مەریوان عومەر

"ئامانجی هاوبەشی تەقینەوەكان زۆر لایەنی سیاسی لەگەڵ قاعیدە و بەعسیەكاندا خستۆتە هەمان سەنگەرەوە"

"بازنەی سوودمەندانی تەقینەوەكان لەبازنەی پلاندانەر و ئەنجامدەرانی فراوانترە"

ئەو زنجیرە تەقینەوانەی لەو ماوانەی دواییدا، لەگەڵ نزیكبوونەوەی وادەی هەڵبژاردنی پەرلەمانی داهاتوو، بەغدای پایتەختیان هەژاند، شەپۆلێك كاردانەوەی جۆراوجۆری لەلایەن لایەنگر و نەیارانی حكومەتەكەی نوری مالیكی لێ كەوتەوە. بەشێكیشیان وەك بیانویەك بۆ هێرشكردنە سەر مالیكی و هەوڵدان بۆ شكستپێهێنانی لەرووی سیاسیەوە، پەنای بۆ دەبەن، بەتایبەت كە لیستەكەی مالیكی "دەوڵەتی یاسا" لەسەرەتای ئەمساڵداو لەهەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی پارێزگاكاندا سەركەوتنی بەرچاوی بەدەستهێنا.
بەشێك لەچاودێران پێیان وایە، هەڵبژاردنی ناوچەی سەوزی بەغدا وەك ئامانجی هێرشەكانی ئەم دواییە، دەریدەخات، كە سەرەڕای ئەو سەدان قوربانیەی لێیكەوتەوە، ئەنجامدەرانی ئامانجیان لێدانی سیاسیانەی مالیكی بووە، چونكە لەهەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی پارێزگاكاندا سەقامگیری ئەمنی وەك یەكێك لەدەسكەوتە گەورەكانی حكومەتەكەی مالیكی دەزانرا، چونكە لەسەرەتاكانی وەرگرتنی ئەو پۆستە لەلایەن مالیكیەوە، وڵات لەبارودوخێكی ئەمنی شپرزە و جەنگێكی تایەفی ناوخۆدا بوو.
تاریق هاشمی جێگری سەرۆك وەزیرانی عێراقی لەلێدوانێكیدا لەدوای تەقینەوەكان گوتی "حكومەتی عێراقی بەتەواوەتی لەدۆسیەی ئەمنیدا شكستی هێناوەو دەبێ سەرۆك وەزیران دان بەوەدا بنێت". هەروەك داواشی كرد، كە لایەنەكانی حكومەتی عێراقی وەك رێزگرتنێك لەخوێنی ئەو قوربانیانە، دەست لەكار بكێشنەوە.
عەلی موسەوی راوێژكاری راگەیاندنی سەرۆك وەزیران سەبارەت بەكاریگەری دواین تەقینەوەكان لەسەر جەماوەری مالیكی دەڵێت "لەو تەقینەوانەدا سەرۆك وەزیران كراوەتە ئامانج، لەپێناو لەبەینبردنی ئەو دەسكەوتانەی لەسەردەمی ئەودا بەدەست هاتوون"، بەڵام گوتیشی "هەڵەیە گەر بگوترێت تاكە ئامانج لەتەقینەوەكان هەر ئەمە بووە، بەڵكو مەبەست لێی داڕماندنی تەواوی پڕۆسەی سیاسیە لەعێراقدا و گێڕانەوەیەتی بۆ خاڵی سفر. ئەلقاعیدە و پاشماوەی رژێمی پێشوو لەپێشەوەی ئەو لایەنانەوەن، كە بۆ ئەو ئامانجانە تێدەكۆشن".
بەڵام راوێژكارەكەی مالیكی پێی وابوو، چەند لایەنێكی نێو حكومەتەكەی مالیكی و هێزی سیاسی تریش لەو پلانە بەدەرنین. ئامانجی شێواندنی بارودۆخی ئەمنی، ئەوانی لەگەڵ ئەلقاعیدە و پاشماوەی رژێمی پێشوودا خستۆتە هەمان سەنگەرەوە.
لایەنە سیاسیەكان رەتی دەكەنەوە، ئەو تەقینەوانە بەهۆی جیاوازی و ناكۆكیە سیاسیەكانەوە بووبن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا "فالح فەیاز" جێگری باڵی چاكسازی نیشتیمانی، كە سەرۆك وەزیرانی پێشوو "ئیبراهیم جەعفەری" سەرۆكایەتی دەكات، لەو بارەوە دەڵێت "هەندێك لەسیاسییەكان وەك جۆرێك لەكێبڕكێی ناشەریفانە، دەیانەوێت سوود لەتێكچوونی باری ئەمنی وەربگرن و مالیكی و ئیئتیلافی "دەوڵەتی یاسا" تۆمەتبار بكەن".
هەریەكە لەسەرۆك وەزیران و وەزیرە پەیوەندیدارەكانی باری ئەمنی، لەمیانەی ئامادەبوونیان لەبەردەم پەرلەماندا ئاماژەیان بەناكۆكیە سیاسیەكان نەدا، وەك هۆكارێكی ئەم هێرشانە، بەڵام ئاماژەیان بەبوونی تۆڕێكی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی لەپشت تەقینەوەكان دا.
جارێكی تر موسەوی رووی رەخنەی دەكاتە بەشێك لەلایەنە سیاسییە عێراقییەكان و دەڵێت "بازنەی خەڵكانی سوودمەندی ئەو تەقینەوانە فراوانترە لەبازنەی پلاندانەر و ئەنجامدەرانی، بەداخەوە ژمارەیەك هێزی سیاسی ستراتیجیەتی هەڵبژاردنیان لەسەر بنەمایەكی ترسناك و ناڕەوا دادەڕێژن، لەجیاتی ئەوەی لەرێگای خستنەڕووی بەرنامەی نەوعیەوە دەنگدەران بۆ خۆیان كێش بكەن، هەوڵی لاوازكردنی لایەنی سیاسی كێبڕكێكاریان دەدەن و هەموو بەرپرسیاریەتی شكستی ئەمنی و ئابووریی و سیاسیەكەی دەخەنە ئەستۆ".
باڵی سەدر تێڕوانینێكی جیاوازی سەبارەت بەو پرسە هەیە، "ئەسما موسەوی" ئەندامی مەكتەبی سیاسی باڵی سەدر كە ئێستاش لەهەرە سەرسەختترین نەیارانی حكومەتی عێراقیە، دەڵێت "هەركاتێك كێشەیەك رووبدات، حكومەتی عێراقی دەڵێت ئەوە حكومەت دەكەنە ئامانج. دزەكردن بۆ نێو دامەزراوە ئەمنیەكان بەهۆی سیاسەتەكانی حكومەتەوە بووە، كاتێك بەنوسراوێكی فەرمی كاركردنی بەیاسای ریشەكێشكردنی بەعس و لێپرسینەوە و دادپەروەری راگرت و هەموو رێوشوێنەكانی لەدژی تۆمەتباران پەكخست، بەهۆی ئەمەشەوە بەعسیەكان دزەیانكردە نێو دەزگا ئەمنییەكانی دەوڵەتەوە، بۆیە حكومەت لەو دۆخە بەرپرسیارە".
سەرەڕای هەموو ئەو هێرشانەی بەبیانووی تەقینەوەكانەوە دەكرێتە سەر حكومەتەكەی مالیكی، عەلی موسەوی پێی وایە "كاریگەری ئەو هەڵمەتانە لەسەر جەماوەری سەرۆك وەزیران زۆر سنوردار بووە، زۆر جاریش كاردانەوەی پێچەوانەی لێكەوتۆتەوە. ئێستا شەقامی عێراقی بەرچاوی روونە، كە ئامانج لەو هەڵمەتانە خودی سەرۆك وەزیرانە". بەڵام ئەسما موسەوی دەڵێت "جەماوەری مالیكی جەماوەرێك نییە رووداوەكان دروستیان كردبێت، یاخود لەسەر بنەمای دەسكەوتەكانی حكومەتی عێراقی دروست بووبێت، چونكە ئەوەی ئەنجام دراوە بەهۆی ئەمریكیەكانەوە بووە. ئیدارەی ئەمریكا دەستی لەبەرهەڵستكارە عێراقییەكان وەشاند و حكومەتی مالیكی بۆ ئەو ئامانجە بەكارهێنا، ئێستاش نایەوێت چیتر بۆ قۆناغەكانی داهاتوو پشتی پێ ببەستێت، مالیكی هەموو ئەو هۆكار و پاڵنەرانەی لەدەستدا، كە لەپێناویدا دیاریكرابوو، ئێستا ئەمریكا بەدوای كەسێكی تردا دەگەرێت".
بەپێچەوانەی ئەو بۆچوونانەوە، بەرەی تەوافوقی عێراقی، كە خاوەن 44 كورسیە لەپەرلەمانی عێراقدا، پێی وایە زۆربەی تەقینەوەو كارە توندوتیژیەكان پەیامی سیاسی لەخۆدەگرن و پرس و دۆزی سیاسیان لەدواوەیە. "زافر ئەلعانی" سەرۆكی كوتلەی ناوبراو دەڵێت "هەركاتێك بارودۆخی سیاسی ئاڵۆزدەبێت، دەبینی كە رووداوێكی سیاسی لەنمونەی هەڵبژاردنەكان یا رێكەوتننامەكان لەرێگادان".
ئەلعانی ئاماژەی بەوەشدا، كە زۆر لایەن و حیزبی سیاسی پەیوەندیان بەتێكچوونی بارودۆخی ئەمنیەوە هەیە، وەك خۆی دەڵێـت "ژمارەیەكی زۆر حیزب میلیشیای تایبەتی خۆیان هەیە و تێكەڵ بەدامەزراوە ئەمنیە عێراقیەكان كراون. بۆیە لەنێو دەزگا ئەمنیەكاندا ئەجندای حیزبە سیاسییەكان بوونی هەیە". پێشی وابوو بەبێ رێكەوتنێكی هەمە لایەنە، باوەڕ ناكرێت بارودۆخی ئەمنی باش ببێت.
شەرقلئەوسەت