سڤیل: بەهمەن عومەر

بۆ ئەوە عێراق نەبێتە دیكتاتۆری دەبێت كورد هاوسەنگی نێوان شیعە و سونە رابگرێت

(شوان مەحەمەد) تەها ئەندامی لیستی هاوپەیمانی كوردستان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ (سڤیل) باسی لە كێشەی نێوان لیستەكانی دەوڵەتی یاسا و ئەلعێراقییە دەكات، باس لەوەش دەكات، كە بەم زوانە كێشەكانی نەوت و غاز و پێشمەرگە لەنێوان هەرێم و ناوەند چارەسەر دەكرێت، بە بڕوای ئەو ناشبێت كورد بهێڵێت هیچكام لە سوونە و شیعە بەتەواوی كۆنترۆڵی دەسەڵات بكەن.
بە بڕوای شوان محەمەد تەها هەر لەسەرەتای خولی دووهەمی هەڵبژاردنەكانەوە لەعێراق، جیاوازییەكی ریشەیی لەنێوان هەر دوولایەنی عێراقییە و هاوپەیمانی نیشتمانیدا هەیە، سەبارەت بە بنیادنانەوەی دەوڵەتی عێراق، بۆیە دەڵێت "كێشەكان لەسەر ناكۆكی نێوان كەسەكان نییە، بەڵكو كێشەی بونیادین سەبارەت بەئایندەی حكومڕانی و شێوازی بەڕێوەبردن لەعێراق". هەر لەو رووەوە شوان گوتی "كێشەكان بنج و بنەوانێكی لەمێژیینەیان هەیە، هاوپەیمانی نیشتمانی بەتایبەتی دەوڵەتی یاسا، دەیەوێت دەست بەسەر هەموو دەسەڵاتەكاندا بگرێت، تەنانەت دەزگا سەربەخۆكانیش كۆنترۆڵ بكات، وەك دەستەی كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان و دەزگای نەزاهە و دەزگای كۆمسیۆنی مافی مرۆڤ، دەزگا سەربەخۆكانی دیكەی وەك دەزگای موخابەرات، هەوڵ دەدەن كۆنترۆڵیان بكەن، ئەو تەجاوزانە زۆر بوون و لەكاتی بوونی هێزەكانی ئەمریكاشدا دەكران، بەڵام لە دوای كشانەوە هێزەكانی ئەمریكا وەزعەكە بەتەواوی ئاشكرا بوو، ئەوەش لەلایەن لیستی عێراقییەوە قبوڵ نەدەكرا".
لەئێستادا زۆرجار سەركرایەتی كورد بەوە تۆمەتبار دەكرێت، كە بێلایەنی خۆی لەدەست داوە بە داڵدەدانی تاریق هاشمی، ئەوانەی ئەم بۆچوونەیان هەیە، پێیانوایە كورد بۆتە بەشێك لەكێشەكە، نەك ناوبژیوان، وەك ئەوەی پێشتر كوردی پێدەناسرایەوە، بەڵام شوان محەمەد ئەو قسانە رەتدەكاتەوە دەڵێ "لەسەرەتای هەڵبژاردنەكانی خولی دووەمی عێراق كورد لەخاڵێك وەستا بە یەكسانی تەماشای لایەنە سیاسییەكانی دەكرد، هەر ئەو سیاسەتەش بوو وایكرد سەنگی سیاسەتی كورد بەشێوەیەكی دروست بچێتە پێش لەدنیای دەرەو، و ناوەوە حسابی بۆ بكرێت، ئێستاش هەر بەو شێوەیە هەنگاو دەنێت، كورد نەك ناوبژیوان بەڵكو یەكلاكەرەوەی كێشەكانە". ئەو پەرلەمانتارە باس لەوە دەكات، كە دەبێت كورد نەهێڵێت كێشەكان بەلایەكدا بكەوێت، دەڵێت "ئەگەر رووداوەكان بەلایەك لەلایەنەكاندا بكەوێت، كێشەكان گەورە دەبن و زەمانەتێك نییە شەڕی ئەهلی دروست نەبێت، هەوڵدان بۆ راگرتنی پارسەنگ بەو شێوەیەی ئێستا بۆ ئەوەیە عێراقی تاكڕەوی وەك پێشتر نەگەڕێتەوە، جارێكی دیكە عێراق نەبێتەوە بە حكومەتێكی تاكڕە".
رایەك هەیە دەڵێت كورد لەوە دەترسێت دوای پەراوێزخستنی سوننە، نۆرەی كوردیش بێت، دەشگوترێت هەر بۆ ئەوەشە ئێستا پشتی سوونە دەگرێت، ئەو پەرلەمانتارەی كوردە وتی "لە نەزەریەی موئامەراتدا ئەو بۆچوونە لە بەرچاودەگیرێت، كەسانێك وەك چاودێر بۆیان هەیە ئەو پرسیارە بكەن، بەڵام من ئەو شتە بەدوور دەزانم، چونكە ئێمە كێشەی خۆمان هەیە، كێشەكانمان پەیوەستن بەئیرادە، چارەنووسی خەڵكی كوردستانەوە، وەك ناوچە كێشەلەسەرەكان و پڕۆژە یاسای نەوت و غاز و كێشەی پێشمەرگە، ئێمە لەهەوڵداین ئەو كێشانە یەكلا بكەینەوە، راستە هاوپەیەمانیەتیەكی ستراتیجیمان لەگەڵ شیعە هەیە، بەڵام سنورێكی دوور و درێژیشمان لەگەڵ سوونەكاندا هەیە، بۆیە هەنگاونان بۆ هێوركردنەوەی بارودۆخەكە لەبەرژەوەندی كورد دایە".
لە وەڵامی ئەو پرسیارەدا كە لەسەرەتای روخانی حكومەتی عێراقەوە تا ئێستا ئەو ئامانجانەی باسكران ئامانجی نوێنەرانی كورد بووە لە بەغدا، بەڵام نەتوانراوە بهێنرێتەدی، ئەوە پەیوەندی بە بێتوانایی نوێنەرانی كوردەوە هەیە لەبەغدا یان نا؟ شوان محەمەد گوتی "نامەوێت تەبریر بۆ ئەوە بهێنمەوە، كە ئێمە لە عێراق توانیومانە كارەكانی خۆمان بە باشی بكەین یان نا، من رێز و تەقدیرم هەیە بۆ ئەندامانی پێشووی پەرلەمانی عێراق، زۆر كاری باشیان كردوە، بەڵام دەزانین بارودۆخی عێراق ئاڵۆزە و لەو كاتەدا تۆ چۆن دەتوانیت پڕۆژە یاسایەك پێشكەش بكەیت، یان داواكارییەك پێشكەش بە حكومەت بكەیت، كە سەرلەبەری نوقمی قەیران بووە".
سەبارەت بە كێشەكانی نێوان حكومەتی هەرێم و بەغدا و هەوڵەكان بۆ چارەسەركردنیان شوان محەمەد تەها وتی "دەستەی ماددەی 140 لە حكومەتی عێراق هەیە و كار دەكات، لیژنەیەكی پەرلەمانیش بۆ ئەو مەبەستە هەیە چاودێری جێبەجێكردنی ماددەكە دەكات، هەروەها ناوچەكانی شێخان و مەخمور و شنگار و خانەقین بە عەمەلی گەڕاونەتەوە سەر هەرێمی كوردستان، بەڵام لەرووی ئیدارییەوە تا ئێستا نەگەڕاونەتەوە، بۆ ئەو مەبەستە پڕۆژە یاسایەك پێشكەش كراوە بۆ رێكخستنەوەی سنووری ئیداری تەواوی پارێزگاكانی عێراق و بەو پێیەش زۆربەی كێشەكانی ئێمە چارەسەر دەبێت".
سەبارەت بەكێشەی پێشمەرگەش شوان وتی "بۆ كێشەی پێشمەرگە هەوڵێكی زۆر دراوە لەماوەیەكی كەمی داهاتوودا زۆربەی كێشەكانی یەكلاببێتەوە، وەك مەلەفی پێشمەرگە، چونكە تەنیا ئەو پێشمەرگانە نین كە ئێستا لە ئەركدان، بەڵكو ئەوانەش دەگرێتەوە كە پێشتر لەشۆرشی ئەیلول و دواتر شۆڕشی گوڵان و نوێدا پێشمەرگە بوون و ئێستا خانەنشینن، هەروەها كەمئەندامەكانیش دەگرێتەوە، لەئێستادا ئەو كێشانە بەرەو چارەسەر دەچن، خەریكە لەسەر ژمارەیەك دەگەینە رێككەوتن". سەبارەت بەیاسای نەوت و غازیش شوان محەمەد لەدرێژەی قسەكانیدا گوتی "ئێمە پشت ئەستوورین بەدەستوور، من پێموایە لەو ماوەیەی داهاتوودا ئەو كێشەیەش یەكلادەبێتەوە، ئەوەش لەبەرژەوەندی ئێمە و هەموو گەلانی عێراق تەواو دەبێت، ئێستا لەسەروبەندی ئەوەداین یاسایەك دەربكەیت، بەپێی مادەی 112ی دەستووری عێراقی كەتێدا هاتووە حكومەتی فیدراڵی بەرەزامەندی حكومەتی هەرێم، یان پارێزگاكان، سیاسەتی نەوتی لەهەر ناوچەیەك دادەرێژێت، بەو پێیە نابێت حكومەتی عێراقی هیچ كارێك بكات بێ ئەوەی پرس بەئێمە بكات، رەنگە هەر لەمانگی دادێ ئەو پڕۆژە یاسایە بەپرسكردنی بەحكومەتی هەرێمی كوردستان لەپەرلەمانی عێراق دەربچێت".
بە بڕوای شوان محەمەد تەها بایكۆتكردنی سوونە لە خولی پێشووی پەرلەماندا رەنگدانەوە گەورەی هەبوو لەسەریان، شوان لەكۆتایی قسەكانیدا باسی ئەو مەسەلەیەی كرد و وتی "كاتێك ئەوان پرۆسەی سیاسیان بایكۆت كرد، شیعەكان هەستان هەموو پۆستەكانیان پڕكردەوە، ئێستاش جێهێشتنی ئەو پۆستانە بۆ سوونە لەلایەن شیعەكانەوە كارێكی قورسە، ئەوە یەكێك بوو لەو شتانەی لەرێكەوتنی هەولێر بڕیاری لەسەر درا، یەكێك بوو لەفەقەرەكانی رێكەوتنی هەولێر كە تا ئێستا جێبەجێ نەكراوە".
دواجار شوان محەمەد سەبارەت بە ئایندەی عێراق پێیوایە "لە ئێستادا باشترین چارەسەر دروستكردنی سێ هەرێمی سوننە و شیعە و كوردستانە.