|
 سڤیل:
ئافەند
فەوزی فوڕات نەوەی شێخ سەعید: دەوڵەت
دەتوانێ بە 24 سەعات خاوەنی ئێسقانەكان ئاشكرا
بكات،
بەڵام نایكات بۆئەوەی خەڵك ئەشكەنجە بدات
شیمانە دەكرێت ئێسقانەكانی ژێر شوێنەوارێك
لەناوچەی سارقاپی دیاربەكر لە 19ی مانگی
رابردوو دۆزرانەوە، ئێسقانی شێخ سەعید و 46
هاوڕێیەكەی تری بن، كە بەر لە87 ساڵ لەلایەن
كۆماری توركیا و بەفەرمانی موستەفا كەمال
ئەتاتورك لەسێدارەدران. لەوبارەیەوە فوڕات
فەوزی نەوەی شێخ سەعید بۆ (سڤیل) دەڵێت
"لەئامەد هەموو خزم و كەسەكانم لەم بارەیەوە
قسە دەكەن، ناڵێین ئەو ئێسقان و كەللەسەرانەی
ساریقاپی ئێسقانی شێخ سەعید و هاوڕێكانیەتی
یان نا، چونكە گۆڕی ئەو شەهیدانە نییە.
لەتوركیا 17 هەزار تاوانی بكەر نادیار هەیە،
لەگەڵ دۆزینەوەی هەر ئێسقانێك هەموویان دەڵێن
(ئایا ئەوە ئێسقانی كەسوكارمانە؟)، پێویستە
دەوڵەت بەزووترین كات كۆتایی بەو ئەشكەنجەیە
بێنێ، پێویستە دەوڵەت گۆڕی باپیرەم بدۆزێتەوەو
كۆتایی بەو چاوەڕوانییە بێنێ".
ئیچ قەڵای كە دەكەوێتە سنووری سووری دیاربەكر
رۆژانە خەریكی كۆڵاندنە، لەژێر ئەو باڵەخانەی
كە لەساڵانی 1980 تا 2000 بارەگای ژیتەم بووە،
ئێسق و كەللەسەری مرۆڤ دەردەكەون، تا ئەمڕۆ 27
كەللە سەری مرۆڤ دۆزراونەتەوە، لەو كاتەی
بەهۆی بەفربارین پڕۆسەی هەڵكۆڵین، وەستاوە
لەناوچەكە دەربارەی ناسنامەی خاوەنی ئەو
ئێسقان و كەللەسەرانە لێكدانەوەی جیاواز هەیە.
هەندێك پێیانوایە ئەو ئێسقانە ئێسقی ئەو
كەسانەن كە رابردوویەكی نزیك لەلایەن ژیتەم
(دەزگای ئیستیخباراتی جەندرمە) رفێندراون و
كوژراون، بەڵام هەندێكی تر جەخت لەوە دەكەنەوە
كە ئەو ئێسقانانە ئێسقانی رابەری كورد شێخ
سەعیدی پیران و 46 هاوڕێیەكەیەتی كە لەساڵی
1925 لەسێدارەدراون. لەم بارەیەوە محەمەد
فەوزی فوڕات نەوەی شێخ سەعیدی پیران، جەخت
لەوە دەكاتەوە كە ئەو شیمانەیە بۆ ئەوان
سوپرایز نییە. دەڵێت "پشتڕاستی ناكەمەوە كە
ئێسقانەكان ئێسقانی شێخ سەعید و هاوڕێكانیەتی،
بەڵام نكۆڵیشی لێناكەم، شیمانەیەكی لەم شێوەیە
هەموو كاتێك لەبەرچاو دەگرین، چونكە ژمارەیەكی
زۆر لەخەڵكی كورد گۆڕی دیارنیە". لەدرێژەی
قسەكانیدا نەوەی شێخ سەعید پێیوایە
وەڵامدانەوەی چاوەڕوانی و نیگەرانی كەسوكاری
قوربانیەكان ئەركی دەوڵەتە، دەڵێت "زۆربەی
خزمەكانم لەدیاربەكر ئەو شیمانەیە دووپات
دەكەنەوە، لە توركیا بانكێكی پشكنینی DNA
نییە، یەكسەر نازانین ئێسقانەكان هی كێن،
بەڵام دەوڵەت بەو رێگایە دەیەوێ خەڵكەكە
ئەشكەنجە بدات، ئەگەر نا دەتوانن لە 24 سەعات
بزانن خاوەنی ئێسقانەكان و بەروارەكەشی ئاشكرا
بكەن، بەداخەوە ئەوە ناكات و فەرامۆشی دەكات،
لەم بارەیەوە كۆمەڵگا زۆر هەستیارە، لەو كاتەی
ئێسقان و كەللەسەر دەردەكەوێت، هەموو كەس
لەچاوەڕوانی دەژیت و دەڵێن ئایا ئەو ئێسقانانە
هی كەسوكاری من نییە؟. سەرەڕای هەموو ئەم
ئەشكەنجەیە دەزگا پەیوەندیدارەكانی حكومەت
بێدەنگی دەنوێنن و كۆمەڵگا سارد ناكەنەوە".
لەبارەی دەنگە جیاوازەكانی ناو دیاربەكر لەم
رۆژانەی دوایی لەبارەی خاوەنی ئێسقان و
كەللەسەرەكان، فوڕات بەم شێوەیە درێژە
بەقسەكانی دەدات "گومان لەوە دانیە كە ئەو
ئێسقانانە ئێسقانی ئەو كەسانەن، كە
دەستگیركراون و بەبێ ئەوەی بدرێنە دادگا
كوژراون و دواتر لێرە ژێرگڵ كراون. لەناو ئەو
هەموو شیمانانە دوور نییە كە ئەو كەللەسەرانە
كەللەسەری شێخ سەعید و هاوڕێكانی بێ، كە
لەلایەن دادگای ئیستقلال فەرمانی كوشتنیان
بەسەر سەپێندرا".
تا ئەمڕۆ زۆرشت لەبارەی گۆڕی شێخ سەعید و
هاوڕێكانی گوتراوە، بەڵام ئەوەی تا ئەمڕۆ
دیارە كەس ناتوانێ بڵێ گۆڕی شێخ سەعید لەو
جێگایەیە. پێش چەند ساڵێك دەنگۆی ئەوە هەبوو
كە تەرمی شێخ سەعید و هەندێك لەهاوڕێیانی
لەدیاربەكر بۆ هاتای گواستراوەتەوە، بەڵام
دواتر بێدەنگی لێكراو وەكو ئەوەی راست نەبێ.
نەوەی شێخ سەعید لەوبارەیەوە دەڵێت "لەجیهان
نموونەی بەم شێوەیە تەنیا لەناو دەسەڵاتە
دیكتاتۆریەكان بینراوە، دەوڵەتێك هاوڵاتیانی
بكوژێ و دواتر تەرمەكەیان ژێر گڵ بكات و شوێنی
تەرمەكەش لە كەسوكاری قوربانیەكان بشارێتەوە،
بەڵێ ئەمە لەتوركیا روویداوە، كار گەیشتۆتە
ئەو ئاستەی كە رێز لەئێسقانی ئەو كەسانە
نەگیرێ كە بێتاوان كوژراون".
راغیب ئەنسارئۆغڵو پەرلەمانتاری AKP
لەدیاربەكر یەكەمین كەس بوو بانگەشەی ئەوەی
كرد كە لەوانەیە كەللەسەرەكانی ساریقاپی
پاشماوەی سەردەمی دادگای ئیستقلال بێ، كە شێخ
سەعید و هاوڕێكانی لەسێدارەدان، لەم بارەیەوە
ئەنسارئۆغڵو لە 24ی مانگی رابردوو
لەبەرنامەیەكی تەلەفزیۆنی گوتی "زیندانەكەی
ساریقاپی لەساڵی 1880 دروستكراوە، ئەو
ئێسقانانە بۆ بەرواری دوای دروستكردنی ئەو
زیندانە دەگەڕێنەوە، لەناوگۆڕی جیاجیا
نەنێژراون، هەموویان لەسەریەكتر درێژكراون،
بەڵام كاتێك لەدەرەوە سەیری ئێسقانەكان
دەكەین، دەزانین كە ماوەیەكی درێژە لەوێ
نێژراون، بێ جل لەوێ نێژراون، لەساڵانی 1990
بەدواوە هەموو ئەو كەسانەی ژێرگڵ دەكران
بەجلەوە دەیانناشتن. پێموایە بەرواری
ژێرگڵكردنی ئەو كەسانە بۆ ساڵانی 1910 -1925
دەگەڕێتەوە. دادگای ئیستقلال بەبێ ئەوەی
دادگاییان بكات بڕیاری كوشتنی هەزاران كەسی
دەركرد". راغیب ئەنسار ئۆغڵو تاكە
پەرلەمانتاری پارتی دەسەڵاتدار نییە كە ئەو
بانگەشەیە دەكات، بەڵكو ژنە پەرلەمانتاری AKP
و پەرلەمانتاری دیاربەكر ئۆیا ئارانت
رایگەیاند كە ئەو ئێسقانانە ئێسقانی كەسانێك
نین كە كوژرابن و دواتر نێژرابن. ئەو
پەرلەمانتارە بۆ رۆژنامەكانی توركیا دەڵێت
"پێدەچێت ئەو تەرمانە تەرمی كەسانێك بن، كە
لەئەنجامی لافاو گیانیان لەدەست دابێ، بە
ئاراستەی ئاو تا ئەو شوێنە رۆیشتبن". بەڵام
هەندێك سەرچاوەی جیاواز لەدیاربەكر، پێیانوایە
بەرپرسانی AKP بەمەرامێكی سیاسی ئەو دەنگۆیانە
بڵاودەكەنەوە. نەجیبە گونەش، ئەندامی كۆمەڵەی
مافی مرۆڤ İHD لەدیاربەكر بۆ (سڤیل) دەڵێت "تا
ئەو كاتەی هاوڕێیانمان چاودێری هەڵكۆڵین و
دەرخستنی ئێسقانەكانیان كردووە، پێمانوایە ئەو
ئێسقانانە ئێسقانی ساڵانی 1925 بن، پێدەچێت
ئەو ئێسقان و پڕوسكانە ئێسقانی قوربانییەكانی
ژیتەم بن". نەجیبە لەدرێژەی قسەكانیدا دەڵێت
"دادوەری چاودێر لەسەر هەڵكۆڵین قەدەخەی
كردووەو رێگا نادات بچین چاودێری پڕۆسەكە
بكەین، حكومەت نیازی نیە حیساب لەتاوانبارانی
بكەرنادیار بخوازێ. بۆیە لێرەو لەوێ چەند
كەسێكی نزیك دەسەڵات بۆ شێواندنی راستیەكان
بانگەشەی لەم جۆرە بڵاودەكەنەوە".
|
