنی گۆڕان، پارتی و یەكێتی؟ لای راگەیاندنی پارتی و یەكێتی دونیا شامی شەریفە و لای گۆڕان هیچ بەسەر هیچەوە نیە. هەروەها راگەیاندنی سەردەمی ئازادی نابێ بیرۆكەی بە حەقیقەتكردنی پەیامەكان بەرهەم بێنێت، بەپێجەوانە دەبێ ماڵئاوایی لەپەیامە حەقیەقەتخوازەكانی سەردەمی پێشو بكات و باوەڕ بەوە بێنێت، كە حەقیەقەت لای كۆمەڵگایە نەك لای ئەوان، كەواتە كۆمەڵگا بڕیار دەدات. سەبارەت بە بەرپرسیاری راگەیاندنی سەردەمی ئازادی، نابێت ئیتر بیر لەپۆپۆل بكاتەوە، واتا هەژاندنی كۆمەڵانی خەڵك و هێنانیان بۆ یەكلاییكردنەوەی دەسەڵات. هەر بۆیە دەبێ ئاراستەی پەیامەكان بۆ ئەوە نەبێ، كە هەست بورژێنێت، بەڵكو دەبێ خەیاڵ و بیر بجوڵێنێت. هەر بۆیە لێرەدا بەهەمان رێژە، كە دەسەڵات بەرپرسیار دەبێ لەراهێنان و پەروەردەكردنی خەڵك، بەهەمان شێوە نەیارەكانی دەسەڵاتیش دەبێ هەست بەو بەرپرسیایەتیە بكەن.
لەكۆمەڵگای سەردەمی ئازادیدا رێكخستن لەرێكخستنی سەربازیەوە دەگۆڕێت بۆ رێكخستنی مەدەنی، واتا حیزب و ئۆرگانەكان و بارەگاكانی كەم دەبنەوە و ئەندامانی حیزب زۆرتر بەپەیامەكان رێكدەخرێن. بەو مانایە لایانە سیاسییەكان بەرلەوەی پەنا بۆ رێژەی لایانگرانیان ببەن، پەنا بۆ ئاست و رێژەی گەیشتنی پەیامەكانیان دەدەن. گۆڕان وەك دوو پارتە سەرەكیەكە چ جیاوازێكی هەیە لەڕێكخستنەكانی خۆیدا؟ ئەوان هەڵگری پەیامن یان سەربازگەلێكن بۆ كۆكردنەوەی لایەنگر؟ ئایا وەك پارتی و یەكێتی لەكون و قوژبنەكانی ئەم كۆمەڵگا دەگەڕێن بۆ ئەوەی خەڵك رێكبخەن؟ پێموایە هەر لەئاوڕدانەویەكی خێرادا ئەوەمان بۆ دەردەكەوێ، كە گۆڕانیش وەك ئەوانی تر هەر هەوڵدەدەن رێگەمان پێشان بدەن و بەرێكخستنی كۆمەڵانی خەڵك رێگەی گەیشتنمان بۆ دەسەڵات پێشان بدەن. هەر بۆیە هەرهەمان خەسار كە شێوازی رێكخستنی پارتی و یەكێتی دەتوانن بەرهەمی بێنن، ئەوانیش خاوەنی هەرهەمان خەسارن بۆ تاكی كورد. نمونەی ئەم خەسارە ئەو كاتەیە، كە لیستی نانبڕاوەكان دەبێتە یەكێك لەداواكارییەكان.
خاڵ یان پێوەری سێیەم چۆنیەتی پراكتیكی رەفتارییە، یان بیركردنەوە بۆ گەیشتن بەدەسەڵات. لەمیكانیزمی رەفتاری هێزی چاكخواز یان چاكساز، دەسەڵات چەمكێكی چەقبەستووە و رەق نیە، بەپێچەوانە دەسەڵات و كەرەسەكانی چەمكێك یان ئامرازێكی نەرمن. بەو مانایەی ئەوان دەسەڵات وەك گوتارێكی گەورە سەیر ناكەن، بەڵكو دەسەڵات وەك بەشی جۆراوجۆر و لەیەك جیاواز دەزانن، كە هەریەك لەوانە دەتوانن فۆنكسیۆنی خۆیان هەبێ. كێشە لەرەق دیتنی و نەرم دیتنی دەسەڵات لەوەدایە، كە ئەگەر هێزێك دەسەڵات بەرەق بببینێ بەكەمتر لەكۆنتڕۆڵكردنی جومگەكانی دەسەڵات رازی نابێ، تەنها كاتێك باوەڕ بەوە پەیدا دەكات، دەسەڵاتداربوون مانای وایە، كە لەسەرەوە بۆ خوارەوەی لەكۆنتڕۆڵدا بێ. بەڵام ئەوانەی دەسەڵات و فونكسیونەكانی بە نەرم دەبینن، بەلایانەوە گرنگ نیە لەكام بەشی دەسەڵات گەمە دەكەن، چونكە ئەوان دوورڕوانینان هەیە. هەروەها ئەوانەی دەسەڵات بە رەقی پێناسە دەكەن، ناچارن قودسیەتێك بەدەسەڵات و رەفتارەكانی خۆیان بدەن، هەر بۆیە كاتێك دەكەونە گەمەكردن، سنوریان زۆر دەبێ و رێگەكانی گەیشتن بەهاوبەشی كەم دەبنەوە. لەبەرامبەردا ئەوانەی دەسەڵات بە نەرمی پێناسە دەكەن، هیچ حەقیقەتێك بوونی نیە و قەد لەرێكەوتن ناترسن. لێرە دایە چاكساز نابێ ترسی لەرێكەوتن هەبێ، چونكە ئاسۆكانی خۆی دەزانێ، بەڵام ئەوە نەیارانی چاكسازین، كە دەبێ لەرێكەوتن بترسن، چونكە ئەقڵیەتی ئەوان ئەوەیان پێ دەڵێ. لەلایەكی ترەوە چاكساز رەفتاری بۆ گەیشتن بەدەسەڵات شۆرشكردن نیە، واتا یاخی نابێ، بەڵكو ئارام و نەرم و نیان دەبێ و بەهیچ شێوەێك هەڵناچی. گۆڕان لەم ماوەیەدا كە ئەزمونی خۆی پێشكەش كردووە، سەرەتا زۆر رەق سەیری دەسەڵاتی كردووە، بەجۆرێك ئەگەر لەپارلەمان بوونی هەیە، لەبەرئەوە نیە، كە بەراستی باوەڕی بەو پارلەمانە هەیە، بەڵكو بۆ قودسیەتدانە بەو پەیامانەی هەیانە. پیرۆزبوونی گۆڕان گەیشتۆتە ئاستێك، كە لەهەر چەشنە رێكەوتێك دەترسێ و وەك ئەوەی دەزانێ رووبەڕووی مەترسی بكاتەوە. بۆیە گۆڕان بەردەوام باس لەسنور دەكات، ئەم سنورانە لەناخی خۆیدا بەراستی لەبەرئەوە نیە كە هیچ دەسكەوتێكی بۆ ئەو تێدا نیە، بەڵكو لەبەرئەوەیە، وا هەست دەكا تووشی قەیرانی دەكات.
سێیەم بەشی پێوەرە سەرەكییەكانمان دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی چۆن هێمای بەرژەوەندیە نەتەوەیەكان دەكات. ناسیۆنالیزمی كوردی هەرچەندە زۆر دەگوترێ باڵی بەسەر گەمەكانی كوردستاندا كێشاوە، بەڵام لەناخی خۆیدا ئەوەندە كێشەی هەیە، كە رێگری لێدەكات بەرژەوەندییە نەتەوەییەكانی پێش بكەون. یەكێك لەم ناكۆكیانە شوناسە بچوكەكانن وەك، خێڵ، ناوچەگەرایی، وردە كلتور، وەك زاراوە هەروەها لەم ساڵانەدا ئایین دەتوانی وەك یەكێك لەو ناكۆكیە سەرەكیانە ناو ببەین. دەربازبوونی كۆمەڵگا بۆ سەردەمی ئازادی بەو مانایە دێت، كە ناسیۆنالیزمی رزگایخواز جێگەی خۆی دەدا بە ناسیۆنالیزمی لیبڕاڵ. لەم رەوتەدا كۆمەڵگا و هێزە سیاسییەكانی هەوڵدەدەن ئەقڵیەتێكی گشتی بەیارمەتی نەتەوە بهێننە كایەوە، كە باڵ بەسەر كۆمەڵگادا بكێشێ. هەر بۆیە خودی نەتەوە دووبارە پێناسە دەكرێتەوە، هەروەها مافی تاكەكانی ناو نەتەوەش بەهەمان شێوە سەر لەنوێ پێناسەیەكی تر وەردەگرن. لەسەردەمی رزگاریدا بەرژەوەندی نەتەوە لەوەدابوو، كە داگیركەر لەكوردستان بخاتە دەرەوە و خۆی جڵەوی كۆمەڵگای كوردی بەدەستەوە بگرێت. بەڵام پاش راپەرین بەرژەوەندی نەتەوەی كورد چیە؟ ئەمە پرسیارێكە دەتوانێ شوناس بۆ تاكەكان ساز بكات و لەو رێگەوە وزەیان پێ ببەخشێ. لێرەوە با ئاوڕ لەگۆڕان بدەینەوە، ناچمە سەر پارتی و یەكێتی، چونكە ئەوان ئەزموونی خۆیان پێشكەش كردووە. بەڵام ئەوەی دەتوانم سەرەتا سەبارەت بەگۆڕان بیخەمە بەرباس، دەتوانێ لەچەند پرسیارێكدا خۆی ببینێتەوە، لەبەرنامەی گۆڕاندا ئایا كورد بەشێكە لەعێراق یان كیانێكی سەربەخۆیە، یان دەتوانێ سەربەخۆ بێ؟ ئایا دیدی گۆڕان لەچوارچێوەی بەرژەوەندی كورد لەگەڵ دراوسێكانی جیاوازە لەپارتی و یەكێتی؟ ئایا شوناسی گۆڕان شوناسێكە بۆ كوردستان بەگشتی یان ئەویش گیرۆدەی ئەو ناكۆكیانەی ناو گوتاری ناسیۆنالیزمی كوردییە؟ ئەگەر گۆڕان هێزێكی نەتەوەییە یان خۆی بەخاوەن بەرژەوەندی نەتەوەیی دەزانێ، ئەم بیرۆكە یان رەفتارە دەتوانین لەكوێی گۆڕاندا ببینین؟ گرنگی دەرخستنی بەرژەوەندیەكان لەوەدایە، كە دەتوانێ لەدوو بوارەوە یارمەتیدەر بێ: یەكەم چۆن دەڕوانێتە بەرژەوەندی ناوخۆی هەرێم و ئەویتریان چۆن ئەم بەرژەوەندیە ناوخۆییە لەئاستی دەرەوەدا پەیڕەو دەكات؟
تائێستا من یەك ئاماژە و هەوڵوێستێكی روونم بەرچاو كەوتوە سەبارەت بە بەرژەوەندی و داهاتووی هەرێم. یەكەم گۆڕان ئاماژە دەكات بۆ سیستەمێكی لامەركەزی یان ناسەنتراڵی، بەو مانایە هەرێم دەبێ دەسەڵاتەكانی لەنێوان پارێزگاكاندا دابەش بكات. لێرەدا دوو مەبەست دەتوانین رەچاو بكەین، یەكەم ئەوەیە ئایا گۆڕان دەیەوێ سیستەمی هەرێم بكاتە كۆبەندێك لەپارێزگاكان؟ واتا دەسەڵاتی ناوەندی لەهەولێر تەنها وەك رێكخەرێك بهێڵێتەوەو دەسەڵاتی واقیعی بەدەستی پارێزگاكانەوە بێت؟ لەم سۆنگەوە گۆڕان وای گریمانە كردووە سلێمانی بۆ هەتاهەتایە وەك پانتایی ئەو بمێنێتەوە، واتا هەر هەمان سیاسەت پەیڕەو بكات كە پارتی بادینانی كردۆتە سەنگەری هەمیشەیی خۆی. بەڵام پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە، كە ئایا بەڕاستی ئەم چەشنە لەبیرۆكەی دەربازكردنی گوتاری كوردی لەناكۆكیە هەمیشییەكانی دەكات، یان دەبێتە درێژكراوەی ئەو ناكۆكییانە، بەڵام بەمانایەكی سەردەمیانەوە؟ بواری دووەم چۆنیەتی روانینی گۆڕانە بەرامبەر بەسوڵتانەكانی كوردستان واتا ئێران، توركیا و ئەمریكا. ئەوەی تاكو ئیستا من رەچاوم كردبێ، روانگەی گۆڕان بەرامبەر بەم سوڵتانانە هیچ جیاوازییەكی نیە لەگەڵ ئەوەی تائێستا بینیومانە. واتا لای گۆڕانیش هەرێم هەرێمە و ناتوانێ بەرژەوندیەكانی دەربازی سنورەكانی بێ و ئەوان دەبێ بەدوای هاوكار و هاوپەیماندا بگەڕێن. هەر لێرەوەیە ئەگەر ئەوانیش رێرەوەی دەسەڵات لەكوردستان بگرنە دەست، كوردستان یانی هەرێمی كوردستان و كوردبوونیش لەئەقاڵیەتە كۆنەكەوە دەرباز نابێ. لێرەوەیە بەرژەوەندی نەتەوەیی لەرێگەی قەدەرەوە هەموار دەبێ و ئەوان واتا گۆڕان ناچار دەكات لەداڕشتنی بەرژەوەندیەكانی خۆی ماڵئاوایی لەگوتاری گەورە بكات و پەنا بۆ هەمان میتۆد ببات، كە پارتی و یەكێتی بەكاری دێنن لەمیكانیزمی بەرژەوەندی ناوخۆ و دەرەوە. هەر بۆیە كاتێك گۆڕان ئاستی خۆی نزمكردەوەو پەنای بۆ هێزەكانی دەرەوەی گوتاری كوردی برد، واتا كەوتە دوای بانگەوازی ئیسلامیەكان، بوو بەسەرەتایەك كە گۆڕانی بزوتنەوە وەك یەكگرتوو و كۆمەڵ ببێت بەحیزبێك.
هەرچەند بەراستی بابەتەكە زۆرتر هەڵدەگرێ، كە بەتێر و تەسەلی باسم لێ بكردبا، بەڵام ناتوانرێ لەچوارچێوەی ئەم گوتارە جێگای ببێتەوە، هەربۆیە لێرەدا دەمەوێ دەرەنجامی باسەكەم بخەمەڕوو. دەرەنجامێك كە پێش ئەوەی سیما تراژیدیەكەی لایەنگرە بیرمەندەكانی گۆڕان غەمبار بكات، ئەوانە زۆرتر غەمبار دەكات، كە وەك بزوتنەوە سەیری ئەم هێزەیان دەكرد. گۆڕان ئەمڕۆ براوەیە، بەڵام براوەیەك كە مانەوەی ئەقڵیەتی كۆنی تا ماوەیەكی درێژخایەن گرەنتی كرد. براوەیە، چونكە ئەوانیش سبەی وەزیر و سەرۆك وەزیریان دەبێ، براوەیە لەبەرئەوەی بەستێنی ئەو شوێنەی مەبەستیان بوو دەسیان بەسەریدا گرت. بەڵام دۆڕاون، چونكە ئەوان ئەگەر ئەمڕۆ خۆیان بەنوێنەری چاكسازی دەناسێنن، سبەی هەر دەبنە ئەو ئەقڵیەتە ستەمكارە، كە رەوتی مێژووی كۆمەڵگای كوردی لەگەڵی بووە، ئەوان دۆڕاون، چونكە خەیاڵی نەوەیەكیان لەپێناو دەسەڵات ژێر گڵ كرد، دۆڕاون لەبەرئەوەی ناچاربوون پەیامە مودێرنەكە لەگەڵ هاویەیمانە رابردووخوازەكانیان دابەش بكەن، دۆڕاون چونكە بەرژەوەندیەكانی ئەم هەرێمە هەر لەم پارچەدا قەتیس دەكرێت و شوناسی كوردی هەر وەك جاران لەسلێمانی، هەولێر و دهۆك بەهەتیوی و رێبەرایەتی ناوچەگەرایی و خێڵەكی بوون دەسوڕێتەوە، دۆڕاون چونكە هێزێكی ترسنۆكە، ترسنۆكیەكەی گەیشتۆتە رادەیەك، كە پەنا بۆ خەڵك دەبا و رێكیان دەخات بۆ ئەوەی دەسەڵاتی بۆ یەكلایی بكەنەوە، لەكۆتاییدا دۆڕاون، چونكە لەرەوتێكی چاكسازەوە بوون بە جوڵانەوەێكی پۆپۆلیستی هەر هەمان پۆپۆلیزیم، كە لەژانی گەلی خوڵقاند، ژانی گەلێك كە بوو بەمانیفێستێك كە یەكێتی لێبكەوێتەوە، بەڵام دواجار ئەم هێزەش بوو بەنەیاری هەمان مانیفێست و ئەمڕۆ خۆی لەپۆپۆلیستبووندا لەپێش هەموو لایەكەوەیە.