سڤیل:

"عەلی باپیر هەتا لەناو حیزبێكی سیاسیدا بێت ناتوانێت ببێتە مەرجەع"

بەوتەی توێژەرێكی ئیسلامی، سوننەكان دەیانەوێت مەرجەعییەتێكی ئاینی لەهەرێمی كوردستان دروست بكەن، سەركردەیەكی كۆمەڵی ئیسلامیش دەڵێت، ئەمیری حیزبەكەیان یەكێكە لەكاندیدەكان، بەڵام شارەزایان پێیانوایە عەلی باپیر مەرجەكانی مەرجەعییەتی تێدا نیە.
ئەگەرچی عەلی باپیر ئەمیری كۆمەڵی ئیسلامییەو تا ئێستا وەك سەركردەیەكی سیاسی ناسراوە، بەڵام لەهەڵسوكەوتەكانیی ئێستایدا دەردەكەوێت كە تموحی تری هەیە، ئەویش دەركەوتنە وەك مەرجەعێكی ئیسلامی لەهەرێمی كوردستان، بە وتەی سەركردەیەكی كۆمەڵی ئیسلامی، ناوی عەلی باپیر یەكێكە لەوانەی كە دەستنیشان كراوە، بۆ هەڵبژاردنی وەك مەرجەعی سوننەكانی عێراق.
دوای هەڵبژاردنی عەلی باپیر وەك ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و بەدەستهێنانی ژمارەیەكی زۆری دەنگ لەهەرێمی كوردستان، هەڵسوكەوتەكانی عەلی باپیر گۆڕانكاری بەسەردا هات، بەجۆرێك كە گەشتە ئەو ئاستەی خۆی و حیزبەكەی خۆیان بەپاڵپشتی هێزە ئیسلامییەكان بزانن، "بە ئەنسار ئیسلامیشەوە"، چونكە وەك پێشتر محەمەد حەكیم وتەبێژی كۆمەڵی ئیسلامی بە (سڤیل)ی راگەیاند، "خۆمان بە بەرگریكاری هەموو دەستگیركراوەكان دەزانین، بەوانی ئەنسار ئیسلامیشەوە"، ئێستاش باپیر رەنگە خەونی ئەوەی بێت، كە چۆن پێشتر كەوتە پێشەوەی سەركردەكانی تری بزووتنەوەی ئیسلامییەوە، ئێستا بكەوێتە پێش سەرجەم شارەزا ئاینییەكانی تری هەرێمەوە و خەونی مەرجەعییەتبوونەكەی بێنێتەدی.
دكتۆر محەمەد بازیانی سەرۆكی سەنتەری هودا بۆ لێكۆڵینەوەی ستراتیژی دەڵێت "ئەوەی من ئاگادار بم، هەوڵێك هەیە لەلایەن سوونەكانی عێراقەوە، بۆ دروستكردنی مەرجەعییەتێك لەكوردستان كە ببێتە مەرجەعییەتێك بۆ سوونەكانی ناوچەكە، چونكە بەبڕوای خۆیان ئەوان ئەو عونقە ستراتیژییەیان لەدەستداوە لەناوەڕاستی عێراق، بە حوكمی ئەوەی كە ئێستا شیعە باڵادەستە".
بەگوێرەی ئەو زانیارییانەی دەست (سڤیل)یش كەوتوون، عەلی باپیر یەكێكە لەو كەسانەی كە دەستنیشان كراون، تا ناویان هەڵبژێردێت، بۆ ئەوەی ئەو ئەركە لەئەستۆ بگرن، لەلێدوانێكدا بۆ (سڤیل)، دكتۆر سەباح بەرزنجی كە یەكێكە لەسەركردەكانی كۆمەڵی ئیسلامی و هاوكات كوڕی شێخ محەمەد بەرزنجی پێشەوای كۆمەڵی ئیسلامیشە، ئاشكرای دەكات، كە عەلی باپیر یەكێكە لەكاندیدەكان، بەڵام وەك ئەو دەڵێت "ئەهلی سوننە یەك ئاراستە و یەك مەزهەب نیە و لەكوردستانیش چەندین زانامان هەیە، ئەو مەسەلەیەش بەبڕیاری زانا ئاینییەكانی كوردستانە، نەك بڕیارێكی حیزبی، چونكە هیچ حیزبێكی ئیسلامی ناتوانێت خۆی بكات بە مەرجەعی یەكلا كەرەوە بۆ مەزهەب و مەدرەسە ئیسلامییەكان".
ئەو سەركردەیەی كۆمەڵی ئیسلامی دەڵێت "لەناو ئەو ناوانەدا، كە دەستنیان كراون بۆ ئەو مەبەستە و خەڵك بگەڕێتەوە لایان، مامۆستا عەلی باپیر یەكێكە لەناوەكان، ئەو ناوانەش بۆ نموونە دكتۆر ئەحمەد بالیسانی، دكتۆر جەمال باجوری لەكۆیە، مامۆستا ئەحمەدی شافیعی لەسلێمانی، مامۆستا مەلا عەبدوڵڵای چوارتا، لەهەولێریش كۆمەڵێك مامۆستای تر هەن، كە خەڵك متمانەی پێیان هەیە و دەگەڕێنەوە بۆ لایان".
دكتۆر سەباح پێیوایە مەرجەعییەت بەبڕیار دروست ناكرێت، گوتیشی "من بەلامەوە سەیرە ئەم مەسەلەیە، چونكە هەتا ئێستا نەمدیوە مامۆستا عەلی باپیر ئیجازەی عیلمی بە كەسێك دابێت، ئەو تەنها سەرۆكی حیزبێكی سیاسییەو رەنگە ئەمەش زیاتر رەهەندێكی سیاسی هەبێت، بەڵام هەڵەیە ئەگەر حیزبی سیاسی هەوڵ بدات سەرۆكەكەی بكات بە مەرجەعی فیقهی، چونكە فەتوادان نابێت بەهیچ شێوەیەك بۆنی سیاسەتی لێوە بێت".
لەئێستادا خەمخواردنە شكڵییەكانی عەلی باپیر بۆ ئیسلامییەكان، دەریدەخات كە ئەو ئامانجێكی باڵاتری هەیە، ئەویش بوونی بە مەرجەعی ئیسلامییەكانە، بەڵام رەنگە عەلی باپیر نەتوانێت بگات بەو خەونەی، چونكە چەندین كۆسپی لەبەردەمدایە، بۆ نموونە بوونی مەلا كرێكار كە ركابەرێكی سەرسەختی عەلی باپیرە، هەروەها بنەماڵەی مەلا عەلی عەبدولعەزیز، كە ئەمانە وەك كۆسپی گەورە و دوژمنی سەرەكی عەلی باپیر حساب دەكرێن، هەروەها بوونی "مەلەفی بەعسیبوون"، كە لەلایەن موشیر گەڵاڵییەوە ئاشكرا كرا.
پێدەچێت عەلی باپیر بەسەردانكردنی بزووتنەوەی ئیسلامی و هەوڵدان بۆ چارەسەركردنی گرفتەكانی یەكگرتووی ئیسلامی و خۆ بەخاوەن زانینی گیراوەكانی ئەنسار ئیسلام و هەوڵدان بۆ گەڕانەوەی دڵشاد كەلاری و دژایەتیكردنی هێزەكانی ئەمریكا لەڕێگەی لێدوانەكانییەوە، بەجەماوەری ئیسلامی سیاسی كوردستان بڵێت، ئەو دەتوانێت ببێتە هۆی چارەسەركردنی گرفتەكانیان، هەروەها لەئێستا پرۆژەی یەك لیستی ئیسلامییەكانیشی بەدەستەوەیە بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكان، كە دیسانەوە ئەم پرۆژەیەش بە هەوڵێكی تر دادەنرێت بۆ هەمان مەبەست، لەلێدوانێكدا بۆ (سڤیل)، زانا رۆستایی بەرپرسی مەكتەبی هەڵبژاردنەكانی كۆمەڵی ئیسلامی، ئەوەی ئاشكرا كرد، كە لەڕووی مەبدەئییەوە حیزبەكەی لەگەڵ دروستبوونی لیستی ئیسلامیدایە بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكان، وتیشی "كۆمەڵی ئیسلامی لەزووەوە رایگەیاندووە، كە ئامادەیە گفتوگۆ بكات سەبارەت بە دروستبوونی لیستێكی ئیسلامی، تا ئێستا لەو رووەوە قسە لەگەڵ لایەنەكان نەكراوە، بەڵام لەڕووی مەبدەئییەوە ئێمە كێشەمان نیە لەگەڵ دروستبوونی ئەو لیستە و یەكگرتنی حیزبە ئیسلامییەكان، بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكان".
بە بڕوای دكتۆر محەمەد بازیانی، كارەكانی ئێستای عەلی باپیر ئەمیری كۆمەڵی ئیسلامی، جێگەی هەڵوەستە لەسەركردنن، دەشڵێت "بەڵام مەرجەعییەت نابێت لایەنێك بێت لەكێشەكان، دەبێت ئەو كەسەی كە بۆ مەرجەع هەڵدەبژێرێت، لەلایەنی عیلم و زانیارییەوە كەس شان لەشانی نەدات، یان دەبێت دەستەیەك بن پێكەوە وەك گرووپێك كار بكەن، چونكە ئەهلی سوننە جیاوازە و مەرجەعییەت بە تاكە كەسێك ناكرێت، سوننە جیاوازە لەشیعە"، لەبارەی لەمپەرەكانی بەردەم عەلی باپیریشەوە دەڵێت "پێش هەموو شتێك مامۆستا عەلی باپیر كەسێكی سوننەیە، بەڵام رەنگە كەسانی تر هەبن خۆیان لەپێشەوەی ئەو ببینن، بەتایبەت كۆمەڵێك عولەما هەن، كە سەر بە یەكگرتووی ئیسلامین، یەكگرتووش خۆیان بەبزووتنەوەیەكی دایك لەقەڵەم دەدەن، بۆیە بەدیدی من مامۆستا عەلی باپیر، هەتا لەناو كۆمەڵی ئیسلامیدا بێت، زەحمەتە بتوانێت ببێتە مەرجەع".
هاوژینی مەلا ئەمین مامۆستا لەبەشی فەلسەفەی كۆلێژی ئادابی زانكۆی سەلاحەدین، رەتی دەكاتەوە كە بوونی مەرجەعییەتێكی لەو شێوەیە سەركەوتوو بێت، ئەمەش دەگێڕێتەوە بۆ چەند هۆكارێك، وەك ئەو دەڵێت "ئەو پرۆژەیە هەم ئیشكالی سیاسیی هەیەو هەم ئیشكالی دینیشی هەیە، یەكێك لەجیاوازییە گەورەكان لەڕووی تائیفییەوە لەنێوان شیعە و سوننە، هەبوون و نەبوونی ئەو مەرجەعییەتەیە، چونكە بوونی ئەو مەرجەعییەتە هەم لەرووی ئاینییەوە كاری لەسەر كراوە و هەم لەڕووی تەئریخیشەوە بوعدێكی خۆی هەیە، دنیابینی و مەنزومەی سوننی خۆیشی تەحەموولی بوونی مەرجەعییەتێكی لەو شێوەیە ناكات".
هاوژین رەتیشی دەكاتەوە كە كەسایەتی عەلی باپیر هەڵگری ئەو خەسڵەتانە بێت، كە لەكەسایەتی موفتی یان مەرجەع رەنگدانەوەیان هەیە، هاوژین دەڵێت "دەبێت ئەو كەسە شارەزاییەكی ئاینی قوڵ لەپشتییەوە هەبێت، دەبێت شەخسییەتی لەئاستێكی ئەوەندە گەورەتردا بێت نەك ئینتیمای حیزبێكی سیاسی دیاریكراوی هەبێت، بۆ ئەوەی بتوانێت هەموو لایەك قبوڵ بكات، بەڵام لە فەزای سیاسی و ئاینی كوردستانی خۆیشماندا، عەلی باپیر كەسێك نیە كە بتوانێت ببێت بەچەترێك هەموو لایەنەكان كۆ بكاتەوە، چونكە سروشت و بیركردنەوەی لەگەڵ یەكگرتووی ئیسلامی و سەلەفییەكان و بزووتنەوەی ئیسلامی و كۆمەڵێك جیهاتی تری ئیسلامی كە لەناو ساحەی كوردستاندا هەن ناگونجێت، بۆیە رەنگە هەر لەناو لایەنە ئیسلامییەكاندا كەسانێك هەبن كە عەلی باپیرییان قبووڵ نەبێت كە موفتی بێت، چونكە رەنگە بە كەسێكی توندڕەوی بزانن، یان بەكەسێكی نالەباری بزانن، لە رووی قودرەتی ئاینی و عەقڵی و قودرەتی عیلمییەوە تا بتوانێت ببێتە مەرجەعێك".
لەلایەكی ترەوە ئەبوبەكر عەلی ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان، ئاماژە بەوە دەدات، كە دروستبوونی مەرجەعییەت لەناو ئەهلی سوننەدا بە واقیعی نازانێت، چونكە وەك ئەو دەڵێت "ئەگەر سوننە لاسایی شیعەكان بكەنەوە، ئەوە مێژوویەك ئەو مەرجەعییەتەی دروست كردووە، كە دەگەڕێتەوە بۆ زیاد لەهەزار ساڵ، كە چوارچێوەیەكی دینی و مەزهەبی و كۆمەڵایەتی خۆی وەرگرتووە، هەروەها مێژووی سوننە هەر لەیەكەمجارەوە دژی مەرجەعییەتە، واتە فرە مەرجەعی تێدایە".
پێشیوایە هەوڵی لەو شێوەیە سەركەوتوو نابێت، هۆكارەكەشی دەگێڕێتەوە بۆ جیاوازی سروشتی سوننە و شیعە، دەشڵێت "ئەم هەوڵانە هەڵقوڵاوی مەزهەبی سوننە نیە و نەشبووە بە بەشێك لەبیركردنەوە و كەلتووری دینی خەڵكیش، هەروەها بەرهەمی گەشەكردنێكی مێژوویی نیە، بۆیە هەر هەوڵێكی لەو شێوەیە سەركەوتوو نابێت"، لەبارەی مەرجەكانی مەرجەعبوونیشەوە دەڵێت "مەرجەع لەچەند شتێك دروست دەبێت، یان دەبێت پلەیەكی خوێندنی ئاینی هەبێت و پێبگات وەك ئەوەی شیعەكان، یان دەبێت هەڵبژێردرێت، ئەوەش بەپێی كۆمەڵێك پێوەر دەبێت كە ئەو كەسانە دایدەنێن كە هەڵیان بژاردووە، یان دەبێت بەئەمری واقیع بێت، تا ئێستاش سوننە مەرجەعێكی نەبووە تا بتوانرێت پێوەرەكانی دیاری بكرێت، چونكە خۆی سوننی بوون، واتە مەرجەعییەت هەڵناگرێت".