|
 سڤیل:
رزگار رەزا چوچانی
یەكێتی لەساڵی1997ەوە ئێران كردویەتی بەژمارەی
خۆی لەنێو بزووتنەوەی كوردیدا، مامۆستا عەلی
باپیریش لەتاریخێكەوە رەقەمی ئێرانیەكانە
لەناو بزووتنەوەی ئیسلامی ئێمەدا
ئەوانەی دەڵێن پارەی وەرگرتووە و پەیوەندی
بەعێراق و ئێرانەوە هەبووە، ئادەی با شتێك
بسەلمێنن؟
كێشەمان لەگەڵ عەلی باپیر لەسەر دارگوێزێك
نیە، بڵێین با بێین سوڵح بكەین
ئەگەرچی زۆر جاری تر مەلا كرێكار قسەی لەسەر
لایەنە ئیسلامیییەكانی كوردستان كردووە، بەڵام
ئەم دیمانەیە دوای نامەكەی عەلی باپیر بۆ مەلا
كرێكار دێت، لێرەدا قسە لەسەر ئەو نامەیە و
هەندێ مەسەلەی دیكە دەكات.
سڤیل: تۆ لەگەڵ كۆمەڵێك كەسایەتی تردا، كە
ماوەیەك هاوسەنگەر و هاوڕێی نزیكی یەكتر بوون،
كەچی ئێستا دەبینین شەڕێكی راگەیاندن لەنێوان
تۆ و چەند لایەن و كەسایەتیەكی ئیسلامی دروست
بووە، هۆكاری ئەمە چیە؟
مەلا كرێكار: یەكەم هۆكار هەروەك چۆن لەنێوان
قەومیەكاندا هەیە، لەنێوان ئیسلامیەكانیشدا
هەیە، چۆن ئێستا من پێموایە یەكێتی
لەساڵی1997ەوە ئێران كردویەتی بەژمارەی خۆی
لەنێو بزووتنەوەی كوردیدا، مامۆستا عەلی
باپیریش لەتاریخێكەوە رەقەمی ئێرانیەكانە
لەناو بزووتنەوەی ئیسلامی ئێمەدا، یەكێك
لەكێشەكان ئەوەیە، ئایا ئێران چارەسەرە یان
كێشەیە؟ من پێموایە ئێران كێشەیە، بەڵام
مامۆستا عەلی باپیر پێیوایە ئێران چارەسەرە.
دووەم، من پێموایە كوردستان وڵاتێكی قانونی
نییەو وڵاتێكی میلیشیاییە، كەوابوو ئسلوبی
یەكگرتوو، ئسلوبی دەلایلاما و غاندی
لەوڵاتێكدا سەردەگرێت، كە مەركەزیەتی هەیە،
دەوڵەت و قانونی هەیە. سەد جار زوڵم
لەئەربەكان كرا و ئیسلامییەكان خرانەوە زیندان
و حزبەكانیان هەڵوەشێنرایەوە، بەڵام چونكە
مەحكەمەی دەستووری هەیە، دەچوون شكاتیان
دەكرد، دەگوترا ئەو 500 كەسە نابێ تا 5 ساڵی
تر بێنەوە واجیهەی پێشەوەی حزبە ئیسلامیەكان،
جا ئەوە چ موشكیلەیەكە؟ 500 كەسی تر دێنە
پێشەوە، بەڵام لەوڵاتێكی میلیشیایی وەك پارتی
و یەكێتی، كە خۆی دەرەقەتت نەهات، ساڕۆخی
ئەمریكایی بۆ بەكرێ گرتی لێتبدرێت، ئێ ئەمە
كەی بەئسلوبی یەكگرتوو دەتوانرێت دیفاعی لێ
بكرێت؟ گریمان یەكگرتوو 80%ی پەرلەمانی هێنا،
دەهێڵن دەست بەئاو بگەیەنن گەر ئارەزوویان
لێنەبێت؟ ئەوكات دەبێ مەسینەیەكی عەوجۆش
هەڵگرێ و بڕوا لەودیوی پەرلەمان دەست بەئاو
بگەیەنێت. ئەم نمونەیەم زۆر بەجدیە، ئایا
یەكێكی پارتی بەدەمانچەیەكەوە، بەو بڕنۆیەوە
كە بەشانی كابرای فەرەنجی لەبەرەوەیە، گەر
بڵێت وەڵا نایەڵم یەك كەستان لێرە دەست بەئاو
بگەیەنن، زانا رۆستایی و محەمەد فەرەج و
محەمەد حەكیم و حاجی بیلال چی دەكەن؟
لەبەرئەوە من پێموایە لەوڵاتێكی میلیشیاییدا
نە ئسلوبی یەكگرتوو ئسلوبە، نە ئەوەشە وەك
مامۆستا عەلی باپیر ببین بەڕەقەمێكی ئێرانی و
هەموو شتێكمان بۆ دابنرێت. ئاغای خەسرەو
تەلەفزیۆنمان بۆ دامەزرێنێت، قائیمەی
پارەكانیشمان بە تومەن بێت، ئەمە عەمالەتە،
ئەمە كەی پێی دەگوترێت نەزرەی ئیسلامی؟
لەبەرئەوە ئێمە كێشەكانمان لەسەر ئەم جۆرە
شتانەیە، ئەو زەمانەی هەموومان پێكەوە بووین،
مامۆستا عەلی باپیر نەیوێراوە شتی وابكات، هیچ
كەسێك جورئەتی ئەوەی نەبووە رەسمی ئیمام
خومەینی هەڵواسێت، ئێستا نەك هەر رەسمی ئەو،
بەڵكو حوسێنیەشیان بۆ دەكەن، لەبەرئەوە
رەخنەكانی ئێمە لەسەر ئەم شتانەیە، بۆ دەبێ
داگیركەرانی كوردستان بهێنینە سەر پارچەیەكی
كوردستان؟ باشە فەرقی سەردەشت و قەڵادزێ چیە؟
فەرقی پاوە و خورماڵ چیە؟ هیچ فەرقێكیان نیە
تەنیا شاخێكە و لەودیوەوە تەلبەند كراوە بەم
دیو دەڵێن ئێران و بەودیو دەڵێن عێراق،
لەعنەتی خوا لەو كەسەش كە رەسمەكەی كێشاوە و
ئەوەشی كە بڕوای پێیەتی. جا لەبەر ئەوەی
ئیسلامیەكان دێن قەداسەتی ئیسلام دەكەن بەبەر
خۆیاندا، ئەمەش زوڵمە، ئیسلام و قورئان
موقەدەسن، بەڵام خۆ من موقەدەس نیم، من
رەخنەیەك لەمامۆستا عەلی باپیر بگرم،
ئەتباعەكانی هاواریان لێهەڵستێت، شۆڕشێك بكەن
و بڵێن وەڵا لەقەداسەتی مامۆستا عەلی باپیری
كەم كردۆتەوە، باشە مامۆستا عەلی باپیریش
گەنجێكە وەكو من، موسوڵمانێكە وەكو من،
بیرمەندێكە وەكو من، دەكرێ هەڵەكانی لەدید و
تێڕوانیندا بن، لەپێناسەدا بن، لەعەرەبی
نەزانیندا بێت، یا لەداڕشتنی بەرنامەكەیدا
بێت، یا لەهەڵوێست و بەرنامە و ستراتیجیەتیدا
بێت، قەیدی چیە با رەخنە لەیەكتر بگرین.
سڤیل: سەرەڕای ئەو كێشانە، عەلی باپیر لەم
دواییانەدا نامەیەكی ئاراستەی ئێوە كردووە،
رات لەسەر نامەكە چیە؟
مەلا كرێكار: نامەكەی بەڕاستی شتێكی
گەنجانەیە، هەر بەجێهێشتنی هەڵوێستێكە بۆ
تەئریخ، هەر قسەیەكە بەئەتباعەكانی خۆی دەڵێت،
كەوا من دەستم درێژ كرد بۆ ئەو، ئەوە
منداڵبازاڕییە، كە تۆ تەلەفۆنێك نەكەیت و خەڵك
بەزۆر پێت بڵێن تەلەفۆن بۆ من بكەی و هەواڵی
من بپرسیت، ئەی ئەمە دەسپێشخەری چیە؟ بۆیە
دەزانم هیچ نیە، وەڵامیشی دەدەمەوە، بەڵام
جوابێكی مەنهەجی و ئسوڵی، جوابێك بەدید و
تێڕوانین لەقورئان و حەدیس، پەلەشمان لەوەدا
چیە، خۆ ئێمە چاوەڕێی ئەو فعل و رەدفعلانە
ناكەین بەشێوەیەكی ئینفیعالی.
سڤیل: وەڵامی ئەوە دەدەیتەوە كە رازی بیت
بەوەی كێشەكانتان چارەسەر بكەن و چیتر قسە
لەسەر یەكتر نەكەن؟
مەلا كرێكار: نەخێر، خۆ ئێمە كێشەمان لەسەر
دارگوێزێك نیە، بڵێین با بێین سوڵح بكەین، خۆ
زەویوزارمان لەیەكتر داگیر نەكردووە، ئێمە
ئیختیلافاتێكی فیقهیمان هەیە لەسەر ئەو خاڵە
سەرەكیانەی باسم كرد، ئێران حەلە یان كێشەیە؟
خۆ دەبێ ئەمە روون بكەینەوە، ئەو كە بە من
دەڵێت ئێران چارەسەرە، خۆ دەبێ بزانم
چارەسەریەكەی لەچی دایە؟ ئێمە كە دەڵێین ئێران
كێشەیە، خۆ دەبێ روونی بكەینەوە، كە
كێشەبوونەكەی لەچی دایە، مەشروعێكی فاشلی 32
ساڵەی شیعەگەری كە نەیتوانیوە بچووكترین حقوقی
ئینسان بەحوسێنی موسەوی ببەخشێت، چ جای
كابرایەكی سنەیی داماو كە بەتۆمەتی موخەدەرات
بەسڵینگ هەڵیدەواسێت، لەبەرچاوی هەموو عالەم،
تا خەڵكی تری ئێمەی پێ بترسێنێت، كابرای داماو
كراس و شەرواڵ و نەعلەیەكی لەپێدایە، مەحرومە
لەهەرچی حقوقی بەشەریەتە، سەرباری ئەوەش
ئیعدامی بكەی بەتۆمەتی موخەدەرات، واش نیە و
درۆش دەكات، وەك ئەوەی من 15 ساڵ حوكمم لەسەرە
لەئوردون، بەتۆمەتی فرۆشتنی موخەدەرات، ئێ خۆ
من نە هیرۆینم دیوە، نە ئوردونیشم دیوە،
ئەوانیش دەڵێن هاتۆتە ئوردون و فرۆشتیەتی، خۆ
ئەمانە هیچیان راست نین. بۆیە من وەڵامی
دەدەمەوە، بەڵام وەڵامێكی مەنهەجی، نەوەك
بەئسلوبێكی ئاوا زۆر گەنجانە.
سڤیل: كەواتە تا خیلافی سەرەكی نێوانتان روون
نەبێتەوە، كە ئەوان بۆچی ئێرانیان قبوڵە و
بەچارەسەری دەزانن، تۆش بۆچی قبوڵت نیە و بە
كێشەی دەزانی، ئەم ناكۆكیەی نێوانتان بەردەوام
دەبێت؟
مەلا كرێكار: بەڵێ، ئەوە یەكێكە لەگرنگترین
خاڵی ئیش لەسەركردن، چونكە كاتی خۆی ئێمە 11
ئەندامی سەركردایەتی دانیشتین لەخورماڵ،
لەماڵی كاك ئاسۆ بەرەحمەت بێت، خوای گەورە
ئازادی بكات، كە لەهەولێر سجنە، هەروەها
لەماڵی كاك فەرەجی برای كاك دڵشاد كەلاری،
دانیشتین بۆ مەبەستی جیابوونەوە لەبزووتنەوەی
ئیسلامی، كە هاتنە سەر ئەوەی كێ ئەمیر بێت،
روویانكردە من، منیش وەرەقەیەكی سپیم هێنا،
لەسەرەوە (بسم الله)م لێ نوسی و لەخوارەوەش
ئیمزام كرد، كە رازیم مامۆستا عەلی باپیر
ئەمیرمان بێت، گوتیشم باقیەكەی خۆتان پڕی
بكەنەوە، چۆنتان دەوێت من رازیم، مەشروع ئاوا
تەقدیم دەكرێت، بەمە ناگوترێ مەشروع بەزۆر
تەلەفۆنێكیان بۆ كردووە، دوای محازەرەیەك
لەبەریتانیا هاتووە و خەڵكەكە ئیجباریان
كردووە كە بۆچی تەلەفۆنێك ناكات؟ ئینجا
تەلەفۆنێكی ساردوسڕ و چۆنی و چاكیەك بكات، خۆ
ئەو گەنجانە زیاتر هەواڵم دەپرسن وەك لەو
قیادیە ئیسلامیانە، لەبەرئەوە من وادەزانم
عیلاقەی هەیە بەسەر زۆر شتی ترەوە، كێشەكە
بەدەرەجەی رەئیسی ئێرانە، چونكە من لەو
دانیشتنەی خورماڵ پێمگوتن با ئێران تا 3 مانگ
نەزانێت، ئێ كە هەستاینە سەرپێ مامۆستا عەلی
باپیر گوتی دەبێ پرسێك بەخزمانی ئەودیو بكەین،
جا خزمانی ئەودیو هەموو ئیشەكەیان تێكدا،
ئەوان كێن؟ خەنجەرێكن لەبڕبڕەی پشتماندا.
سڤیل: دەڵێی كێشەی سەرەكی نێوان تۆ و عەلی
باپیر و كۆمەڵ مەسەلەی ئێرانە، بەڵام ئەوانیش
دەڵێت كە تۆش پەیوەندیت بەئێرانەوە هەبووەو
پارەت لەیەكێتی وەرگرتووە و دەڵێن بەڵگەشیان
هەیە، كە بیخەنەڕوو، لەمبارەوە دەڵێی چی؟
مەلا كرێكار: جا هەركەسێك بەڵگەی هەیە با
بفەرموێت، چاوەڕێی چی دەكات؟ من دەستوپێ و قۆڵ
بەستراو لەوڵاتێكی وەك نەرویجم، كێ حوججەی
لەسەر منە بیخاتەڕوو، كەس دەستی كەسی
نەگرتووە، ئەوانەی دەڵێن پارەی وەرگرتووە و
پەیوەندی بەعێراق و ئێرانەوە هەبووە، ئادەی با
شتێك بسەلمێنن؟ من بەڤیزای رەسمی چوومەتە
توركیا و سوریا و هەر بە ڤیزای رەسمیش چوومەتە
ئێران، لەگەڵ بەرپرسانی توركی و سووری و
ئێرانی دانیشتووم، بەڵام كەس ناتوانێت پێم
بڵێت كە سەر بەیەكێك لەوانم، چونكە هەرسێكیان
بەداگیركاری كوردستان دەزانم، رۆژێك لەرۆژانیش
بەهیچ شێوەیەك تەعامولم لەگەڵ نەكردونە، یا
پەنجا دۆلارم لەهیچیان وەرنەگرتووە،
سەربەرزانە چوومەتە وڵاتیان و سەربەرزانە
هاتوومەتەوە، بە جەوازی نەرویجی چوومە،
پیاوەتیان لەگەڵ نەكردومە، لەئێران
لەگەڕانەوەدا دواكەوتبووم، 600 دۆلار
غەرامەیان لێسەندم، بۆیە من چ باكم بەوەیە؟ من
شاباشی خۆم دەدەم و تێر هەڵدەپەڕم، چ
چاوبەرەژێریان دەبم كە ئەلحەمدولیلا پارەم
هەبووەو هەیە. كە دەڵێن پارەی وەرگرتووە
لەجەلال تاڵەبانی، من كاتی خۆی، لەكتێبێكدا
باسم كردووە، كە لە 2004دا بە نەرویجی و بە
عەرەبی چاپم كردووە، باسم لەوە كردووە، ئەو
پارەیەی ئەوان لەگەڵ شەوكەتی حاجی موشیر
ناردبوویان، دوو فەردە پارە بوو دایانگرتە
خوارەوە، بەو برایانەم گوت بیژمێرن، گوتیان
زۆرە ناژمێردرێت، هەمووی دیناری شین و پێنج
دیناریە، گوتم بیژمێرن گەر شتێك بوو پێیاندا
دەنێرینەوە، گوتیان زۆرە ناژمێردرێت، ئینجا كە
ئەوان رۆشتن و ژماردیان، 5 هەزار دۆلار بوو،
بەخوای ئەرز و ئاسمانەكان قەسەم، ئەوكاتە من
دە هێندە لەگیرفانەكانمدا هەبوو، كە دەكاتە 50
هەزار دۆلار، گوتم با بینێرینەوە چاوبەرەژێری
ئەمانە نەبین، كاك سەید و كاك عومەر بازیانی
خوا عەفویان بكات، شورامان بوون گوتیان
بابینێرینەوە، كاك عەبدوڵڵای شافعی و ئەیوب
ئەفغانی خوا یارمەتیان بدات و لەزیندان ئازاد
ببن، كە لای پارتی سجنن، گوتیان بۆچی
دەینێریتەوە، هەر مویەك لەبەراز ببێتەوە زۆرە،
لەبەرئەوە مایەوە لەلامان، ئێ خۆ هەر ئەو پێنج
هەزار دۆلارەیە كە وەرمانگرتووە، خۆ ئەوكات
حزبێكی رەسمی وەك حزبی شیوعی نزیكەی 400
هەزاری وەردەگرت، زەحمەتكێشان 700 هەزاری
وەردەگرت، عومەرئاغای سورچی نزیكەی 500 هەزاری
وەردەگرت.
سڤیل: ئەو پارەیە بۆچی و بۆ كێ نێردرابوو؟ بۆ
تۆ نێردرابوو؟
مەلا كرێكار: نەخێر ئەم جۆرە شتانە وەك
عورفێكی حزبی لێهاتبوو، هەتا ئێمە بەو
فەقیریەی خۆمانەوە كە سەردانی حزبێكمان
بكردبایە، دەمانچەیەكمان وەك دیاری بۆ دەبردن،
ئەوان وەك دیاری ناردبوویان، 5 هەزار دۆلار
چیە بۆ قاڕونێكی وەك جەلال تاڵەبانی، بەتایبەت
خۆشمان ئەلحەمدولیلا هەمانبوو، چەك و ئەسلەحەی
خۆمان كڕیبوو، زەخیرەی 3 مانگمان دانابوو، ئەو
پارەیەش كە ناردوویەتی، خۆ جەلال تاڵەبانی
ملیۆنەهای تری بەخشیوە. خەڵكێك لەوە بێئاگایە،
ئێمە كەوتبووینە مفاوەزاتەوە، وەك ئەنساری
ئیسلام لەگەڵ شەوكەتی حاجی موشیر و دوو
بەرپرسی دەزگای زانیاری و ئاسایشی هەڵەبجە
دانیشتبووین، لەگوندێك لەنزیك گردی گۆ،
دانیشتنێكی ترمان كردبوو لەهەڵەبجە لەماڵی كاك
عەبدولڕەحمان رەحیم، دانیشتنی سێیەم ئەوان
هاتن، دانیشتنەكان رەسمی بوون.
سڤیل: ئەوكاتەی شەوكەتی حاجی موشیر و
هاوڕێكانی لە خێڵی حەمە كوژران، كە بەدوور
لەعورف و ئەخلاق لەقەڵەم درا، تۆ خوێندنەوەت
بۆ ئەمە چی بوو؟
مەلا كرێكار: یەكەم جار رووداوەكە بەم شێوەیە
نیە، كە یەكێتی ئەقروسكێنی، وادەزانێ وایە،
چونكە ئەو كڵاوە ناكاتە سەری ئێمە، دوای ئەوە
ئەو برایانەش بەو سیلاحە لێیاندایەوە، كە خۆی
بەرامبەر بەمحەمەد حەلاق و خەڵكانێكی تر كە
ئەهلی غەدر بوون بەكاری هێنابوو، كە لەسەیتەرە
و لەدانیشتنەكاندا دەیانكوشتن، بەو چەكەی
خۆیان كوژران، ئەوە پیلانێك بوو پێشتر
دایاننابوو، بۆ ئەوەی تەوحیدەكان جیابكەنەوە
لەئێمە و بیانبەن بۆ هەولێر و بیانكەن بەگژ
پارتیدا، تەوحیدەكان مەجموعەیەك برای هەولێری
بوون، 22 كەس بوون لەسنوری پارتی، پارتی
لێیدان و 17ی لێ كوشتن و خرانە قەبری
جەماعیەوە، وەك حزبی بەعس، لەنزیك چۆمان،
ئەوانی تر و كەسانێكی تریش كە پێیانەوە
لكابوون، یەكێتی و مامۆستا عەلی باپیر
هێنایاننەوە بۆ سورێن، ئەو چیایەی لای كاكە
حەمەی حاجی مەحمود، پاشان ماوەیەك مانەوە و
دواتر لەگەڵ جوندی ئیسلامدا بوون بەیەك، دوای
ئەوە ئێمەش بووین بەیەك. جا ئەوكات تاڵەبانی
فاك و فیكێكی دانابوو، كە ئەو خەڵكە لەمنیش
جیابكەنەوە، هەر ئەوەیان بڵاو دەكردەوە و
دەیانگوت كرێكار چونكە خزمەكانی لەنێو پارتین
و خۆشی پێشتر پێشمەرگەی پارتی بووە، دۆستایەتی
لەگەڵ پارتی زۆرە و دوژمنی یەكێتیە، هەمووی بۆ
ئەوەی ئەو برایانە لەمن توڕە ببن و بڕۆن،
شەوكەتی حاجی موشیر كەوتبووە ئەم پلانەوە،
دوایی من هەموو جارێك وەفدەكانم دەگۆڕی، كە
لەگەڵ یەكێتی دادەنیشتن، هەموو جارێك تەنەوعم
تێدا دەكرد، دوایی یەكێكیان پێی گوتم تۆ ئاگات
لەو چرپە چرپە هەیە، كە دوای دانیشتنەكان
دەكرێت؟ گوتم بەڵێ ئاگام لێیەتی، چونكە ئەو
برایانە دەیانگوت ئێمە دەمانەوێت كارێكی وا
بكەین، بچین زەربەیەك لەپارتی بدەین و یەكێتیش
پێی خۆشە، یەكێتی خۆی بۆ ئەوە ئامادە دەكرد،
منیش ئەوكات لەزیندانی هۆڵەندا دابووم،
لەمانگی 10ی 2002، كە ئەو مەوزوعە روویدابوو،
بەحسابی خۆیان 50-52 كەسیان ئامادە كردبوو
بیانبەن بۆ هەولێر سەیارەیان بۆ
ئامادەكردبوون، ئەوانیش زەربەیەكی ئاوایان
لێدان.
سڤیل: باشە لەكاتێكدا ئێوە لەمفاوەزات و
رێكەوتندا بوونە، چۆن دەبێ ئەم زەربەیە
بوەشێنرێت؟
مەلا كرێكار: نەخێر رێكەوتن نەبوو، هەر
لەیەكەم رۆژیشەوە خۆیان بۆ ئەوە ئامادەكردبوو،
كە ئەو زەربەیان لێبدەن، ئەوانەی كە ئەو
ئیشەیان كردبوو. |
