سڤیل: رێــــبـــوار  سـیــــــوەیــــــلـی

پێش ئەوەی بچمە ناو دنیای رۆشنبیرییەوە، ناوی مامۆستا جەمال نەبەزم بەرگوێ كەوتووە و كاتێكیش چوومە ئەو دنیایەوە، كە هەمیشە سیاسیانە و نائومێدانە بووە، بە ناچاری و لە پێویستییەوە، یەكێك لەو كەسایەتیانەی خۆمم لەبەردەمدا بینیوەتەوە، ئەم مرۆڤەیە. رەنگە ئەمەش رێكەوتی كاتێكی كردبێ، كە ئەو لەمێژ بووبێ، بە قۆناغی دوورخرانەوە جەبرییەكانی بۆ ناوچە بیابانەكانی خوارووی عێراق، ئەزموونی دوورخرانەوەی ناچارەكی باووباپیرە كوردەكانی پێشخۆی دووبارە كردبێتەوە و ساڵانێكی لە زیندانەكانی حكومەتگەلی عێراقدا، بەسەر بردبێت و ئەزموون كردبێ. بەمجۆرەش، نەوەی من، كاتێ بەم مرۆڤە ئاشنا دەبێت، كە ئەو لە زۆر رووەوە بەسەر جەنگەڵ و رووبارەكانی نەهامەتیی كوردبووندا پەڕیوەتەوە و هێشتاكەش كۆڵی نەدابێت، بۆ ئەوەی رۆحی پێشینەكان و باووباپیرە كوردەكانی خۆی نائومێد نەكات.
پاشانیش لە هەشتاكاندا یەكەمین ئاشنایەتییەكانم لەگەڵ كتێبەكانیدا پەیداكرد و پاشتریش بۆم دەركەوت، كە یەكێكە لە توێژەرە هەرە چالاك و داناكان بە زمانی كوردی، بەتایبەتی لە بواری زمان و زاراوەكان، مێژوو و كولتوورناسیی و لەناو ئەوانەشدا، ئایینزاناسییەكانی ناوچەی كوردستانی گەورە. كتێبە فیكری و سیاسیەكانیشی بەجێی خۆی، كە هەمیشە تێیاندا وەك داكۆكیكەرێكی بوێر و زانا بە پرۆسەی دروستبوونی نەتەوەیی كورد و قۆناغەكانی ئەو مێژووە، خۆی بەرجەستە كردووە. ئەمە جگە لەئەدەبیاتی نامە و بیرخستنەوە و بەیاننامەكانی، كە وەك دەستەودامانبوون و تكا و پاڕانەوەی لە سیاسەتمەدارانی كوردی كۆن و نوێ، نووسیونی، بۆ خۆبەدوورگرتنیان لەهەر جۆرە دووبارەكردنەوەیەكی ئەو هەڵانەی، كە لە مێژوودا كوردیان پێوە ناسراوە، وەك هەل لەدەستدان و هاوپەیمانێتی نابەجێ و خۆخۆری و رقی خێڵەكیانە و ناوچەچێتی و دەستهەڵگرتن لە مافەكانی خۆمان بۆ ڕازییكردنی ئەوانیتر و شەرمنیی سیاسی و خۆ بە سووننە و شیعە و فارس و تورك و عەرەب و عێراقی لە قەڵەمدان، زیاتر لەوەی سوونە و شیعە و فارس و تورك و عەرەب و عێراقییەكان، خۆیان هەن.
ئەو زانایەكی مەزنە، چ وەك سنگفراوانیی زانستیی و بەخشینی بەردەوام، چونكە سنگفراوانی و بەخشین، ئەخلاقێكی زانستیانەیە، چ وەك شارەزا بەو بابەتانەی كاری لەسەر كردوون لە بواری سیاسەت و مێژوودا. نامیلكەیەكی هەیە لەسەر ئەفسانەی كوردی، بۆخۆی شاكارێكە، من چەندجارێكم خوێندۆتەوە و سەرسام بووم بە شێوازی شییكردنەوەكانی لە بواری توێژینەوە و ڕەچەڵەكناسیی پێشئەقڵانیی هزری كوردەكاندا. زمانی یەكگرتووەكەیشی شاكارێكی ترە و هەر خوێنەر و توێژەرێك لە پرۆسەی خۆدروستكردن و خۆناسینی خۆیدا، پێویستیی بە خوێندنەوەیان هەیە. ئەو جگە لە كاراكتەرە مەعنەویەكەی لە بواری ڕۆشنبیریی و هزرین بە زمانی كوردی، هەمیشە و لە هەموو قۆناغەكان و لەگەڵ هەموو كێشە مرۆیی و سیاسی و نەتەوایەتیەكاندا، رۆڵی بیرمەندێكی لە شڕۆڤەی سیاسی و مێژووییدا بینیوە و داكۆكیكەرێكی هەمیشەیی بووە لە ئاست ئەو زوڵمانەی لە كورد و مرۆییبوونەكەی كراون.
مامۆستا نەبەز، بەردەوام بە بۆچوونە مێژووییەكانی و توانا سەرسامكەرەكەی بۆ شییكردنەوە و پێكەوە بەستنەوەی ڕووداوەكان لە ئاستی هاوكاتی و مێژووییاندا، زەخیرەیەكی گەورەی بۆ كوردەكان خستووە تا لە رێگەیەوە بەرگریی لە مەزڵوومیەتی خۆیان بكەن. پرۆسەی چێكردنی شوناس، بەرجەستەكردنی كەسایەتی كورد، زمانەكەی، كاراكتەری سیاسی و مرۆیی، لەلای ئەم زانا بیرمەندە، بە توێژینەوەیەكی مێژووییدا تێپەڕ دەبێت، كە كەمترین پەرچەكرداری پێوەدیارە و كردەی بیركردنەوە، خستنەڕووی فاكت و داتای مێژوویی، ئەو فیلتەرانەن كە ئەو لە میانەیاندا باسی مافی كوردەكان دەكات. كوردبوون لەلای ئەو، بوونێكی چالاكە و بوونێكە لە ژێر چەپۆك و چەوسانەوەدا، بۆیە چالاكییەكەی زۆرجار پێویستی بە داكۆكیكردن و ڕەواندنەوەی تەم و غوباری ناحەزان هەیە، كە لە میانەی مێژوودا ویستویانە نغرۆی بكەن. بۆیە كوردبوون لە بیری ئەودا كەمتر نیە لە مرۆڤبوون لە بەرگی هەر جۆرێكی دیكەی شوناسی نەتەوەییدا. جەمال نەبەز، بە پێچەوانەی هاوتەمەنەكانی خۆیەوە، لە سیاسەتی پراكیتكیدا، هەرگیز خۆبەكەمزانی و شەرمنیی سیاسی نەكردە پیشەی. هەرگیز بۆ ڕازییكردنی ئەوانیتر، پاشەكشەی لە داواكاریی بۆ مافی كوردەكان نەكرد. هەرگیز كەمێ نەچووە دواوە بۆ ئەوەی ئەوانیتر بهێنێتە پێشەوە و هەرگیزیش بۆ داكۆكیكردن لە كوردبوونەكەی نەكەوتە غەدر و تۆمەت هەڵبەستن بۆ ئەوانیتر و لە هەموویشی گرنگتر: هەرگیز خۆی بچووك نەكردەوە بۆ ئەوەی ئەوانیتر لەخۆی گەورەتر بكات.
بەڵام بەداخەوە، لەگەڵ ئەم هەوڵە بەردەوام و زۆرانەشدا كە قەڵەم و هزری ئەم مرۆڤە بەتوانایە بەرهەمی هێناون، زۆر بە دەگمەن نەبێت گوێی بۆ نەگیراوە و گوێی لێنەگیراوە، بەتایبەتی لە كایەی سیاسیی كوردیدا، كە بێگومان ئەوەش بێئاگایی، یان كەمئاگایی ئەم كایە سیاسیە لە ناوەڕۆكی بەرهەم و بۆچوونەكانی ئەو، دەسەلمێنێ.
ڕەنگە دووریی ئەو لە واقیعی كوردستان، رەتكردنەوەی بۆ هەر پۆست و ئیمتیازێك، یان هەر بەڵگەیەكی دیكەی نەزانراو، كە من نازانم چین، لە پشت ئەم فەرامۆشكارییەوە بن، بەڵام بوونی ئەو لە نزیكایەتی پنتەكانی دەسەڵات و بەشداریی لە گەڵاڵەكردنی بۆچوونێكی كوردیانە و مێژووییانە لە ئاست رووداوەكاندا، بە توندی هەستیپێدەكرێت. مامۆستا نەبەز، بەو پیوارە (غیابەی) بۆشاییەكی گەورەی لە فیكری سیاسی، بە تایبەتمەندیی كوردیانە و بە لەبەرچاوگرتنی ڕەهەندیی مێژوویی و كولتووریی كێشە سیاسیەكان، چ لە ڕووی پراكتیكی و چ لەڕووی تیۆرییەوە دروستكردووە.
من یەكجار لە كۆپنهاگن، لە سەرەتای نەوەدەكاندا بە خزمەتی گەیشتووم، كراسێكی نیوقۆڵی گوڵگوڵی ڕەنگ شینی لەبەردا بوو، دەنگێكی ڕوون و تۆنێكی خۆشی قسەكردن. ئەو یەك جارە بەس بوو، هەگیز ئەم مرۆڤەم بیر نەچێتەوە، ئەگەرچی بە قسە نەیگەیشتمێ. بۆ گەنجێك لە ئەوسای تەمەنی مندا، گەر بیەوێت مامۆستا جەمال نەبەز وەك توێژەرێكی ناوازە بناسێت، پێویستە كتیبەكانی لەمەڕ زمانی یەكگرتوو، توێژینەوەكانی لەسەر ئایینزاكان و ئەفسانەناسییەكەی و ئەو نامیلكەیەی لەسەر قۆناغی ژیانی لە كەركووك، بخوێنێتەوە.
هەرچەندە ئەو لە ڕووی تەمەنەوە، نابێت گلەیی لە ڕۆژگار بكات، كە نزیكیی خستۆتەوە لە تەمەنی نووح، (چونكە نزیكبوونەوەی مرۆڤی كورد لە حەفتا ساڵی، بۆخۆی تەمەنێكی نووحیانەیە)، بەڵام ئەو بە بەرهەم و كارەكانی، وەڵامی رۆژگاری داوەتەوە و هەرگیز مرۆڤێكی مشەخۆر نەبووە بەسەر مێژوو و سەردەمەكەی و مرۆڤایەتیەوە. ئەم ئەستێرەیە هەرچەندە لە ئاسمانی غەریبایەتی تاراوگە بووە، بەڵام درەوشانەوەی راستەقینەی لە ئاسمانی كوردستاندایە.