سڤیل: هەولێر

بەبڕوای چاودێرانی سیاسی لە شەش كابینەی حكومەتی هەرێمی كوردستان نەتوانراوە تەكنۆكراتیەت پەیڕەو بكرێت، تەكنۆكرات رێژەیی بووە، وەزیرێكی پێشووی حكومەتیش پێیوایە بەهۆی بارودۆخی سیاسییەوە كابینەی شەش زیاتر تەكنۆكرات بووە.
بەر لەرێكەوتنی ستراتیژی نێوان پارتی و یەكێتی زۆرجار لەكاتی ململانێكان لەبارەی حكومەت، هەندێك بۆچوون هەبوو، بۆ خۆپاراستن لە قوڵبوونەوەی ململانێكان پێشنیاری حكومەتی تەكنۆكراتیان دەكرد، چەمكی حكومەتی تەكنۆكرات لەوەدا خۆی دەبینێتەوە، كە دەسەڵات بەدەست كەسانی پسپۆڕ و تەكنیكارانەوە بن، یەكەمجار مومارەسەكردنی ئەو چەمكە یان پراكتیزەكردنی لەسەدەی بیستەم بوو، ئێستاش لەلایەن زۆر بیرمەندی سیاسی بەچاكترین شێوازی بەڕێوەبردنی حكومەت دادەنرێت، لەحاڵەتێكدا كە كۆمەڵگا ململانێی سیاسی و تایفی و مەزهەبی تێدا بێت.
هەندێك لەچاودێرانی سیاسی پێیانوایە شەش كابینەكەی حكومەتی هەرێم نەیانتوانیوە بەرێژەییەكی زۆر تەكنۆكرات بن، چونكە هەردەم سیاسەت خۆی بەسەر ئەجندا ئیدارەییەكانیاندا فەرز كردوە، لەبەرامبەردا بۆچوونێكی وەها هەیە دەڵێ هەرچەند دوو حزب لەكوردستان دەسەڵاتیان بەدەستە و سیاسەت دەكەن، بەڵام لە ئیستحقاقی خۆیاندا وەزیری ئەوتۆیان داناوە، كە خەسڵەتی تەكنۆكراتی پێوەدیاربێت و بتوانێت خزمەت بكات، یاساناسی عێراقی (مونزیر فەزڵ) وتارێكی بە ناوی "حكومەتی تەكنوكرات و دەوڵەتی مەدەنی نوسیوە"، تئێیدا ئەزمونی كوردستان وەك نموونەیەك بەپۆزەتیف وەسف دەكات.
كەچی بەشێك لەچاودێرانی سیاسی پێیانوایە لەكوردستان نەتوانراوە چەمكی تەكنۆكرات پراكتیزە بكرێت، (د.كاوە قەرەداغی) پرۆفیسۆری یاریدەدەر لەبواری كارگێڕی لەكۆلێژی كارگێڕی و ئابووری لەزانكۆی سلێمانی بۆ (سڤیل) سەبارەت بەحكومەتی تەكنۆكرات گوتی "تەكنۆكرات بەحكومەتێك دەگوترێت، كە سەرجەم پلەدارەكانی ناو ئەو حكومەتە كەسی خاوەن بڕوانامەبن، لەو بوارەی كە پلەیان هەیە تێیدا و خاوەن ئەزمونبن لەكارەكانیاندا و بەپلەكانی كارگێڕیدا سەركەوتبن". ئەو گوتیشی "ئەوە هەموو خاوەن بەرپرسیارێتیەكان دەگرێتەوە لە بەڕێوەبەرێكەوە تا سەرجەم وەزیر و تەنانەت سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانیش، ئەگەر وانەبێت ناتوانین پێی بڵێین حكومەتێكی تەكنۆكرات".
دكتۆر كاوە حكومەتی تەكنۆكرات بۆ كوردستان بەپێویست دەزانی، چونكە بەمە "حكومەتی هەرێم دەبێت بەحكومەتێكی مۆدێرن و سەركەوتوو و چاك و چالاك، چونكە هەركەسێك لەوانەی دانراون، كەسی شیاون بۆ شوێنی شیاو لەو كاتەدا یەكێك لەسەرەكیترین بنەماكانی حكومڕانی دروست دێتە ئاراوە".
رایەك هەیە پێیوایە حكومەتی تەكنۆكرات ناتوانێت لەكوردستان سەركەوتوو بێت بەهۆی تێكەڵبوونی حیزب و حكومەت، كە ناهێڵێ كەسە تەكنۆكراتەكان بەباشی كارەكانی خۆیان بكەن، لەو بارەیەشەوە باس لەكۆمەڵێك وەزیری خاوەن بڕوانامە دەكرێت لەبوارەكەی خۆیاندا، كە نەیانتوانیوە كارەكانیان بەباشی بەڕێوەببەن، بەهۆی دەستێوەردانی حیزب، بەڵام د.كاوە قەرەداغی ئەو بۆچونە رەتدەكاتەوە و لەو بارەوە دەڵێ "دەبێت ئەوە لەبەرچاو بگرین، كە تەنیا ئەوەی كەسێك خاوەنی بڕوانامەی بەرزبێت لەبوارێكدا نابێت بەكەسێكی تەكنۆكرات، چونكە ئەوە تەنیا لایەنێكی ئیشەكەیە، لایەنەكەی دیكەی ئەوەیە دەبێت ئەو كەسە بەپلەكانی بەرپرسیارێتیدا سەركەوتبێت، بۆ گەیشت بەپلەی وەزیر، یان هەرپلەیەكی دیكە، بۆ نموونە بۆ ئەوەی ببیت بەوەزیری خوێندنی باڵا پێویستە پلەكانی بڕیاردەری بەش، سەرۆكی بەش، یاریدەدەری راگر، راگر، یاریدەدەری سەرۆكی زانكۆ، سەرۆكی زانكۆ، وەكیل وەزیر، دواتر پلەی وەزیر، ئەگەر كەسێك ئەو پلانەی بڕی ئەوكات دەتوانین بڵێن كەسێكی تەكنۆكراتە، بۆ هەموو وەزارەتەكانی دیكەش هەر ئەو پلەبەندییە راستە". دكتۆر كاوە باسی لەكەموكورتیەكانی حكومڕانی كرد لەبەڕێوەبردنی ئیدارە لەكوردستاندا، ئەو گوتی "ئێستا لەكوردستان سیاسەت حكوم دەكات نەك ئیدارە، بەڵام هەموو ئەو حكومەتانەی خزمەت بەگەل و نەتەوە دەكەن، سیاسەت دەخەنە خزمەت ئیدارەوە".
سەبارەت بەوەی كام كابینەكانی حكومەتی هەرێم زیاتر كەسانی تەكنۆكراتی تێدا بووە، د.كاوە گوتی "ئەوە پێویستی بە توێژینەوەیەك هەیە بۆ ئەوەی رونیبكەینەوە كام لەكابینەكانی حكومەتی هەرێم لەوانی دیكە زیاتر كادیری تەكنۆكراتی تێدا بووە، بەڵام بەگشتی ناتوانین بەهیچ كامیان بڵێین حكومەتێكی تەكنۆكرات بووە، ئێستا لەم كابینەیەی حكومەتدا چەندین وەزیرمان هەیە، راستە ئەندازیارە، یان دكتۆرای هەیە لەبوارەكەیدا، بەڵام بەپلەكاندا بەرز نەبۆتەوە، بۆیە دەبینین فەرمانێك لەسەرەوە دەردەكات، كە زۆرجار هەڵەیە".
زۆرجار دەگوترێت لەكوردستان ئەوەندە كەسەی تەكنۆكرات نیە، تا بتوانرێت حكومەتی تەكنوكراتیان پێدروست بكرێت، بەڵام دكتۆر كاوە ئەوە بە بیانو دەزانێت و دەڵێ "ئەگەر ململانێی سیاسی نەخەنە بەرچاو ئەوەندە كادیری باش هەیە، كە دەتوانێت حكومەتێك دروست بكرێت لەهەرێمی كوردستاندا نمونەی حكومەتەكانی میللەتانی پێشكەوتووی دنیا بێت، ئێمە لەكەسانی شارەزاو دڵسۆز و كارامە كەممان نییە و كادیری پێویست هەیە، بەڵام بەداخەوە ئەوە لەكوردستان نەبووە، ئیستا پۆستەكان لەلایەن ئەندامانی مەكتەبی سیاسی حیزبەكانی دەسەڵاتەوە پاوانكراوە، كە دەبێت هەریەكە و كۆمەڵێك وەزیر و وەكیل وەزیر و بەڕێوەبەری گشتی هەبێت، ئەوەش تەداخولاتی ئیدارییە، بێومان ئەگەر حیزبەكانی ئۆپۆزسیۆنیش بێتە سەر حكوم بەهەمان میكانیزم كاردەكات، وادەكات بگەینە ئەو قەناعەتەی كەسەكان كار بۆ بەرژەوەندی خۆیان دەكەن، نەك بۆ بەرژەوەندی ئەم گەل و نیشتمانە".
( سەعد خالید) وەزیری هەرێم و رێكخەری كاروباری نێوان پەرلەمان و حكومەتی هەرێم لەكابینەی پێنجەم لە لێدوانێكدا بۆ (سڤیل) پێیوایە، كە تەكنوكراتی لەحكومەتەكانی كوردستاندا بەشێوەیەكی رێژەیی هەبووە، سەعد وتی "حكومەتی تەكنۆكرات ئەو كابینەیە كە هەموو ئەندامانی ئەنجومەنی وەزیران كەسانێكن لەبوارەكەی خۆیاندا تەخەسوسیان هەیە و شارەزای بوارەكەی خۆیانن". خالید جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە، كە هیچ لەكابینەكان بەتەواوەتی تەكنۆكرات نەبوون، ئەو گوتی "دەتوانم بڵێم هەموو كابینە یەك لە دوایی یەكەكانی حكومەتی هەرێم بەهۆی ئەو واقیعە سیاسییەی لەهەرێمدا هەبووە، نەتوانراوە 100% كابینەی تەكنۆكرات دروست بكرێت، بەڵام ئەوەش بەو مانایە نایەت كە كابینەكان، كەسی تەكنۆكراتیان تێدا نەبووە". سەعد خالید پێی وایە بەهۆی بارودۆخی سیاسی كوردستان تەنانەت ئەو كەسانەش كە تەكنۆكرات بوون پۆستی وەزاریان وەرگرتووە، ئەوانیش لەزۆربەی بەڕێوەبردنی كارەكانیاندا دەكەونە ژێر كاریگەری بەشێك لەم واقیعە سیاسییەی هەیە، وەك گوتی "كە واقعی زاڵبوونی دەسەڵاتی حیزبە، بەسەر هەموو جومگە بنەڕەتیەكانی بەڕێوەبردن لەكوردستاندا لەسەرەوەی هەرەمی دەسەڵات تادەگاتە خوارەوە، ئەوەش وایكردوە ئەوانەشی كە تەكنۆكرات بن، نەتوانن وەك پێویست ئەو بەرنامەیەی هەیانە بۆ وەزارەتەكەی خۆیان 100% پیادەی بكەن".
سەعد خالید وای بە باش دەزانێت لەئێستادا لەبری دروستكردنی حكومەتێكی تەكنۆكرات، "باشترە كابینەیەك دروست بكرێت تێكەلەیەك بێت لەكادیری سیاسی و ئیداری و تەكنۆكرات، چونكە مەرج نییە لەم هەلومەرجە سیاسییەی كوردستاندا بۆئێستا كابینەیەكی 100% تەكنۆكرات بتوانێت سەركەوتووبێت، بەڵام گرنگە بۆ هەندێك وەزارەت كەسانێك بەڕێوەیببەن، كە شارەزابن لەو بوارەدا".
ئەو پێیوایە كابینەی شەش زیاتر كەسانی تەكنۆكراتی تێدایە وەك لەكابینەی پێنجەم، "قۆناغێكی سیاسی نوێبوو كە تێكەڵاوكردنەوەی هەردوو حكومەتی هەرێم بوو، ئەوەش وای كرد كابینەكە زۆر فراوانبێت و پێویستی ئەو قۆناغە وابوو زۆربەی لایەنەكان بەشداری بكەن و ئەوەش وایكرد بكەوێتە سەر حسابی تەكنۆكراتیەتی وەزیرەكان، بەڵام كابینەی شەش پارتی و یەكێتی ویستیان زیاتر كادیری تەكنۆكرات بهێننە ناو حكومەت، بۆیە بەبڕوای من ئەگەر بەپێی رێژە تەماشای بكەیت، كابینەی شەش تەكنۆكراتترە لەكابینەكانی پێشتر".