سڤیل: عەتا قەرەداخی

دەستەواژەی بەهاری عەرەبی ئەو كاتە دەركەوت كە زستانی رابردوو، گەلی تونس دەستیان دایە راپەڕینێكی سەرتاسەری و پاش ماوەیەك لەهەوڵی رژێم بۆ سەركوتكردنی جەماوەری راپەڕیوی ئەو وڵاتە بوعەلی سەرۆك ناچاربوو بارگەو بنەی بپێچێتەوەو بەفڕۆكەیەكی تایبەتی و بەسەروەت و سامانێكی زۆرەوە بەرەو قەڵای كۆنەپەرستی و یەكەمین وڵاتی پێشەنگی ئەڵقە لەگوێیانی ئەمریكا هەڵبێت. هەر لەو سەروبەندەدا گەلی میسر دەستیان دایە راپەڕین و سەرباری هەوڵ و تەقەلای حوسنی موبارەك و رژێمە تۆتالیتارەكەی بۆ سەركوتكردنی جەماوەری راپەڕیوو، سەرئەنجام خۆڕاگری جەماوەر چۆكی بەموبارەك و رژێمە سەركوتكەرەكەی داداو ئەویش كورسی دەسەڵاتی بەناچاری بەجێهێشت. هەر لەو سەروبەندەدا گەلانی لیبیاو یەمەن و پێشتریش گەلی بەحرەین و دواتریش گەلی سوریا دژی رژێمە تۆتالیتارو شمولیەكانیان راپەڕین و هەندێك لەو راپەڕینانە تاكو ئێستاش بەردەوامن و رژێمەكانیشیان بەهەموو شێوەیەك هەوڵی سەركوتكردنی جەماوەر دەدەن بەمەبەستی هێشتنەوەی دەسەڵاتەكانیان. زاراوەی بەهاری عەرەبی لەلایەك ناوەكەی لەوەوە وەرگرت كە لەدەمی بەرەو بەهاردا بوو سەرهەڵدانەكان لەنیشتیمانی عەرەبیدا دەستیان پێكرد، لەلایەكی تریشەوە ئەو ناوە لەوەوە هات كە راپەڕینەكان هەڵگری پرۆژەی روخاندن و هەڵوەشاندنەوەی ئەو سیستێمە تۆتالیتارانە بوون كە نیو سەدە زیاترە نیشتیمانی عەرەبییان لەزستانی كوشتن و بڕین و سەركوتكردن و دواكەوتوویدا هێشتووەتەوەو هەر گۆڕانكارییەك مانای كۆتاییهێنانە بەو زستانەو دەستپێكردنی وەرزی بەهارە. كەواتە بەهاری عەرەبی زیاتر لەوەی هەڵگری مانای كات بێت هەڵگری مانای ئازادی و دیموكراسیە، كە ئەمەش تەنیا بەگۆڕانكاری ریشەیی لەسیستێمی سیاسی و ئیداری وڵاتدا دەگاتە ئەنجام، واتە بەهاری عەرەبی هاوواتای گۆڕانی ریشەییە لەژیانی سیاسی و ئیداری عەرەبیدا.
بێگومان بەدوای راپەڕینەكانی گەلانی عەرەبیدا لەكوردستانی ئێمەش خۆپیشاندان دەستیپێكردو بەشێكی دیاری هەرێمی كوردستانی گرتەوە، بەتایبەتی ئەو رووبەرە جوگرافیایەی كە ئۆپۆزسیۆن بەگشتی و بزووتنەوەی گۆڕان بەتایبەتی تێیدا بەهێزە. خۆپیشاندان و راپەڕینەكانی خەڵكی كوردستان نە توانی دەسەڵاتی حكومەتی هەرێم بڕوخێنێت، نە سیستێمی سیاسی و ئیداری كوردی بگۆڕێت، نە رووبەری خۆپیشاندانەكان بەجۆرێك فراوان بكات كە هەموو جیوگرافیای ژێر سایەی حكومەتی هەرێمی كوردستان بگرێتەوە، نەتوانیشی لەبەر فشاری هێزەكانی دەسەڵاتی هەرێمدا درێژە بەخۆی بدات. هەروەك لەو خۆپیشاندانانەدا سەرباری فراوانی رووبەری جەماوەردارێتی بزووتنەوەی گۆڕان، هەر لەیەكەم رۆژی خۆپیشاندانەكاندا بە رەسمی رایانگەیاند ئەوە راپەڕینی بزووتنەوەی گۆڕان نییە، هەرچەندە دواتر پشتگیری خۆپیشانداكانیان كرد، هەر لێرەشەوە بەئاشكرا ئەوە بەخۆپیشاندانەكانەوە دەبینرا، كە دەنگی باڵادەست تێیدا دەنگی هەردوو لایەنی ئیسلامی، یەكگرتوو و كۆمەڵی ئیسلامیە. بەهەرحاڵ خۆپیشاندانەكان پاشی نزیكەی دوو مانگ سەركوت كران و مەیدانی خۆپیشاندان بەهێز چۆڵكراو كۆمەڵێ گەنج و لاوی خوێنگەرمیش بوونە قوربانی رێگای ئەو خۆپیشاندانانە. ئێستا پرسیار ئەوەیە ئایا دەشێ ناوی بەهاری كوردی لەخۆپیشاندانەكانی بەهاری پارساڵی بەشێك لەخەڵكی هەرێمی كوردستان ناوبنێین بەهاری كوردی؟ ئایا ئەو ئامانجانەی كە راپەڕینەكانی میسرو تونس و لیبیا بەدەستیان هێنان، راپەڕینەكانی هەرێمی كوردستنایش بەدەستیان هێنا؟ ئایا ئەگەری سەرهەڵدانەوەی راپەڕین هەیە لەكوردستاندا؟ ئایا لەراستیدا ئەگەری بەهاری كوردی هەیە؟ ئایا لەرووی بابەتییەوە بەهاری كوردی چییە؟
بێگومان راپەڕینەكان لەكوردستان هەرچەندە نەیانتوانی سیستێمی سیاسی كوردی بگۆڕن و نەشیانتوانی بەردەوامی بەخۆیان بدەن، بەڵام لەراستیدا ئەو زەنگەیان بۆ دەسەڵاتی كوردی لێدا كە ئەگەری ئەوە هەیە لەهەر كاتێكدا جەماوەر بەپشتی ئۆپۆزسیۆن دژی دەسەڵاتی كوردی خۆپیشاندان و تەنانەت راپەڕینیش بەرپا بكات، بەتایبەتی هێزی سەرەكی ئەو راپەڕینەش لەكوردستاندا بریتی دەبێت لەهێزی لاوان، واتە نەوەی فەیسبووك و تویتەر ئەو نەوەیەی كە ئێستا عەقڵی باڵادەستی كۆمەڵگەی كوردی بەگشتی و عەقڵی سیاسی و دەسەڵات و حیزبی دانیان پێدانانێت و تەنیا وەها سەیریان دەكات، كە هەریەكێك لەمانە دەنگێكن لەهەڵبژاردندا، ئەگینا لەهیچ روویەكی ترەوە دان بەبوونیاندا نانرێت. لەكاتێكدا ئەوە ئاشكرایە كە ئایندە هی ئەو نەوەیەیە، هەر بۆیە من پێموایە ئەگەر بمانەوێت هاوواتایەك بۆ زاراوەی بەهاری كوردی بدۆزینەوە، دەبێ یەكسانی بكەین بە ئەو قۆناغە مێژووییەی كە لاوانی ئێستا پشتگوێخراوی كۆمەڵگەی ئێمە واتە نەوەی فەیسبووك و تویتەر دەبنە نەوەی باڵادەست لەكۆمەڵگەداو عەقڵی باوو باڵادەستی كۆمەڵگە دەبێتە عەقڵی ئەوان، ئەو عەقڵەی كە هەڵگری بەرنامەو پرۆژەی گۆڕانكارییە لەهەموو ئاستەكاندا. ئێستا ئەو پرسیارە سەرهەڵدەدات ئایا دەبێ ئەم نەوەیە بە لێدان و تێكشكاندن و رووخاندن و هەڵوەشاندنەوەی نەوەی ئێستاو دەسەڵاتی ئێستاو پاسیڤكردنی نوخبەی دەسەڵاتدارو حیزبی ئێستا بێنە پێشەوە؟ ئایا دەبێ دەسەڵاتی ئێستای كوردی و عەقڵی سیاسی ئێستای كورد هەمان سیاسەت و ستراتیژی پێشتری لەبەر بگرێت بۆ ئەوەی پارێزگاری لەبوون و مانەوەی خۆی بكات؟ واتە لەرێگای هێزو بەكارهێنانی تووندوتیژییەوە هەوڵی درێژەدان بەبوونی خۆی بدا، ئەوە بێگومان دەبێ دەسەڵات بزانێت رێگایەكی نادروستی لەبەر گرتووەو ئەو رێگایەش بەرەو بەهاری كوردی دەسەڵاتی كوردی ئاراستە ناكات، بەڵكو بەپێچەوانەوە بەكارهێنانی زەبروزەنگ و توندوتیژی لەكوردستاندا چ لەلایەن دەسەڵاتەوە بێت یان لەلایەن جەماوەرەوە ئەوە رێگایەكی نادروستەو لەبری هەنگاونان بەرەو بەهاری كوردی هەنگاونانە بەرەو زستانی كوردی. مەبەست لەم قسەیەش ئەوەیە ئەگەر زستانی عەرەبی لەئێستادا بریتی بێت لەهاتنی ئاراستە ئیسلامییە تووندڕەوەكان، ئەوە بێگومان زستانی كوردی بریتییە لەدرێژەكێشانی گەندەڵی و نەبوونی شەفافیەت و باڵادەستبوونی دەسەڵاتی حیزب بەسەر حكومەتداو بەئامرازكردنی حكومەت و دامەزراوە نەتەوەیی و نیشتیمانییەكان بۆ ئامانجی حیزبایەتی و لەپێناوی حیزب و ئەڵقەی داخراوی پنتە سەرەكییەكانی حیزبداو هەروەك درێژەكێشانی باری هەست بە مەغدووریكردنی رووبەرێكی فراوان لەجەماوەر بەگشتی و نەوەی نوێ بەتایبەتی و نەبوونی عەدالەت و یەكسانی و نەبوونی مافی هاووڵاتیبوونێكی راستەقینەو درێژەكێشانی بیرۆكراتێتێكی بێ مانا لەدامودەزگاكانی حیزبدا. ئەمە سەرباری درێژەكێشانی باری بێبەرنامەیی و ستراتیژی چاوەڕوانیكردنێكی بێبەرهەم لەلایەن سەركردایەتی كوردییەوە بۆ مانەوە لەو بارە ئاڵۆزەی ئێستای عێراقدا كە رۆژ بە رۆژ شوێن و پێگەی كورد تێیدا لاوازتر دەبێت و ئەگەر بەم شێوەیە بەردەوام بێت، ئەوا مەترسی ئەوە دەكرێت كە لەزیاتر بەهێزبوونی دەسەڵاتی حكومەتی ناوەندی لەعێراقدا ببێتە مەترسی لەسەر ئەزموون و دەسەڵات و فەرمانڕەوایی كوردی لەئێستای كوردستانداو ئەوەی تاكو ئێستا بەدەست هاتووە ئەوەش بكەوێتە بەردەم مەترسیەوە، یان خەڵكی كوردستان بكەونە بەردەم مەترسی هێرشی حكومەتی ناوەندییەوەو ئەوەش بارودۆخی كوردستان بەرەو زستانێكی راستەقینە ببات. بێگومان درێژەكێشانی ئەم هەموو كەموكورتیانە بریتییە لەئاراستەكردنی بارودۆخی كوردستان بەگشتی و دەسەڵاتی كوردی بەرەو پایزی كوردی بەگوێرەی دەسەڵات كە دەشێ ئاسەوارەكانی كاریگەری نێگەتیفی لەسەر كۆمەڵگەی كوردی و دۆزی كوردیش بەگشتی هەبێت.
كەواتە بۆ ئێستای كوردستان بەهاری كوردی چ ماناو دەلالەتێكی هەیەو چی دەگەیەنێت؟ رەنگە هەریەكە لەئۆپۆزسیۆن و دەسەڵات تێڕوانینی خۆیان هەبێت لەو رووەو هەریەكەشیان لەروانگەی بەرژەوەندییەكانی خۆیەوە لەو مەسەلەیە بڕوانێت. بەگوێرەی دەسەڵات دەشێ بەهاری كوردی هەموو ئەو كاتە مێژووییە بێت كە ئەو لەدەسەڵاتدا بمێنێتەوەو لەرێگای بەردەوام نمایشكردنی ئەوەی لەكوردستاندا كراوەو جۆرێك بە زیادپێوەنان و پشتگوێخستنی سەرجەمی كەموكوڕییەكان و زیاتر زەقكردنەوەی ئەو شتە كەمانەی كە كراون. دیارە مەبەستمان لەشتی كەمكراو لێرەدا، شتی ستراتیژی و نەتەوەیی و نیشتیمانییە وەكو بەپیشەسازیكردنی كوردستان لەرێگای كردنەوەی كارگەو كارخانەوە، برەوپێدانی كەرتی كشتوكاڵ و ئاودێری و ئاژەڵداری و رێگاوبان و كەرتی پەروەردەو تەندروستی و ئاو و ئاوەڕۆ و كارەبا.. واتە بینیادنانی پرۆژەی نیشتیمانی و خستنەكاری كۆی خەڵكی كوردستان كە ئەمەش لەگەوهەردا بریتییە لەپرۆژەی گواستنەوەی زۆرینەی خەڵكی كوردستان و كۆمەڵگەی كوردی لەبەكارهێنەرەوە بۆ بەرهەمهێنەر. هەڵبەت ناكرێت لەكۆمەڵگەیەكدا خەڵك توانای بەرهەمهێنانی نەبێت باسی گۆڕانكاری ریشەیی بكرێت. دەسەڵاتی كوردی شانازی بەبەرزكردنەوەی بینای بێبەرهەمەوە دەكات و پێیوایە ئەو رووكەشەی كە ئێستا شارەكانی كوردستان هەیەتی لەجۆری بیناو بیناسازی و شێوەی ئەو هەموو ئۆتۆمبێلەی كە هاتوونەتە بازاڕەكانی كوردستان و لەبەرامبەریشیاندا زیاترین بڕی پارەو داهاتی كوردستان چووەتە دەرەوە بەڵگەی پیشكەوتنی كوردستان. واتە دەتوانین بڵێین لەروانگەی دەسەڵاتی كوردییەوە بەهاری كوردی بریتییە لەو رووكەشەی كە باسمان كرد.
دەشێ لەروانگەی ئۆپۆزسیۆنەوە بەهاری كوردی ئەو كاتە بێت كە دەسەڵاتی ئێستا كورسی دەسەڵات بەجێبهێڵێت و ئەو شوێنی بگرێتەوە. دیارە پەیوەندی نێوان دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن لەهەموو دنیادا هەمان ئەم سرووشتەی هەیە. بەڵام جیاوازییەكە ئەوەیە لەوڵاتانی ئاسایی و جێگیردا كێبڕكێ لەسەر پێشكەشكرنی باشترین پرۆژەی نەتەوەیی و نیشتیمانی و باشترین جۆری خزمەتگوزارییە بۆ هاوڵاتیان. بێگومان ئەگەر كۆمەڵگەی كوردیش هەنگاوی بەرەو بوون بەكۆمەڵگەیەكی ئاسایی بنێت و بگوازێتەوە بۆ قۆناغێكی لەوەی ئێستا پێشكەوتووتر ئەوە شێوازی پەیوەندی نێوان دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن دەگۆڕێت، دیارە مەرج نییە كێبڕكێكە بەم شێوەی ئێستا بێت و دەسەڵات بتوانێت هەمیشە لەدەسەڵاتدا بێت، بەڵكو دەشێ ئۆپۆزسیۆنی ئێستا ببێت بەدەسەڵات و دەسەڵاتی ئێستا بكەوێتە سەنگەری ئۆپۆزسیۆنەوە، كە ئەوەش مانای ئاڵوگۆڕی راستەقینەی دەسەڵاتە، نەك ئەو شێوەی ئێستا كە یەكێتی و پارتی كاری پێدەكەن و پاشی دوو ساڵ بەبێ گۆڕینی بەرنامەو ستراتیژی بەڕێوەبردن كارەكتەرەكان دەگۆڕن. ئەم جۆرە گۆڕانكارییەی كارەكتەرەكان دەشێ لەروانگەی هەركام لەو لایەنەوە كە كارەكتەری ئەو دێتەوە سەركورسی بەڕێوەبردن وەها سەیر بكرێت ئەوە بەهاری كوردییە.
بەهەرحاڵ لەپاڵ روانینی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆندا بۆ بەهاری كوردی روانینێكی تریش هەیە، كە ئەویش روانینی خەڵك یان جەماوەرە. روانینی جەماوەر بۆ بەهاری كوردی دەشێ بریتی بێت لەبیناكردنی سیستێمێكی سیاسی كە بەراستی نوێنەرایەتی خواست و ویستەكانی جەماوەر بكات لەهەموو ئاستەكاندا. لەئاستی خزمەتگوزراریدا ئەو سیستێمە باشترین جۆری خزمەتگوزاری پێشكەش بكات. لەرووی ماف و ئەركەوە یەكسانی و عەدالەت بە یەك پێوانە هەموو كۆمەڵگە بگرێتەوە و جەماوەر هەست بكات كە ئەو سیستێمە سیاسی و ئیدارییە سیستێمیكی خاوێن و شەفافەو لەپێناوی جەماوەردا كاردەكات. لەرووی بواری دەسەڵاتی جێبەجێكردنەوە واتە حكومەت حكومەتی خەڵك بێت نەك حكومەتی حیزب و نوخبەی سیاسی. دەسەڵاتی جێبەجیكردن لەهەموو سنووری هەرێمی كوردستاندا بڕیارەكانی وەكو یەك كاری پێبكرێت واتە حیزب دەسەڵاتی بەسەر حكومەتدا نەبێت. لەرووی دادوەرییەوە هەمووان لەبەردەمی یاسادا یەكسان بن كەس لەسەرووی یاساوە نەبێت ئەمەش دەبێتە هۆی دڵنیابوونی جەماوەر، هەنگاوێكی لەم جۆرەش بەوە سەردەگرێت كە دامەزراوەی دادوەری سەربەخۆ بێت و كەس مافی دەستتێوەردانی نەبێت. واتە لەسەر ئاستی ئیداری و شێوازی بەڕێوەبردن هەتا حكومەت بە هەموو شێوەیەك نەبێتە حكومەتی خەڵك ئەوە زستانی كوردییە نەك بەهار كوردی. لەسەر ئاستی نەتەوەیش بەهاری كوردی لەئاستی باڵایدا بە رزگاربوونی هەموو كوردستان و دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی دیموكراتی كوردستان و بیناكردنی كۆمەڵگەیەك دەبێت كە تیایدا مافەكانی تاكەكەس پارێزراو بن و ئازادییەكانی تاكەكەس و دەستەو گروپ و كۆمەڵگە لەهەموو ئاستەكاندا فەراهەم كرابێت. لەسەر ئاستی باشووری كوردستانیش بەهاری كوردی بریتیە لەرزگاركردنی هەموو ئەو جوگرافیایەی كە پێی دەگوترێت كوردستانی عێراق و دامەزراندنی دەوڵەتێكی سەربەخۆی كوردی لەم بەشدەدا بە مەرجێ مرۆڤی كوردی لەسایەی ئەو دەوڵەتدا هەموو مافێكی هاووڵاتی ئەم وڵاتەی هەبێت و چەمكی هاووڵاتی بوون جێبەجێ بكرێت بە جۆرێك كە ئینتیمای رووخاوی خەڵك درووست بكاتەوە. واتە بەهاری كوردی ئەو كاتە دێتە دی كە كوردستان سەربەخۆ بێت و سیستێمێكی سیاسی ئەوتۆی هەبێت كە هاووڵاتی كوردستان بە كردەوە ببینێت ئەو سیستێمە سیاسی و ئیدارییە جێیەجێكەری هەموو خواست و داواكانی ئەوەو لەپێناوی بەرژەوەندییەكانی ئەوی هاووڵاتیدا درووستبووە. واتە بەهاری كوردی كاتێك دەبێت كە كوردستان ئازاد بێت و سیستێمێكی سیاسی و ئیداری هەبێت كە بەڕاستی نوێنەرایەتی خواست و ویست و داواكانی خەڵك بێت.