سڤیل: عەتا قەرەداخی

زۆر جار گوێمان لەناوی پرۆژە دەبێت لەڕاگەیاندنی حیزبی كوردی و حكومەتی كوردییەوە، تەنانەت ئەم زاراوەیە لەلایەن هونەرمەندو نووسەران و خاوەن كۆمپانیا و بازرگانەكانیشەوە بەكاردەهێنرێت. ئایا بەراستی ناوهێنانی زاراوەی پرۆژە لەلایەن هەریەكە لەم لایەنانەوە لەكۆمەڵگەی كوردیدا لەجێگای خۆیدایە یان نا؟ بەهەرحاڵ ئەوەی ئاشكرایە پرۆژە پێناسەی خۆی هەیەو لەكورتترین پێناسەدا دەتوانین بڵێین پرۆژە بریتییە لەنەخشەدانان و نەخشەسازیكردن بۆ كارێك بەپشتبەستن بەزانیاری وردو هەمەلایەنە لەبارەی ئەو كارەوەو دیاریكردنی تایبەتمەندییەكانی ئەو زەمینەی كە ئەو كارەی تێدا دەكرێت و دیاریكردنی ئەو ئامانجەی كە ئەو كارەی لەپێناودا دەكرێت، لەگەڵ لەبەرچاو گرتنی ئاستی سوودی ئایندەیی ئەو كارەو هەروەها بەهێندگرتنی ئەو دەرئەنجامە زیانبەخشە لاوەكیانەی كە دەشێت لەجێبەجێكردنی ئەو پرۆژەیەوە بەرهەم بێن. هەروەك دیاریكردنی كات و شوێن و بڕی بودجەی تێچوو لەگەڵ ئەوەی كە كێ ئەو پرۆژەیە جێبەجێ دەكات و سوودە ستراتیژی و ئایندەییەكانی ئەو پرۆژەیەش لەبەرچاو بگیرێت و هەموو ئەمانەش لەڕوانگەی بەرژەوەندی نیشتیمانییەوە سەیر بكرێن و بەرژەوەندییە حیزبی و كەسییەكان و پەیوەندییە حیزبی و كەسیەكان هیچ كاریگەرییەكیان لەسەر پێشنیار و كات و شوێن و سروشتی پرۆژەكەو چۆنێتی جێبەجێكردنی و بڕی بودجەی دانراو بۆ ئەو پرۆژەیە نەبێت. ئەگەر لەسەر بنەمای ئەم بۆچوونانە سەیری پرۆژە بكەین لەمێژووی كوردو كۆمەڵگەی كوردیدا ئەوا رەنگە جۆرێك لەبێئومێدی دامان بگرێت و بگەینە ئەو بۆچوونەی كە ناوهێنانی پرۆژە لەكۆمەڵگەی كوردیدا وەكو رووە سیۆسیۆلۆجیەكەی و وەكو رووە ئیدارییەكەیشی تەنیا جۆرێكە لەقسە و لەدەربڕین.
بۆ نموونە ئەگەر باسی پرۆژە لەڕوانگەی سیۆسیۆلۆجیەوە بكرێت، دەبێ بەجێگەیاندنی هەر پرۆژەیەك دابڕانێك لەگەڵ قۆناغی پێشتردا درووست بكات، كە مەبەست لەم قسەیەش دروستكردنی گۆڕانكارییەكی دیارو لەبەرچاوە لەچاو پێشتر یان رابردوودا. ئایا لەكۆمەڵگەی كوردیدا بەڕاپەڕینیشەوە لەگەوهەردا ئەو گۆڕانكارییە بنەڕەتیە دەبینرێت، یان ئەوەی كە روویداوە تەنیا رووكەشی گرتۆتەوەو گەوهەرو ناوەڕۆك هەروەكو خۆی ماوەتەوە؟ ئەوە راستە كە كورد لەمێژووی خۆیدا وەكو كۆمەڵگەو وەكو نەتەوە خەبات و كۆششێكی زۆری كردووە بۆ ئەوەی ژیانی كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابووری و فەرهەنگی خۆی لەقۆناغی سەرەتایی و دواكەوتوویی و پاشكۆیەتی و ژێردەستەییەوە بگوازێتەوە بۆ قۆناغێكی جیاواز لەوەی كە هەبووە یان هەیە، بەڵام ئایا توانیوێتی لەڕووی راستیەوەو لەسەر زەمینەی واقیع و بەكردەوە ئەوە ئەنجام بدات؟ بێگومان مانەوەی كۆمەڵگەی كوردی لەباری دواكەوتوویی و پەراوێزی و پاشكۆیەتی و ناكارەیی و تەنانەت جۆرێك لەمشەخۆریدا ئەوە نیشان دەدات، كە ئەم كۆمەڵگەیە لەڕووی كۆمەڵایەتیەوە گۆڕانی گەوهەری بەسەردا نەهاتووە، هەروەك مانەوەی كورد بەژێردەستەیی یان مانەوەی لەدەرەوەی دەوڵەت و بەڕێوەبردنی لەلایەن خەڵكی ترەوە، یان مانەوەی لەژێر سایەی دەسەڵاتی داگیركەرو بێگانەدا ئەوە نیشان دەدات كە كورد پرۆژەیەكی نەتەوەیی نەبووە ئەگەر بڕوامان بەوە هەبێت كە پرۆژەی نەتەوەیی مانای سەربەخۆیی و دروستكردنی دەوڵەتی نەتەوەییە. كەواتە دیسان ئێمە لەبەردەم ئەو پرسیارەدا رادەمێنین كە دەڵێت ئایا بەراستی كورد وەكو نەتەوەو وەكو كۆمەڵگە تاكو ئێستا توانیوێتی هیچ دابڕانێكی ئاشكرا لەگەڵ رابردووی خۆیدا بكات؟
لەڕووی كۆمەڵایەتیەوە دەشێ باسی پرۆژەی گۆڕانكاری كۆمەڵایەتی لەم كۆمەڵگەیەدا بكرێت و بۆ سەلماندنی قسەیەكی لەو جۆرەش ئاماژە بۆ ئەوە بكرێت كە كۆمەڵگەی كوردی گۆڕانی گەورەی بەسەردا هاتووە. بەڵام ئایا بەڕاستی ئەم كۆمەڵگەیە گۆڕانێكی وەهای بەسەردا هاتووە كە ببێتە بەڵگەی سەلمێنەری بوونی جۆرێك لەپرۆژەی كۆمەڵایەتیبوونێكی (الاجتماع) راستەقینەی خاوەن شووناس و هەر بەو پێیەش گواستنەوە لەقۆناغێكی ژیانی كۆمەڵایەتیەوە بۆ قۆناغێكی تر روویدابێت؟ بۆ نموونە ئایا دەتوانرێت ساتێك یان زەمەنێك دیاری بكرێت كە بتوانرێت تێیدا كۆتایی هاتنی قۆناغێكی ژیانی كۆمەڵایەتی كۆمەڵگەی كوردی دیاری بكرێت و هەر لەوێشەوە سەرەتای قۆناغێكی نوێ دەستپێبكات؟ بێگومان لەڕووی راستیەوە ئەوە كارێكی ئاسان نییە، چونكە تاكو ئێستا هەست بەوە ناكرێت لەڕووی پەرەسەندنی كۆمەڵایەتییەوە كۆمەڵگەی كوردی قۆناغێكی ژیانی خۆی بڕیبێت و گواستبێتیەوە بۆ قۆناغێكی تر، بەڵكو بەپێچەوانەوە ئەم كۆمەڵگەیە هیچ خاسێتێكی گۆڕانكاریی گەوهەری ئەوتۆی پێوە دیار نییە كە هەست بكرێت ئەو گۆڕانكارییە بەرهەمی پرۆژەیەكی كۆمەڵایەتی خاوەن شووناسە بەجۆرێكی ئەوتۆ كە ئەو گواستنەوەیە بووبێتە گواستنەوەی هەموو كۆمەڵگە وەكو یەكەیەكی یەكگرتوو.
لەڕووی نەتەوەییەوە ئەوە دەزانین كە كورد لەژیانی سیاسی خۆیدا تاكو ئێستا نەبووەتە خاوەنی پرۆژەیەكی نەتەوەیی. چەندین جاری تریش ئاماژەمان بۆ ئەوە كردووە سەرجەمی بزووتنەوەكانی كورد لەمێژوودا كاردانەوە بوون بەرامبەر بەسیاسەتی خراپی داگیركەرانی كوردستان و ئەوەش ئاشكرایە كە هیچ كاردانەوەیەك نابێتە پرۆژە تەنانەت ئەگەر وەها سەیر بكەین كە داگیركردن و دابەشكردنی كوردستان پرۆژەی ئەوانی داگیركەر بووە بۆ داگیركردنی ئەم وڵاتەو بردنی سەروەت و سامانەكەی بەتاڵان و هێشتنەوەی دانیشتوانەكەی بەدواكەوتوویی و نەزانی، ئەوە راپەڕینەكانی كورد هێشتا نەگەیشتوونەتە ئەو ئاستەی كە تەنانەت دژە پرۆژە بن بۆ ئەو پرۆژەی داگیركردنە، چونكە ئەگەر راپەڕینەكانی كورد دژە پرۆژە بوونیایە ئەوا دەبوا بەلایەنی كەمەوە بیانتوانیایە پرۆژەی ئەوانی داگیركەر بۆ داگیركردنی كوردستان هەڵبوەشێننەوەو پرۆژەی ئەوان بۆ دابەشكردن و پەرتكردنی كورد وەكو نەتەوە رەت بكەنەوەو لەشوێنیدا یەكگرتن و یەكخستن و یەكبوونی هەموو كوردیان بەكردەوە فەراهەم بكردایە.
لەڕووی رۆشنبیری و هونەرییەوە، تەنانەت لەڕووی پەروەردەییشەوە ئێمە وەكو كۆمەڵگەو لەم بەشەی كوردستانیشدا وەكو ئیدارە هیچ پرۆژەیەكی رۆشنبیری و پەروەردەییمان نەبووەو نییەو جگە لەكاری تاكەكەسی لەبواری هونەرو رۆشنبیریداو جگە لەگواستنەوەی ئەزموونی ئەوانی تر لەبواری پەروەردەدا شتێكی تر نابینرێت. گواستنەوەكانیش بەجۆرێكی بێبەرنامەیە، بەبێ ئەوەی بزانین چی بۆ واقیعی ئێمە دەبێت بەس دەگوازینەوە بەشێوەیەك ئێمە لاساییكەرەوەیەكی خراپین. بێگومان كەسێتی لاساییكەرەوەش كەسێتێكی بێ شووناسە. لەباشترین حاڵەتدا ئێمە دەتوانین بڵێین لەم دوو بوارە هەستیارەدا لەبری پرۆژەی خۆماڵی خاوەن شووناس بۆ دروستكردنی گۆڕانكاری لەگەڵ قۆناغی پێشتر یان تەنانەت ئێستاشدا شتێكی ئەوتۆ نابینرێت، بێجگە لەگواستنەوەی سەرخانێكی خواستراو لەزۆربەی بوارەكاندا كە ئەوەش بەگشتی مرۆڤی كوردی ئەوەندەی تر كردووەتە بەكاربەرو بەكارهێنەری بەرهەم و ئەزموونی ئەوانی تر بەبێ ئەوەی كە خۆی بەشدارییەكی جیدی بەئاگایانەی لەو بوارەدا هەبێت و بتوانێت سوود لەلایەنە گونجاوەكانی پرۆژەو ئەزموونی ئەوانی تر وەربگرێت، لەپێناوی بیناكردنی پرۆژەیەكی نیشتیمانی یان نەتەوەیی خاوەن شوناسی گونجاودا بۆ واقیعی كوردی كە ببێتە هۆی بەرهەمهێنانی گۆڕانكاری ریشەیی لەجەستەی گشتی كۆمەڵگەی كوردیداو دابڕان لەواقیعی باو بكات و ببێتە گواستنەوە بۆ قۆناغێكی بەراستی جیاوازو نوێ لەقۆناغی ئێستا.
لەباشووری كوردستاندا، كاتێ لەڕووی ئیداری و سیاسیەوە كە بەمانایەكی تر دەبێتە رووی نەتەوەیی، كە رووبەرێكی فراوان لەم بەشەی كوردستان رزگار بوو بەو مانایەی لەژێر دەستی داگیركەری عەرەبی عێراقی هاتە دەرەوە، دەشیا بەلایەنی كەمەوە لەم بەشەدا كە رووبەرێكی تا ئەندازەیەك فراوانە چی لەڕووی جوگرافییەوە چی لەڕووی دیمۆگرافییەوە، پرۆژەی نەتەوەیی و كۆمەڵایەتی خاوەن شووناس دابنرایە، كە لەڕووی كۆمەڵایەتیەوە كۆمەڵگەی بگواستایەتەوە بۆ قۆناغێكی پێشكەوتووتری ژیانی كۆمەڵایەتی، هەروەك لەڕووی نەتەوەییەوە پرۆژەی رێنیسانسی نەتەوەیی بەرپا بكرایەو لەو سەروبەندەشدا مۆتیڤی جوڵەیەكی گشتگرو هەمەلایەن لەجەستەی كورددا دروست ببووایە، كە بیتوانیایە كورد لەباری پاشكۆیەتی سیاسی و ئیداری و فەرهەنگییەوەو لەهەمووشی ترسناكتر لەباری عەقڵی و نەستیەوە رزگار بكردایەو بیگەیاندایەتە ئەو ئاستەی بوون كە خۆی لەسەر پێی خۆی رابووەستێت و ببێتە خاوەنی شووناسی راستەقینەی خۆی و بكەری سەر جوگرافیای خۆی، كە ئەمەش بۆ دوای راپەڕین كارێكی بەراورد بەقۆناغەكانی پێشتری ژێردەستەیی ئاسانتر بوو، دەشیا ببوایەتە هەنگاوی یەكەم بۆ دانانی پرۆژەی نەتەوەیی و نیشتیمانی، بوونی پرۆژەیەكی لەو جۆرەش لەوەها كاتێكدا دەشیا بیتوانیایە كورد لەدەرەوەی مێژوو بهێنێتە ناو مێژووەوەو لەگەڵ هەموو رابردووی خۆیدا دابڕانی پێبكات.
بەڵام وەكو دەبینین لەبارودۆخی دوای راپەڕیندا كورد لەبری ئەوەی لەم بەشەدا هەوڵبدات ببێت بەخاوەنی پرۆژەی نەتەوەیی و كۆمەڵایەتی و نیشتیمانی، كە بۆ ئەوەش پێویستی بە ئازادی عەقڵی و ئازدبوونی عەقڵی كوردی هەبوو، ئەوە رووینەداو بەهەمان ئەو عەقڵیەتەی كە لەشاخ و لەڕابردووی سەردەمی كاردانەوەدا كاری كردووە، دیسان لەدوای راپەڕینیش هەمان شێوە كاری كردووە كە عەقڵێك بەڕێوەی بردووە ئازاد نەبووەو نەبووەتە عەقڵێك كە بتوانێت ئازادانە گوزارشت لەخۆی بكات و بوونی خۆی لەبەڕێوەبردنی نەتەوەیی و كۆمەڵایەتی و ئیداری و سیاسیشدا بسەلمێنێت، بەجۆرێك كە شووناسی هەبێت و وەكو پاشكۆی ئەوانی دی لەهەموو شتێكدا دەرنەكەوێت. بێگومان ئەگەر عەقڵێكی لەو جۆرە لەم كۆمەڵگەیەدا لەدایك ببووایە كە بتوانێت پرۆژەی نەتەوەیی و نیشتیمانی و كۆمەڵایەتی بەرهەمبهێنێت، ئەوا بەدڵنیاییەوە ئێستا كورد وەكو كۆمەڵگەو وەكو نەتەوەو وەكو ئیدارەو وەكو فەرهەنگ و وەكو ئابووری لەم بارە پاشكۆیەی ئێستادا نەدەبوو كە تەنانەت ئەو پاشكۆییبوونە بووەتە بەشێ لەعەقڵ و كۆنەستی كوردی و مرۆڤی كوردی وەكو تاكەكەس و وەكو كۆمەڵگەو نەتەوەش لەبارێكدا راگرتووە، كە جگە لەمانەوەی لەباری پەراوێزبوون و پاشكۆیەتیدا تاكو ئێستا گۆڕانكارییەكی دیاری ئەوتۆی نەكردووەو نەیتوانیووە لەگەڵ ئەم ژیانی پاشكۆیەتی و هەست بەبچووكی كردنەدا بۆ ئەوانی تر دابڕان بكات.
لەدوای روخاندنی رژێمی سەدام حسێن، ئەم بەشەی كوردستان ئەو مەترسیانەی كە پێشتر لەسەری بوو، تا ئەندازەیەكی ئاشكرا رەوینەوەو بارودۆخێك هاتە ئاراوە كە ئەگەر كۆمەڵگەی كوردی و عەقڵی سیاسی كوردی و نوخبەی سیاسی كوردی لەبارێكی ئاسایی و سروشتیدا بوونایە، ئەوا سەرەتای قۆناغی بنیادنانی پرۆژەی كۆمەڵایەتی و نەتەوەیی و نیشتیمانی كوردستانی بوو، بەڵام وەك بەئاشكرا دەبینین لەهیچ كام لەو بوارانەو لەو كایانەدا شتێك بوونی نەبووە بەناوی پرۆژەوە، بەڵكو ئەوەی كە پێشتر داگیركەری عەرەب لەم بەشەی كوردستاندا بەزەبروزەنگ و بەهێز سەپاندبووی، ئەویش وەكو جۆرێك لەپرۆژەی ئەوی داگیركەر بوو بۆ لەناوبردنی شووناسی كوردی و كوردیش بۆ ماوەی دوورودرێژ لەكاردانەوەدا بووە بۆ ئەو پرۆژە ترسناكەی عەرەب و راپەڕین و شۆڕشەكانی كورد لەم بەشەی كوردستاندا لەماوەی سەدەی رابردوودا ئەو كاردانەوەیە بوون. كەچی ئەمجارەیان عەقڵی سیاسی كوردی نەیتوانی تەسەوری ئەو رابردووە ترسناكە بكات و ئەگەری ئەوە دابنێت كە ئەو عەقڵ و فەرهەنگەی كە لەڕابردوودا بەوجۆرە رەفتاری لەگەڵ كورددا كردووە، هەروەكو خۆی بەردەوامەو ئەویش دابڕانی لەگەڵ رابردووی خۆیدا نەكردووە با رووكەشەكان و كەسەكان گۆڕابن، هەر بۆیە لەدوای رووخاندنی سەدام حسێنیش كورد نەیتوانی ببێتە خاوەنی سادەترین پرۆژەی نەتەوەیی و نیشتیمان و كۆمەڵایەتی لەسەر ئاستی باشووری كوردستان. ئەو بێ پرۆژەییەش وای لێكرد لەگەڵ ئەو دەنگە بەرزەی ناسیونالیستی عەرەبی و دەوروبەرو دەوڵەتانی دنیادا كە هەموو باسی پاراستنی یەكێتی خاكی عێراقیان دەكرد، ئەمیش ببێتە بەشێك لەو پرۆژەیەی ناسیونالیستی عەرەبی و دنیاو ئەم بەكردەوە كاربكات بۆ پاراستنی ئەو یەكێتیە كە لەبنەڕەتدا پرۆژەی ئەوانی عەرەب و دەوڵەتانی بڕیار بەدەست بۆ سڕینەوەی شووناسی كوردی ئەو یەكێتیەی دروست كردووە.
بەدوای ئەوەشدا كورد لەم بەشەی كوردستاندا لەماوەی نۆ ساڵی رابردوودا لەبری بیناكردنی پرۆژەی نەتەوەیی و نیشتیمانی كوردی سەرقاڵی راگرتنی یەكێتی درۆزنانەی خاك و گەلی عێراق بووەو لەو رووەشەوە زۆر شتی بەناوی پرۆژەی عێراقی، یان پرۆژەی كوردی بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی عێراق پێشكەش كردووە. سەركردایەتی سیاسی كوردی لەو رووەوە دەوری تا ئەندازەیەك ئاشكرای بینیووە لەدروستكردنەوەی دەوڵەتی عێراقدا كە بەبڕواو بۆچوونی من ئیشێكی خراپی كردووەو دەبوا سەركردایەتی سیاسی كوردی نەك خۆی بەڕێكخستنی ماڵی عێراقی و نێوانی شیعەو سونەوە خەریك و سەرقاڵ نەكردایە، بەڵكو دەبوو لەبری ئەوە پرۆژەی نەتەوەیی كوردی لەڕووی سیاسی و نەتەوەیی و نیشتیمانییەوە بینا بكردایەو لەبری خۆخەریككردن بەعێراقەوە، دەبوو ئێستا پرۆژەی سەربەخۆیی و دروستكردنی دەوڵەتی كوردی جێبەجێ بكردایە، چونكە عەرەبی عێراق بەشیعەو سوونەوە هەڵگری هەمان عەقڵیەتی ناسیونالیستی عەرەبین كە لەڕابردوودا بەعس و سەدام حسێن رابەرایەتیان دەكرد، كە دڵنیام ئەگەر عەرەبی ئێستای عێراق بەشیعەو سوونەوە هەمان دەسەڵات و هێزی ئەوسای سەدام حسێن بەدەستبهێنن، هەمان ئەوەی سەدام حسێن كردوویەتی بۆ سڕینەوەی شوناسی كوردی ئەمانیش هەمان شت دەكەن. لەبەر ئەوە هەموو ئەو هەوڵانەی سەركردایەتی سیاسی كوردی لەپێناوی رێكخستنی نێوانی شیعەو سونەو دروستكردنەوەی دەوڵەتی عێراقدا داویانەو دەیدەن سەرئەنجام بەدژی كورد دەكەوێتەوە.
ئەوەی مایەی سەرنجە لەم چەند رۆژەی رابردوودا هاوشێوەی سەركردایەتی سیاسی كوردی واتە هاوشێوەی سەركردایەتی یەكێتی و پارتی، ئۆپۆزسیۆنیش باسی ئەوە دەكات كە پرۆژەی تایبەتی خۆیی هەیە بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی عێراق. بەداخەوە پێدەچێت ئۆپۆزسیۆنیش بەهەمان نەخۆشی عێراقچێتی سەركردایەتی سیاسی كورد ئالودە بووبێت و ئەویش نەتوانێت بەئاراستەی پرۆژەی كوردی بۆ كوردستان نەك بۆ عێراق بیر بكاتەوە. لەكاتێكدا دەسەڵاتی كوردی بەئاشكرا خۆی لەچارەسەركردنی كێشە سەرەكیەكەی كورد كە جیابوونەوەیە لەعێراق دەدزێتەوەو خەریكی چارەسەكردنی كێشەی نێوان شیعەو سوونە دەبێت، ئۆپۆزسیۆنیش لەبری دانانی فشاری زیاتر بۆ ناچاركردنی دەسەڵات بۆ چاكسازی بنەڕەتی لەكوردستاندا و سەرباری فشاردانان لەسەر سەركردایەتی سیاسی كوردی بۆ ئەوەی دەستبەرداری ئەو سیاسەتە هەڵەیەی بێت كە نۆ ساڵە لەعێراقدا پیادەی دەكات، كەچی ئەویش دەیەوێت پرۆژەی خۆی بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی عێراق پێشكەش بكات، كە هەقبوو ئۆپۆزسیۆن باش لەوە تێبگەیشتایە كە سەركردایەتی پارتی و یەكێتی كە زۆر نزیكن لەسەركردایەتی شیعەو سوونەی عێراقییەوەو بێگومان كەسێتی تاڵەبانی و بارزانیش ئامادەبوون و پێگەیەكی دیاریان هەیە لەعێراقدا ئەوەی ئەوانیش وەكو پرۆژە بۆ چارەسەركردنی كێشەی عێراق یان كێشەی نێوان سوونەو شیعە پێشكەشیان كردووە شتێكی ئەوتۆی بەرهەم نەهێناوە، دەبێ ئۆپۆزسیۆنی كوردی بەو پێگە لاوازەیەوە كە لەسەر ئاستی عێراق هەیەتی چی پێ بكرێت و چۆن گوێی لێبگیرێت؟ بۆیە بەبڕوای من بۆ ئۆپۆزسیۆن باشترە خۆی بە كێشەی نێوان سوونەو شیعەی عێراقەوە خەریك نەكات، هەرچۆن بۆ سەركردایەتی كوردیش زۆرباشتر بوو كە خۆیان بە كێشەی نێوان شیعەو سوونەوە خەریك نەكردایە و لەبری ئەوە ناو ماڵی كوردیان رێك بخستایەو لەبری ئەو پێشنیارانەی بۆ چارەسەركردنی كێشەی نێوان سوونەو شیعە پێشكەشی دەكەن، بەهەموویان پێكەوە بەئۆپۆزسیۆن و دەسەڵات پرۆژەیەكی نەتەوەیی كوردیان هەبووایە لەسەر ئاستی نەتەوەیی و نیشتیمانی كوردستان بەمەبەستی گواستنەوەی كۆمەڵگەی كوردی و سیستێمی سیاسی و بەڕێوەبردنی كوردی بۆ قۆناغێكی تر كە دابڕان بووایە لەم قۆناغە و سەرەتای قۆناغێكی نوێ بووایە كە ئەویش سەربەخۆیی و دروستكردنی دەوڵەتێكی بەڕاستی دیموكراسی و ئازادو خاوەن شووناس بوایە كە مرۆڤی كورد بیتوانیایە لە سایەیدا بە كەرامەتەوە بژی.