سڤیل: مەریوان عومەر

دكتۆر ئۆلیڤەر شناكنبێرگ، لە دایكبووی 1959، خێزاندارە و خانەوادەكەی لە بەرلین دەژین. نزیکەی 20 ساڵ لە بواری دیپلۆماسیدا كاری كردوە، لە هەریەكە لە وڵاتانی هیندستان و ئۆكرانیا و ڤێتنام، دواجاریش كوردستان ئەركی كونسوڵگەری ئەڵمانیای پێ سپێردراوە.

سڤیل: بەشێوەیەكی گشتی كاروباری كونسوڵگەری ئەڵمانیا لەكوردستان چییە؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: لەئەركە سەرەكییەكانمان، یەکەم پێشكەشكردنی راپۆرتی سیاسیە سەبارەت بە رووداو و پێشهاتە سیاسییەكان لەو هەرێمەدا، دووەم، هاوكاریكردن و پەرەپێدانی پەیوەندیە ئابووریەكانە لەنێوان ئەڵمانیا و هەرێمی كوردستاندا، سێیەم كۆمەككردن لەبواری رۆشنبیریدا. چوارەمیش ئەركی پاراستن و سەرپەرشتیکردنی بەرژەوەندی و جێبەجێكردنی كاری هاووڵاتیانی خاوەن رەگەزنامەی ئەڵمانیە لە هەرێمی كوردستان و هەروەها پێدانی ڤیزایە. یەكێك لە ئەركە سەرەكییەكانمان بریتیە لە جێبەجێكردنی ئەو پڕۆژانەی بۆ بنیاتنانەوەی هەرێم لێرەدا ئەنجام دەدرێن. لەو بوارەدا دەمەوێ نمونەیەك بهێنمەوە، ئەویش مەشقپێدان و راهێنانی توانا پێشەنگەكانە،هەم لەبورای دادوەری و هەم لەبواری پەرلەمانیشدا. لێرەدا دەرفەتی ئەوەم پێ بەخشرا، هەر لە قۆناغی بنیاتنانەوە سەرپەرشتی دامەزراندنی نوێنەرایەتیەكی وڵاتەكەم بكەم. كونسوڵگەریەكەمان لەمانگی شوباتی ساڵی 2009 لە لایەن وەزیری دەرەوەمان كراوەتەوە، ئێستاش گەیشتوین نزیکەی ئاستی 100% لە ئەنجامدانی كارەكانمان.
سڤیل: باست لەپەیوەندی ئابووری نێوان ئەڵمانیا و هەرێم كرد، تا ئێستا كونسوڵگەریەكەتان چ رۆڵێكی بینیوە لەكێشكردنی كۆمپانیا ئەڵمانیەكان و وەبەرهێنانی ئەڵمانی لە كوردستاندا؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: دەمەوێ چوار خاڵ باس بكەم، لەهەموویان گرنگتر ئەوە بوو، كە هۆشداریدان سەبارەت بەسەفەركردن بۆ هەرێمی كوردستان، كە لەلایەن وەزارەتی دەرەوە دەردەكرا، توانیمان ئازادی بكەین. بەپێچەوانەی هۆشداریدان سەبارەت بەسەفەركردن بۆ ناوچەكانی تری عێراق، هۆشداری وەزارەتی دەرەوە دەریدەخات، كە هەرێم تا ئەو رادەیە ئارامە و ئاسایشی تێدا بەرقەرارە، كە بتوانرێت بۆ مەبەستی بازرگانی سەفەری بۆ بكرێت.
سڤیل: مەبەستت ئەوەیە ئەو هەڵسەنگاندنە لە كونسوڵگەریەوە دەكرێت، كە بارودۆخی كوردستان ئارامە و ئاساییە ئەڵمانەكان سەفەر بۆ كوردستان بكەن؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: ئەم هەڵسەنگاندنە هاودەنگی چەند دەزگایەكی پەیوەنددارە لەئەڵمانیا ئەنجام دەردرێت، بێ گومان كونسوڵگەریەكەی ئێمەش یەكێكە لەو لایەنە سەرەكیانەی رۆڵی تێیدا هەیە. لەبواری ئابوورییەوە دەمەوێ خاڵێكی تر باس بكەم، لەتشرینی یەكەمی ساڵی رابردوودا ئێمە بەشداریەكی گەورە و بەرچاومان لەپێشانگای هەولێری نێودەوڵەتیدا كرد، لەم پیشانگایەدا زیاتر لە 50 كۆمپانیای ئەڵمانیا بەشداریان تێدا كرد و كەلوپەلەكانیان خستۆتەڕوو، بەمەش ئەڵمانیا گەورەترین دەوڵەتی ئەوروپی بەشدار بووە لەو پێشانگایە و سێیەم گەورەترین دەوڵەتی بەشداریش بووە لەسەر ئاستی تەواوی بەشداربووانی پێشانگاكە دوای تورکیا و ئێران. خاڵی سێیەم، ئێمە ئێستا نوسینگەیەكی زانیاری ئابووریمان لەهەولێر كردۆتەوە، كە لەلایەن وەزارەتی دەرەوە و وەزارەتی ئابووری ئەڵمانیاوە تەمویل دەكرێت، ئەم نوسینگەیە لەدەرەوەی كونسوڵگەری كراوەتەوە، چونكە پێمانوایە لەوێ خەڵك باشتر دەتوانێت پەیوەندی بەنوسینگەكەوە بكات و دەرفەتی هاتوچۆكردنیان زیاتر دەبێت، بەڵام ئێمە پەیوەندیەكی زۆر نزیكمان لەگەڵ نوسینگەكەدا هەیە. ئەم نوسینگەیە دامەزراوە، بەڵام تائێستا بەرەسمی نەكراوەتەوە، چاوەڕێین لەمانگی ئایاردا بەرپرسێكی باڵای ئەڵمانیا بێت و بەرەسمی بیكاتەوە.
سڤیل: كونسوڵگەری ئەڵمانیا لەهەرێم لەبەرنامەیدا هەیە ڤیزا بەو خەڵكانە بدات، كە نیازی سەفەركردن بۆ ئەڵمانیایان هەیە؟ یا ئەمە تەنیا لە باڵوێزخانەی ئەڵمانیا لە بەغداوە دەبێت؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: من زۆر باش لەوە تێدەگەم، كە خەڵكی هەرێمی كوردستان دەخوازن ئاسانتر لەوەی کە سەفەر بكەن، هەر بۆ ئەو مەبەستەش ئێمە بەنیازین لە مانگی پێنجەوە دەست بكەین بەپێدانی ڤیزا. ئێمە لەرێگای ئینتەرنێتەوە رۆژێكی دیاریكراو رادەگەیەنین. ئەگەر بە دەست من بوایە، ئەوا ئێستا دەستم پێدەكردبوو، بەڵام چەند گرفتێكی تەكنیكی بوونە هۆی دواخستنی، دواجاریش ئەو گرفتەی لە كەشوهەوای ئەوروپادا روویدا، بوو بەرێگر لەگەیشتنی كەلوپەل و ئامرازی پێویست بۆ ئەو مەبەستە. بۆ پێدانی ڤیزا، ئێمە بەرنامەی پێدانی هەنگاو بە هەنگاومان هەیە. ئێمە نازانین خواست لەسەر ڤیزا چۆن دەبێت، بەڵام سەرەتا بەپێدانی ڤیزا بەكەسانی بازرگان و شاندە رەسمییەكان دەست پێ دەكەین، خەڵكانی تریش لەكاتی دواتردا پێیان دەدەین. بەڵام لەرووی ئەمنیەوە ئێمە ناتوانین خەڵكی لە سەرەو ریزی دوور و درێژ لێرەدا كۆبكەینەوە، بۆیە لەكاتی پێویستدا چەند ژمارە تەلەفۆنێك بڵاو دەكەینەوە، لە رێگایانەوە خەڵك دەتوانن مەوعید بۆ داواكردنی ڤیزا وەربگرن.
سڤیل: خەڵكێكی زۆری كورد لەئەڵمانیادا هەن، كە رۆیشتون كەمترین سەرمایە و بەرژەوەندیان لەكوردستان نەماوە، ئێستاش لەوێدا هیچ مافێكی پەنابەریان نیە. لەكاتی گەڕانەوەی ئەو پەنابەرانە حكومەتی ئەڵمانیا تاچەند هاوكاریان دەكات بۆ دووبارە دەسپێكردنەوەی ژیان و تێكەڵبوونەوەیان بەكۆمەڵگاكەیان، یا كونسوڵگەریەكەتان تا چەند ئامادەیە دەرفەتی كاریان لەگەڵ كۆمپانیا و پڕۆژە ئەڵمانیەكان لە كوردستاندا بۆ دابین بكات، بە تایبەت كە ئەوان زمانی ئەڵمانی بزانن و لە ئەڵمانیا ژیابن؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: قسەكەت راستە، ئێمەش پشتیگری لەگەڕانەوەی دڵخوازانەی ئاوارەكان دەكەین بۆ وڵاتەكەی خۆیان، حكومەتی ئەڵمانیا و یەكێتی ئەوروپاش پڕۆگرامگەلێكیان هەیە، كە ئەڵمانیاش تێیدا بەشدارە و پێیانەوە پابەندە، لەچوارچێوەیاندا بە مەبەستی ئاوێتەکردنەوەی ئەو کەسانە هاوكاری مادی و دارایی بۆ ئەو كەسانە دەگرێتەخۆ، كە بە خواستی خۆیان دەگەڕێنەوە. لێرەش لەهەولێر رێكخراوێكی ئەڵمانی هەیە، كە یارمەتی ئەو كەسانە دەدات، كە دەگەڕێنەوە. خاڵێكی دیكەی گرنگ لەم بارەیەوە مەسەلەی خوێندنی منداڵەكانیانە، ئێمە زۆر بە چڕی کار لەسەر ئەوە دەكەین، كە قوتابخانەیەكی ئەڵمانی لێرە بكەینەوە، بۆ ئەوەی گەڕانەوەی ئەو خێزانانە ئاسانتر بێت. من پێموانیە ئەمە تەنیا ئەركی حكومەتی ئەڵمانیا بێت بۆ یارمەتیدانی ئەو خەڵكانەی دەگەڕێنەوە، بۆ دووبارە ئاوێتەبوونیان بەكۆمەڵگای كوردستان، بەڵكو ئەوە ئەركی حكومەتی هەرێمی كوردستانیشە، كە هەست دەكەم تا ئێستا كارێكی كەم لەو بوارەدا ئەنجام دراوە. ئەو كەسانەی دەگەڕێنەوە، زانیاری و مەعریفەیەكی باش لەگەڵ خۆیان دەهێننەوە، پێموایە لە بەرژەوەندی حكومەتدایە سوودیان لێ وەربگرێت بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی ئەم وڵاتە.
سڤیل: تۆ گوتت گەڕانەوەی دڵخوازانە، مەبەستت ئەوەیە تۆ لەگەڵ گێڕانەوەی بە زۆرەملێدا نیت؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: دیارە لە ئەڵمانیا ژمارەیەكی بەرچاو لەئاوارەی عێراقی و كوردی هەن، كە مافی مانەوەی درێژخایەنیان نیە و دەبێ بگەڕێنەوە وڵاتەكانیان، بەڵام ئێمە كار لەسەر ئەوە دەكەین كە گەڕانەوە ئارەزوومەدانە بێت و هیچ پلانێكی وامان نیە، خەڵكی بە زۆر بگێڕینەوە.
سڤیل: وەك كونسوڵگەر ئەڵمانیا خوێندنەوەت بۆ بارودۆخی سیاسی كوردستان چیە؟ لەو ماوانەی دوایی هێزێكی ئۆپۆزسیۆن لەپەرلەمانی كوردستاندا دروست بوو، تا چەند پێتوایە توانیویانە رۆڵی ئۆپۆزسیۆنی راستەقینە ببینن؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: پێموایە چەند خاڵێكی گرنگ لەبارەی كوردستانەوە هەیە، یەكەمیان سەقامگیری هەرێمەكەیە، دووەم بەرەوپێشچوونی پڕۆسەی بەدیموكراتیكردنە. لەسەردەمی كابینەی بەڕێز نێچیرڤان بارزانیدا كاری زۆر كراوە، كە ئێستا لەسەردەمی کابینەکەی دكتۆر بەرهەم سالحدا درێژەیان پێ دەدرێت. هەڵبژاردنە پەرلەمانیەكانی هەرێمی ساڵی رابردوو تا رادەیەكی زۆر ئازاد و عادیلانە بوو، ئەوەش بووە هۆی سەرهەڵدانی ئۆپۆزسیۆن. مرۆڤ هەست بەوە دەكات، كە ئەمە دیاردەیەكی نوێیە بۆ كورد و پێویستی بە كات هەیە تا لەگەڵی رادێن، بە تایبەت پارتە دەسەڵاتدارەكان دەبێ پێشتر خۆیان لەگەڵ ئەو رەوشە نوێیە رابێنن. بەڵام ئۆپۆزسیۆنیش پێویستی بەوە هەیە لە سەرەتادا فێر ببێت، كە چۆن وەك ئۆپۆزسیۆن لەپەرلەماندا مامەڵە بكات. هەست دەكەم كە نۆ مانگی رابردوو دەریان خستووە کە چەند هەنگاوێكی باشیان بەو ئاڕاستەیەدا ناوە، ئەمەش بەرەوپێشچوونێكی ئیجابیە لەمامەڵەكردن لەگەڵ یەكتریدا. هیوادارین كە گرفتە چارەسەرنەكراوەكان چارەسەر بكرێن. زۆریش خۆشحاڵم بەوەی كە سەرۆك بارزانی بەم دواییانە هاتۆتە ناو گرفتی بەكۆتاهێنانی نانبڕین لەسەر بیروڕای سیاسی، چونكە ئەمە مایەی قبوڵكردن نیە، كە مامۆستایەك، كارمەندێك، رۆژنامەنوسیك تەنیا لەبەر ئەوەی پشتگیری لە دەستە و هێزێكی سیاسی دیكە دەكات، كار و بژێوی لەدەست بدەن.
سڤیل: پەیوەندیتان تەنیا لەگەڵ حیزبە دەسەڵاتدارەكان و حكومەتە، یا لەگەڵ حیزبەكانی تر و ئۆپۆزسیۆن و تەنانەت حیزبە ئیسلامیەكانیشدا هەیە؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: من پەیوەندیم لەگەڵ هەموو هێزە سیاسیەكان هەیە، بەهێزە ئیسلامیەكانیشەوە، بەڵام ئامادەشم و دەرگای پەیوەندیەكانیشمان كراوەیە، بۆ ئەوەی لە حكومەت و پەرلەمانیش تێپەڕ بین و پەیوەندیمان لەگەڵ خەڵک و کۆمەڵگای مەدەنی بە گشتی هەبێت، بۆ ئەوەی بۆچوونێكی سەرتاپاگیر و دروستمان سەبارەت بەهەلومەرجی هەرێم لا دروست بێت.
سڤیل: تا چەند ئاگاداری ئەو كێشە مێژووییەی نێوان كوردستان و بەغدایت، سەبارەت بە ناوچە كێشەدارەكان؟ هەڵوێستی ئەڵمانیا لە بارەی مادەی 140ی دەستووری عێراقی چیە؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: ئێمە زۆر بە بایەخەوە دەڕوانینە ئەو گفتوگۆیانەی لەنێوان هەردوولا لەم بارەیەوە ئەنجام دراون، ئێمە پشتیوانیش لەهەوڵەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان دەكەین، بۆ لەیەكتر نزیككردنەوە هەردوولا. لەلایەكی تریشەوە دەزگا سیاسیە ئەڵمانییەكان، كە دەزگای نزیك لەپارتە سیاسیەكانن، ئەوانیش بەرنامەیان هەبووە و كاریان لەسەر ئەوە كردوە، كە گفتوگۆی چڕتر و بەرهەمدارتر لەنێوان لایەنە ناكۆكەكاندا ئەنجام بدرێت. بێگومان مادەی 140 بەشێكە لەدەستووری كارپێكراوی ئێستای عێراق، بۆیە ئێمەش پشتگیری لەجێبەجێكردنی ئەو مادەیە دەكەین. بەڵام مادەی 140 زۆر بە گشتی باس لە چارەسەركردنی ئەو كێشەیە دەكات، بۆیە جێبەجێکردنی ئەمە پێویستی بە گفتوگۆی جدی و بەرهەمداری نێوان لایەنە پەیوەندارەکان هەیە بۆ چارەسەركردنی گرفتەكە.
سڤیل: لەبواری كەلتووری و رۆشنبیریدا كونسوڵگەریەكەتان هیچ كار و پڕۆژەیەكی هەبووە، یا لە بەرنامەدا هەیە؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: لە بواری كەلتورییەوە دوو نمونە باس دەكەم، یەكەمیان پشتگیریكردن و هاندانی فێربوونی زمانی ئەڵمانییە لەقوتابخانە كوردییەكاندا. بەپشتیوانی و هاوكاری ئێمە، زیاتر لە 3 هەزار قوتابی لە18 قوتابخانەی هەرێمدا زمانی ئەڵمانی دەخوێنن. لە لایەكی تریشەوە ئێمە كۆمەكی دارایی پێشكەش بە بنیاتنانەوە و نۆژەنكردنەوەی مۆزەخانەی رستن و چینینی كوردەواری لەسەر قەڵای هەولێر دەكەین. ئەمە تەنها دوو نمونەن لەچالاكیەكانمان لە بواری كەلتووری، بەڵام دەمەوێ لێرەدا باسی پەیمانگای "گۆتە"ش بكەم، ئەو ئینستیتوتە پەیمانگایەكی رەسمی كەلتووری حكومەتی ئەڵمانیایە، ئێمە لەنزیكەوە كار لەگەڵ یەكتر دەكەین، بۆ جێبەجێكردنی پڕۆژە رۆشنبیریەكان.
سڤیل: لەبواری پێدانی زەمالەی خوێندن و دەرفەتی خوێندن لەزانكۆكانی ئەڵمانیا، كونسوڵگەری هیچ پڕۆژەیەكی لەو شێوەی لە بەرنامەدا هەیە؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: لە میانەی سەردانەكەی وەزیری دەرەوەماندا بۆ عێراق، دوو رێكەوتن لەگەڵ حکومەتی عێراقی مۆر كراون، یەكەمیان سەبارەت بە پێدانی زەمالەیە، دووەمینیان رێكەوتنە بۆ شەراكەتێكی ستراتیژی لەنێوان زانكۆكانی ئەڵمانیا و زانكۆكانی عێراقدا. بەرنامەی زەمالەكان، نزیكەی 140 زەمالەی ساڵانە بۆ تەواوی عێراق دەگرێتە خۆی، بەداخەوە هەستمان بەوە كردوە، كە بەشی كورد لەو زەمالانە بەشێكی كەم بووە، بۆیە لە بەرنامەماندایە لە مانگی ئایاردا لە رێگای وۆركشۆپێكەوە هەوڵ بدەین ئەمە بگپڕین بكەین، كە چۆن دەكرێ ئاستی بەشی كورد لەو زەمالەتانەدا بەرز بكرێتەوە.
سڤیل: بە حوكمی ئەوەی ئەو ماوەیە لە كوردستان بوویت، خوێندنەوەیەكت بۆ كۆمەڵگای كوردی و كەلتووری كۆمەڵگاكە بە گشتی چیە؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: كە هاتم ئەوەی بینیم بووە مایەی سەرسامیم، كە لەساڵانی رابردوودا چ كارێك لەهەرێمی كوردستاندا ئەنجام دراوە! پێش هەمووشتێك دەبێ ستایشی ئەو رەوشە ئەمنیە بكەم، كە لەهەرێمی كوردستاندا هەیە، بۆ من وەك ئەوروپاییەك ئەمە شتێكی ئاسایی نییە لە عێراقدا. دووەم، ئەو ئارامی و سەقامگیری و پێشكەوتنە لە دووبارە بنیاتنانەوەدا لێرەدا هەیە، بۆتە مایەی ئەوەی زۆر لەو كوردانەی لەدەرەوە بوون بگەڕێنەوە و لەم بوارەدا بەشداری بکەن، من لەو بوارەدا هەست بە جۆرێك لە هاوسۆزی و هاوکاری و شانازییەک دەكەم، كە لەساڵانی ئایندەدا گەڕانەوەی ئەو كوردانە ببێتە مایەی پێشكەوتنێكی بەرچاوی هەرێم. من لەبیرمە کە بەشداریم لەئاهەنگی نەورۆزی ئەمساڵدا كرد، لەو موناسەبەیەدا لەگەڵ چەند هاوڕێیەكی کوردم سەردانی ناوچەی بارزانمان كرد، لەوێ خواردنی خۆشمان خوارد، شاییمان كرد، سەردانی دۆستانمان كرد، بۆ من مایەی خۆشحاڵیەكی زۆر بوو.
سڤیل: گوێ لەموزیكی كوردی دەگریت؟ چ جۆری موزیك و گۆرانیەك و چ جۆرە خواردنێكی كوردیت لا خۆشە؟
دكتۆر ئۆلیڤەر: دەرفەتی ئەوەم هەبووە، كە لەچەند كۆنسێرتێكی كوردیدا ئاماد بم، هەرچەندە من كوردی باش تێناگەم، بەڵام تاموچێژێكی زۆرم لێیان وەرگرت و لەم کۆنسێرتانەشدا نەمتوانیوە لە لەهەڵپەڕکێکانیشدا بەشداری نەکەم. لە خواردنی كوردیشدا، ئەوەی زۆر تاموچێژم لێی وەرگرتوە، ئەو خواردنانە بووە، كە هاوكارەكانم لە ماڵەوە ئامادەیان كردوە و هێناویانە پێکەوە خواردوومانە. لە بیریشمە لەسەردانێكیشمدا لەگەڵ وەزیرێكی بەڕێزدا گەشتێکی سەر كێوەكانمان کرد، لەوێ مەنجەڵێكی گەورەی دۆڵمە كرایەوە، كە بەرادەیەكی زۆر ئامادە دەكرێت، تاموچێژێكی یەكجار زۆری هەیە.