سڤیل:

سێ راپۆرتی گرنگی نێودەوڵەتی ئاماژە بەپێشێلكارییەكانی دژ بەمافی كورد لە سوریا دەكەن.
ناوەندی ئەوروپا بۆ لێكۆڵینەوەی كوردی لەراپۆرتێكیدا كە ئەمساڵ لەبارەی رەوشی كورد لەسوریا بڵاوی كردۆتەوە، ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە كورد لەسوریا ژمارەیان ناگاتە دوو ملیۆن "لەمڕۆدا كوردان لەسوریا ژمارەیان ملیۆنێك و نیوەو 10%ی سەرجەم دانیشتوانی سوریا پێكدەهێنن و گەورەترین كەمینەن كە لەپاش عەرەبەكان دێن، هەروەها زۆرینەیان بە زمانی كوردی قسە دەكەن و بەئایینیش موسڵمانی سوننەن، ژمارەیەكیان شیعەو ژمارەیەكی دیكەیان ئێزیدی و مەسیحین".
هەر لەو راپۆرتەی ناوەندی ئەوروپادا ئەوە روونكراوەتەوە كە "زۆرینەی كوردەكانی سوریا دابەشبوونەتە سەر ناوچەكانی حەسەكەو حەلەب و عەفرین و عەین عەرەب و دیمەشق و چەند ناوچەیەكی دیكە لەسوریا".
لەبارەی مافی هاوڵاتیبوون راپۆرتەكە ئەوەی خستۆتەڕوو كە لەگەڵ ئەوەی هەموو كەسێك لەسوریادا مافی وەرگرتنی رەگەزنامەی هەیە، بەڵام كوردەكان بەم دواییانە رەگەزنامەیان وەرگرت.
چەوسانەوە
لەبارەی چەوساندنەوە لەسوریادا راپۆرتەكە بەچەوساندنەوەی مێژوویی لەقەڵەمی داوە "لەپەنجاكانی سەدەی رابردووەوە تاوەكو ئێستاكە دەسەڵات بەدەست سیاسیە عەرەبەكان بووەو ئەوانیش هەوڵی ریشەكێشی كوردیان داوە، هەروەك لەسەرژمێرییەكی ساڵی 1962 دەركەوت كاتێك تیمەكانی سەرژمێری گەیشتنە شاری حەسەكەو بینیان زۆرینەی كوردە پێیان گوتن ئێوە لەتوركیاوە هاتوون، بەڵام دانیشتوانی ئەو شارە سەلماندییان كە ئەوان لەمێژە لەسوریا دەژین، هەر بەو هۆیەشەوە لەو كاتەوە نزیكەی 300 هەزار هاوڵاتی كورد بێ رەگەزنامەی سوری مایەوە، پاش هاتنی حزبی بەعسیش لەساڵی 1963 لەسوریا بۆ سەر حكوم، ئەو ریشەكێشییە درێژەی پێدرا".
بریارێكی سەرۆكایەتی ژمارە 49
بەمەبەستی زیاتر دژایەتیكردنی كورد لەناو سوریادا، حكومەتی سوریا بە پەرلەمان و بەبڕیارنامە سەرۆكایەتییەكانی بەردەوام بڕیار و رێنمایی و یاسای تایبەتی بۆ ناوچە سنوورییەكان دەركردووە. راپۆرتی كاردانەوەكان كە دەستەیەك لەڕێكخراوە نهێنییەكانی كوردی سوریا ئامادەیان كردووە، ئەوە دەخەنەڕوو سەرباری هەموو ئەو یاسایانەی بۆ دژایەتیكردنی گەلی كورد لەسوریادا دەركراون، دواین هەنگاوی حكومەتی سوریش لەو پێناوەدا لەساڵی 2008 دەرچووە، هەروەك روونی دەكەنەوە "لە10ی ئەیلوولی 2008 سەرۆكی سوریا بڕیارنامەی ژمارە 49ی دەركرد بۆ پەسەندكردنی یاسای ژمارە 41 پەسەندكراوی تشرینی یەكەمی ساڵی 2004 كە تێیدا هەڵدەستێت بەڕێكخستنی موڵكیەت و كڕین و وەبەرهێنان لەناوچە سنوورییەكان، لەبەرامبەردا سەرجەم دەزگا دەوڵەتییەكان ئەوەیان ئاشكرا كردووە، كە ئەو بڕیارنامەیە دژی گەلی كوردە لەو وڵاتەدا، چونكە زۆربەی كوردەكان كەوتوونەتە سەر سنووری ئەو وڵاتە".
هەروەها لەڕاپۆرتەكەدا ئەوە خراوەتە روو كە بەهۆی ئەو بڕیارنامەیەوە كورد كراوەتە ئامانج بۆ لاوازكردنی لەناو سوریادا، "لەگەڵ ئەوەی ئامانج لەزیندووكردنەوەی بڕیارنامەیەكی ساڵی 2004 تەنها ئامانجی زیانگەیاندنی زیاترە بەگەلی كورد، بەڵام بۆ جێبەجێكردنی ئەو بڕیارەش دەزگاكانی پۆلیس و ئاسایش و سەربازی لەئامادەباشیدادەبن بۆ هەر حاڵەتێكی تەنگەتاوی بۆئەوەی هەر كە هەستكرا حاڵەتێكی نائاسایی روودەدات، هێزە دیاریكراوەكان ئەو حاڵەتە كۆنترۆڵ بكەن، هەر بۆیەش ئێستاكە لەناوچە سنوورییەكان بەتایبەتی ئەو ناوچانەی كە كوردی زۆر تێدایە، كاتێك حاڵەتێكی تێكهەڵپژانی نێوان دوو كەسیش روودەدات، نزیكەی 20 پۆلیس و ئاسایش و سەرباز بەیەكجار دەگەنە ئەو شوێنەو ئەگەر بەردەوامی تێكهەڵپژانەكەش درێژە بكێشێت، هەم هێزی دیكەی پۆلیس و ئاسایش و سەرباز دێن، هەمیش لەڕێگەی فرۆكەی هەلی كۆپتەرەوە هەم ئۆتۆمبێلی ئاگركوژێنەوە بۆ رشتنی گازی فرمێسكڕێژ دەگەنە شوێنی رووداوەكە، هەروەها ئەو بڕیارە كاریگەری نەرێنی كردۆتە سەر لایەنە ئابووری و كۆمەڵایەتییەكانی كورد لەسوریادا، چونكە بەپێی ئەو بڕیارنامەیە دەبێت هەر خاوەن موڵكێكی سەر سنوورەكان تەنها لەبەرامبەر قەرەبوویەك كە دیاری دەكرێت، واز لەو موڵكەی بهێنێت ئەگەر رووبەرەكەی هەرچەندێك بێت، كاتێك بۆ پرۆژەیەكی وەبەرهێنان یان گەشتەوەری بەكاربهێنرێت و حكومەت مۆڵەتی پێدابێت، بۆیەش ئەو بریارنامەیەی ژمارە (49) بۆتە مایەی نیگەرانی هاوڵاتیانی كورد لەو ناوچانەدا).
لەلایەكی دیكەوە راپۆرتی نێوەندی ئەوروپا بۆ توێژینەوەی كوردی ئەوەی روونكردۆتەوە كە ئەوەش جارێكی دیكە چەوساندنەوەیەی مێژوییە "ئەو بریارنامەیەی دەرچووە چاوساندنەوەی مێژویی حكومەتی سوریا بەرامبەر بە كورد درێژە پێدەدات، چونكە ئامانجی گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە كوردییەكان و شێواندنی سروشت و یەكلاییكردنەوەی ئەو رك و كینەیە كە ساڵەهایە عەرەبە شۆڤێنییەكان بەرامبەر بەكورد هەیانە، ئەویش بە یاساییكردنی ئەو چەوساندنەوە مێژوییە زیاتر دەسەلمێنێت".
هەر لەدرێژەی ئەو پرس و بابەتانەی بەهۆكاری دەكردنی بریارنامەی ژمارە 49 هاتوونەتە ئاراوە لەلایەن خۆیانەوە نێردراوانی مافی مرۆڤ سەر بە رێكخراوی هیومان رایتس وۆچ ئەوە بەكردەی دژی مرۆڤایەتی لەقەڵەم دەدەن "حكومەتی سوریا دەیەوێت لەرێگەی دەركردنی یاساو بڕیارنامەیەكی تایبەت دەست بگرێت بەسەر زەوییە بەرفراوانەكانی یەكێك لەكەمینەكانی ئەو وڵاتە، كە هەر لەگەڵ دروستبوونی ئەو وڵاتەوە لەو ناوچە سنووریانە بوونیان هەیە، بۆیە ئێمە پێمانوایە ئەوەش چەوساندنەوەی مرۆڤایەتیەو دەستدرێژی كردنە سەر مافی مرۆڤە، هەروەها ئێمە لەڕێگەی رێكخراوەكانی ناو سوریا ئەوەشمان بۆ روون بۆتەوە، كە جگە لەو هەوڵەی حكومەتی سوریا لەڕێگەی چەندان بڕیار و رێنماییەوە دەستی بەسەر زەوی و ماف و هۆكاری ژیانی ئەو كەمینەیەدا گرتووە، لەكاتێكدا كە زۆر لەڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان لێی بێدەنگن).
لەبڕگەیەكی ئەو راپۆرتەدا نووسەرانی راپۆرت رای خۆیان تێدا نیشانداوە "بەهۆی ئەو بڕیارەوە تەنها یەك لایەن كە ژمارەیەك لەعەرەبی سوود وەرگرتووی سوریان، زیاتر سوودمەند دەبن، چونكە هەم لەلایەك بەشێكن لەپرۆژەكە، هەمیش ئەوان خۆیان كارەكە ئەنجام دەدەن، بۆیەش ئەوان بە دوو لایەن سوودمەند دەبن).
سەرباری ئەو لایەنانەی كە نووسەرانی ئەو سێ راپۆرتە ئاماژەیان پێداوە لەبارەی زیانەكانی ئەو بڕیارنامەیە، ئەوەیشیان خستۆتەڕوو بەجێبەجێكردنی ئەو بریارە بەشێكی زۆری زەوی كشتوكاڵی لەسوریا زیانی بەردەكەوێت، چونكە خاكی سنووری كە بەر ئەو یاسایە دەكەوێت جگە لەقەرەبوویەكی كەم كە حكومەت خۆی بریاری لێدەدات، هیچی دیكەوەرناگرێت، بەو پێیەش بێت حكومەتی سوری، هەم بەشێوازی هەڕەمەكی و هەم بەشێوازی یاسایی كاری بۆ چەوساندنەوەی یەكێك لەگەورەترین كەمینەكانی خۆی كردووە، كە كوردن و بەبێ ویستی خۆیان بەو وڵاتەوە لكێنراون.