سڤیل: فەیسەڵ خەلیل

8

عەبدوڵڵا ئۆجەلانی رێبەری پەكەكە لەیاداشتەكانی خۆیدا باسی دەكات، كە چۆن لەناوەڕاستی هەفتاكانەوە، لەلایەن توركیاوە دەستگیركراوە، ئۆجەلان كە ئەو كاتە گەنجێكی نەناسراو دەبێت، بەتۆمەتی كاری سیاسیی دژی حكومەت لەناوەڕاستی حەفتاكانەوە لەگەڵ كۆمەڵێك هاوڕێی كۆلیژەكەی لەلایەن دەسەڵاتدارانی توركیاوە دەستگیر دەكرێن، بەواسیتەی یەكێكیان كە باوكی ئەفسەری سوپا بووە، ئەو گەنجانە ئازاد دەكرێن، ئۆجەلان دوای ئازادكردنی روو لەشارۆچكەی عەزیز دەكات و لەوێوە یەكەم گروپی پەكەكە دروست دەكات، دواتر دەبێتە بزوتنەوەیەك. پاشان كە باس لەئۆجەلان دەكرا، بۆلەند ئەجەویدی سەرۆك وەزیرانی ئەوكاتەی توركیا دەیگوت "سەری مارەكە لەژێر پێمان بوو، نەمانتوانی پانی بكەینەوە"، مەبەستی لەگرتن و ئازادكردنی ئۆجەلان بوو، دەستگیركردنەوەی ئەو مارە دەبێتە خەونی دەزگای میت و سوپا و دەسەڵاتدارانی توركیا.
لەساڵی 1983 پەكەكە خەباتی چەكداری خۆی دەست پێدەكات، شەڕی میتیش لەگەڵ گەورەبوونی پەكەكە گەورە دەبێت، بەدرێژایی هەشتاكان میت شەڕێكی خەستی كورد دەكات، هەر لەبواری سیاسەتەوە تا بواری راگەیاندن و بواری هونەریش دەگرێتەوە، ئۆجەلان چەندین تێزی تایبەت بەمیت دەنووسێ، هەردەم چەكدارەكانی پەكەكە لەشەڕەكانی میت ئاگادار دەكاتەوە، میت بەهەموو شێوەیەك بەدوای ئۆجەلانەوە دەبێت، ئۆجەلانیش تەواو لەبێمتمانەیی دەژیت، هەردەم لەهێزەكەی دوور دەبێت، ئەوان لەشاخ دەبن و خۆشی لەسوریا دەبێت. لەهەشتاكان میت هەوڵی دا لەرێگا هاوسەرەكەی ئۆجەلانەوە، ئۆجەلان كۆنتڕۆل بكات، بۆیە ئۆجەلان بەبیانوو لەو ئافرەتە جودا دەبێتەوە، كە كەسیرەی ناو بوو. لەسەرەتای نۆهەدەكان پەكەكە و توركیا لەیەكتر نزیك دەبنەوە، ئەوكاتە هەردوولا ئاگربەستی شەڕ دەكەن، كە ئەو كات تۆرگۆت ئۆزال سەرۆكی توركیا بوو، بەڵام ئۆزال لەباردۆخێكی نادیار كۆچی دوایی دەكات، گومان دەكرێت كوژرابێت، بۆیە دواتر پەكەكە دەست بەشەڕ دەكاتەوە.
كاتێك ئۆجەلان و توركیا لەباری ئاگربەستدا دەبن، ئۆجەلان بەهاوكاری رۆژنامەنووسی بەناوبانگی تورك یاداشتەكانی خۆی دەگێڕێتەوە، باس لەهاوسەرەكەی دەكات، كە چۆن ویستویەتی كۆنتڕۆڵی بكات، ئۆجەلان دەڵێ "ئەو بەكار هاتبوو، دەیویست بەمێینەیی خۆی كۆنتڕۆڵم بكات"، دواتر ئۆجەلان تیۆری خۆی سەبارەت بەمیت دەنووسێ و كارەكانی میت بەشەڕی تایبەت ناو دەبات.
كاتێك لەساڵی 1994 شەڕ لەنێوان توركیا و پەكەكە دەست پێدەكاتەوە، میت دەزانێت دەستی ناگاتە ئۆجەلان، ئەوجار زانیاری لەبارەی پەكەكە دەداتە سوپا، كە گوایە لەشكركێشییەك دەتوانێ پەكەكە لەباشووری كوردستان ریشەكێش بكات، بۆیە بەسوپا سنووری هەرێمی كوردستان دەبەزێنێت، هەرچەندە زانیارییەكانی میت نابنە هۆی سەركەوتنی سوپای توركیا، بەڵام میت لەو رۆژەوە دەتوانێت، چەند بنكەیەكی سەرەكی لەناو كوردستان بۆ خۆی دروست بكات و بەسەربازیش پارێزگاری لەمانەوە خۆی بكات. زۆرجار ئەوە روودەدات سوپا و موخابەرات گوێ لەیەكتر ناگرن، یان سیاسی و موخابەرات لەیەكتر دوور دەكەونەوە، بەپێچەوانەشەوە زۆرجاریش موخابەرات زانیاری بەسیاسی و سوپا دەدات، دواتر زانیارییەكان دروست دەرناچن.
ئەوكاتەی توركیا گەورەترین لەشكركێشی خۆی دەكات، لەباشووری كوردستان یەكێتی و پارتی لەشەڕدا دەبن، دواتر توركیا بەبیانووی ناوبژیوانیكردنی لایەنە شەڕكەرەكان هێزێك بەناوی پی ئێم ئێف دەنێرێتە كوردستان، كە ئەو هێزە بنكەیەكی لەكۆیە دەبێت و بنكەیەكی تریشی لەهەولێر دەبێت، ئەمە جگە لەوەی كەسانێك لەناو بەرەی توركمانی پەیوەندییان بەمیتی توركەوە هەبووە.
لەشەوی 19\20ـی ئازاری ساڵی 1995 سوپای توركیا لەئیبراهیم خەلیلەوە دێتە هەرێمی كوردستان، هێزە سەربازییەكە پێكهاتبوو لە 35هەزار سەرباز و 70 زرێپۆش و100تانك 18ناقیلە و 234 لۆری و جێبی سەربازی، ئەمە جگە لەتۆپ و هاوەن، ئەو هێزە چەندین كیلۆمەتر هاتە ناو خاكی هەرێمی كوردستان، 45 رۆژ مایەوە، زۆرترین چالاكییەكانی لەدەڤەری بەرواری باڵا بوو، ئەندامێكی ئەوكاتی پەرلەمانی كوردستان كە ناوی "د.رزگار"ـە، كتێبێك لەسەر هاتنی ئەو هێزە دەنووسێ، هەموو زانیارییەكانی ئەو لەشكركێشییەی توركیا یاداشت دەكات، ئەو لەشكركێشییە بەگەورەترین جەولەی سەربازی توركیا دادەنرێت، دوای داگیركردنی قوبرس لە 1974، سوپای توركیا هیچ جولەیەكی سەربازی لەو شێوەیەی ئەنجام نەداوە.
دكتۆر رزگار وردەكاری لەسەر 45 رۆژەكەی سوپای توركیا دەنووسێتەوە، ئەو لەشكركێشییەی كە توركیا بەپرۆسەی پۆڵاینی ناو برد، ئەو ئەندام پەرلەمانە لەبارەی دەرنجامەكانی هەڵمەتی پۆڵاین دەنووسێ "پرۆسەی پۆڵاین نەیتوانی بەسەر بوونی پەكەكەدا زاڵ بێت، نەیتوانی پەكەكە ریشەكێش بكات، ئەو ژمارەیەی كە لەلایەن بەرپرسانی عەسكەری توركی راگەیاندراون، ئەگەر راستیش بێت، ئەوا شتێك نەبووە، چونكە ئەوان دەڵێن 500 چەكداری پەكەكە كوژراوە، ئەگەر ئەوەش راست بێت، ئەوا 27 هەزار چەكدار ماوە".
هەروەها لەئەنجامێكی تر ئەندام پەرلەمانەكە دەنووسێ "دەزگای میت توانی، بخزێتە ناو ریزەكانی پەكەكە، توانی چەندین كەس هەڵخەڵەتێنی و بیانهێنیتە ناو سوپا، دواتر دەستگیریان بكات".
دوای ئەو لەشكركێشییە میت توانی چەندین بنكە لەناو سنووری هەرێمی كوردستان بكاتەوە، ئەوانیش لەبامەڕنی و بەرواری باڵا و كانی ماسێ، كە دواتر ئەو بنكانە لەلایەن چەكدارانی توركەوە دەپارێزران، زانیارییان بەسوپا دەدا، كە دواتر زیاتر لەبیست لەشكركێشی كردووە.
بەپێی ئەو زانیارییانە لەلێكۆڵینەوەیەكی جاد بەعلەبەكی دەركەوتووە، بەناوی جاسوسی تورك لەوڵاتانی عەرەبی هاتووە، توركیا دوای دەستگیركردنی ئۆجەلان و بەر لەدەستگیركردنی رێكەوتنێكی نهێنی لەگەڵ ئیسرائیل دەكات، بەپێی ئەو پلانەی كە لەنێوان هەردوولا دانراوە، دەبێت هەر دوو دەزگای میت و مۆساد، هاوكاری یەكتر بكەن لەراهێنان و پێدانی زانیاری، جوگرافیای كارەكانیشیان لەهەر یەكە لەئێران و عێراق و لوبنان و سوریا ئەنجام دەدرێت، دوانزە رێكخراویش دەخەنە بەرنامەی خۆیانەوە، كە چاودێریان بكەن. جگە لەپەكەكە لەئەجێندای میتی توركی چەندین رێكخراوی تر هەبووە، كە كاری لەسەر كردوون، لەوانە (حیزبوڵڵا)ـیە كە ئێستا نەماوە و بزوتنەوەی ئیسلامییە، كە ئەوكات لەكوردستان بەهێزی سێیەم دادەنرا. چاودێریكردنی ئەو دوو لایەنە ئیسلامییەش بەبیانووی ئەوە بووە، كە لەلایەن ئێرانەوە یارمەتی دەدرێن، حیزبەكانی تریش كە میت لەدژیان كار دەكات، حیزبی ئیسلامین، لەوانە رێكخراوی تۆڵەی ئیسلامی و رێكخراوی قودس و یەكێتی كۆماندۆسی ئیسلامی توركی و رێكخراوی جیهادی ئیسلامی و چەندانی تر. لەسەر ئاستی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست میت سێ جۆرە زانیاری دەوێ، یەكەمیان لەبارەی كێشەی كوردە، دووەم لەبارەی نەوتی عێراق، سێیەمیش لەبارەی كێشەی عەرەب و ئیسرائیلە. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش میت كاری جاسوسی كردووە، یەكێك لەهۆكارەكانی كاركردنیشی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی ئەوەیە، توركیا ئەندامی ناتۆیە.