|
 سڤیل:
مەریوان عومەر
لەكۆڵانێكی بەرتەسكی شەقامی "رەسول" كە
بەشێوەزاری خەڵكی نەجەف "ئەلعەكید" و
بەشێوەزاری بەغدایش "دەربونە"ی پێ دەڵێن،
لەماڵێكی نەجەفی تەقلیدی و كۆندا دەژی، كە
كەمتر لە 500 مەتر لەگۆڕی ئیمام "عەلی كوڕی
ئەبو تاڵیب"ەوە دوورە. ئەو "عەلی سیستانی"
گەورە مەرجەعی شیعەكانە.
دەرگا و رووكاری دەرەوەی خانووەكە وەك رووی
دەرەوەی هەر خانوویەكی سادەی تری نەجەفیە.
لەناوەوەی خانووەكەشدا شتەكان بەوپەڕی سادەیی
دەبینی. شێوەی ئەندازەسازی خانووەكەش جیاوازی
نییە لەگەڵ ئەو خانووە عێراقیانەی شێوازی
تەلارسازییان بۆ سەردەمی خانووی بابلیەكان و
زیاتر لە 500 ساڵ بەر لەئێستا دەگەڕێتەوە.
كاتێكیش لەكۆسپەی دەرگاكە تێپەڕ دەبیت،
دەگەیتە هۆڵێك كە بە "مەجاز" ناو دەبرێت و
دەرگای دەرەوە بەژوورەكانی ناوەوە
دەبەستێتەوە. لەدەستەچەپی دەروازەی ماڵەكە
ژوورێكی بچووك و سادە هەیە، وەك نوسینگەی
ئایەتوڵڵا عەلی سیستانی یاریدەدەر و
راوێژكارەكانی بەكاری دەهێنن، ئەوان ئەو نامە
و پرسیارە فیقهیانە دەخوێننەوە و بۆ
وەڵامدانەوەیان دەیخەنە بەردەستی سیستانی.
بەڵام ژوورێكی گەورە لەبەرامبەر دەروازەكە و
هۆڵەكەدا هەیە، فەرش و رایەخی سادەی تێدا
راخراوە، هیچ جۆرە كورسی و قەنەفەیەكی لێ نیە،
لەوێدا سیستانی پێشوازی لەمیوانەكانی دەكات.
ئەو ژوورە بەشێوەزاری نەجەفیەكان
بە"ئەلبەرانی" ناودەبرێت، واتە دیوەخان.
هەریەكە لەچوار مەرجەعە شیعەكەی نەجەف
"سیستانی، شێخ ئیسحاق فەییاز، محەمەد سەعید
ئەلحەكیم، شێخ بەشیر نەجەفی" لەماڵەكانیان
دیوەخانی تایبەتیان هەیە و تێیدا پێشوازی
لەمیوان و قوتابیەكانیان دەكەن. وەك باوە
"بەرانی" هەر لەنێو ماڵەكانیان دایە، بەڵام بە
جیا لەژوورەكانی تری ژیانی ئاسایی و
خانەوادەكانیان دروست كراوە. تەنیا گەورە
مەرجەعی كۆچكردوو "قاسم ئەلخوئی" نەبێت، كە
دیوەخانەكەی لەدەرەوەی ماڵەكەیدا بوو.
سیستانی چەند كاتژمێرێكی دیاریكراو
لەدیوەخانەكەیدا دادەنیشێت، بەگوێرەی
تەندروستی و چالاكی رۆژانەی خۆی. لەو
ماوەیەشدا پێشوازی لەمیوانەكانی دەكات، كە
لەهەموو لایەكەوە رووی تێدەكەن، جا بۆ
سڵاوكردن بێت، یا بۆ راوێژ و دەسكەوتنی
زانیاری فیقهی و فتوایەك بێت.
لەدیوەخانەكەیدا بەهای ئیسلامی و كۆمەڵایەتی
راستەقینە بەرجەستە دەكرێت، جیاوازی لەنێوان
هەژار و دەوڵەمەند و عەرەبی و ئەعجەمی و وەزیر
و كرێكارێكدا نیە. هەموویان لەسەر ئەو راخەرە
سادەیە و لەژێر یەك سەقفدا و لەهەمان مەودای
دووری لەسیستانیەوە دادەنیشن. دەرگاكە هەمیشە
بۆ هەموو خەڵك كراوەیە و پاسەوانەكانیشی مافی
ئەوەیان نیە هیچ كەسێك لەچوونەژوورەوە قەدەغە
بكەن.
هەركاتێك دەگەیتە نەجەف بۆ سەردانیكردنی گۆڕی
ئیمام عەلی، گەر پرسیار لەماڵی سیستانی بكەی،
هەمیشە خەڵكێكی زۆرهەن ماڵەكەیت نیشاندەن.
دە ساڵ دەبێت سیستانی كۆسپی دەرگای ماڵەكەی
نەبڕیوە و نەهاتۆتە دەرەوە تەنیا دوو جار
نەبێت، جارێكیان لەنیسانی 2003، كاتێك هێزە
ئەمریكیەكان هاتنە نێو عێراقەوە و بەشێكیان
لەسنوری نەجەفدا نیشتەجێ بوون، كوڕەكەی
"محەمەد رەزا" و مامۆستایانی ئاینی تر داوایان
لێكرد بۆ پاراستنی گیانی خۆی بەشێوەیەكی كاتی
ماڵەكەی جێبهێڵێت، تا نەشكەوێتە ژێر فشاری
سیاسیەوە. جاری دووەمیش لەئابی 2004دا بوو،
كاتێك بۆ چارەسەری پزیشكی ناچار بوو سەردانی
لەندەن بكات. بەڵام ئەمە یەكەم جار نەبوو
سیستانی شاری نەجەف جێبهێڵێت، ئەو لەساڵی
1961یشدا نەجەفی جێهێشت، كاتێك سەردانی زێدی
خۆی لە"مەشهەد" كرد.
شاری نەجەف وەك چۆن بە گەورەترین و دیارترین
حەوزە ئاینیەكانی ناسراوە، شوێنێكیشە فەقیه و
پیاوانی ئاینی و قوتابیانی شیعە كاتێك سەردانی
دەكەن و لەسەردەستی زاناكانی، زانستی ئاینی
دەخوێنن، تێیدا هەست بە ئارامی و ئاسوودەیی
زهنی دەكەن. ئەو قوتابخانە ئاینیانەش
فەرمایشتی "هیچ جیاوازییەك لەنێوان عەرەبی و
ئەعجەمیەكدا نیە، تەنیا بە خواپەرستی نەبێت"
بەرجەستە دەكەن. ئەوەی زاناكانی ئەو حەوزە
ئاینیانە لەیەك جیا دەكاتەوە، پلەی زانستی و
فیقهیانە، نەوەك رەگەزنامە و رەچەڵەكیان.
سیستانی ئێرانیە، شێخ فەییاز بە رەچەڵەك
ئەفغانیە، شێخ نەجەفی پاكستانیە، تەنیا
ئەلحەكیم نەبێت عێراقیە، هەرچەندە باب و
باپیرانی لەسەردەمی سەفەویەكان لەئێرانەوە
هاتوون.
سیستانی لەساڵی 1951 وەك پەنابەر لەشاری
"قوم"ی ئێرانەوە رووی كردۆتە نەجەف و
لەقوتابخانەی "بوخارائی" زانستی نیشتەجێ بووە.
ماوەیەكی درێژ لەتوێژینەوەكانی ئایەتوڵڵا
"ئەبولقاسم ئەلخوئی" و زانای پایەبەرز "شێخ
حوسێن ئەلحلی" لەفیقه و ئوسوڵدا و چەند
زانایەكی تری وەك "ئیمام ئەلحەكیم" و "سەید
ئەلشاهرودی" ئامادە بووە. سیستانی لەگەڵ زۆر
كەس لەوانەی روویان لەنەجەف كردوە جیاوازی
هەیە، ئەو وەك كەسێكی موجتەهید گەیشتۆتە
نەجەف، نەوەك وەك قوتابیەكی زانستی ئاینی
لەقۆناغە سەرەتاییەكانیدا. ئەو لەئابی 1930
لەشاری "مەشهەد"ی رۆژهەڵاتی ئێران و لەنزیك
گۆڕی "ئیمام رەزا" لەدایك بووە. باوكی "محەمەد
باقر" و باپیریشی زانای ئاینی بووە و ناوی
عەلی بووە. ئەو نازناوی "سیستان"ی دراوەتێ، كە
ناوی شوێنێكە لەباشووری رۆژئاوای ئێران، ئەو
شوێنەی خانەوادەكەی دوای جێهێشتنی ئەسفەهان
روویان تێكردوە. لەتەمەنی 5 ساڵیدا قورئانی
خوێندوە، پاشان چۆتە قوتابخانەی "دار
ئەلتەعلیم" بۆ فێربوونی نوسین و خوێندنەوە.
لەساڵی 1941دا پێشەكیەكانی زانستە
حەوزەییەكانی خوێندوە، دواتر رستێك لەكتێبی
ئەدەبیشی خوێندوە. لەلای "میرزا هاشمی
قەزوێنی" و "میرزا مەهدی ئەسفەهانی" و "میرزا
مەهدی ئاشتیانی" خوێندویەتی. لەساڵی 1949 رووی
كردۆتە شاری "قوم" بۆ تەواوكردنی خوێندنی
ئاینی و لەوێش لای هەردوو زانای پایەبەرز
"سەید حوسێن تەباتەبائی بەروجردی" و "سەید
محەمەد حوجە كوهكمری" خوێندویەتی. لەساڵی
1951یشدا كۆچیكرد بۆ شاری نەجەف.
توێژەری ئیسلامی "غانم جەواد" پێیوایە سیستانی
یەكێكە لەهەرە دیارترین ئەو مەرجەعە ئاینیانەی
نوێنەرایەتی قوتابخانەی "خوئی" دەكات، ئەو
پیاوەی زیاتر لە70 ساڵ لەسەر مینبەری خوێندن و
وانەگوتنەوە دانیشت و بە میانڕەوییەكەی
ناسرابوو، سیستانیش یەكێك بوو لەقوتابیە هەرە
باشەكانی. هەر ئەمیش لەمزگەوتی "خەزرا" بۆ
وانەگوتنەوە شوێنەكەی خوئی گرتەوە. جەواد
دەڵێت "قوتابیەكانی خوئی و لەسەرووشیانەوە
سیستانی، بە گرنگیدان بە زانست و دەسوەرنەدان
لەسیاسەت و باوەڕنەبوون بە ویلایەتی فەقیه
(ئەو رێچكە فیكریەی مافی سەركردایەتی سیاسی بە
ئیمامی ئاینی دەدات) ناسرابوون". ئەو پێیوایە
ئەو گۆڕانكارییە سیاسیانەی لەپەنجاكانەوە
لەعێراق روویانداوە، كاریگەری بەسەر
مەرجەعیەتە شیعەكانیشەوە هەبووە و وایكردوە
لەگەڵ گۆڕانكارییە خێراكانی عێراقدا بگونجێن.
مەرجەعی ئاینی لای شیعەكان دیاریناكرێت، بەڵكو
بەهۆی بەرزی پایە زانستیەكەی و زۆری ژمارەی
خەڵكانی شوێنكەوتووی ئەو كەسە، هەڵدەبژێردرێت.
دەگێڕنەوە كە چۆن دوای كۆچكردنی ئایەتوڵڵا
"نەسروڵڵا ئەلموستنەبەت"، كۆمەڵێك لەزانایانی
ئاینی پێشنیاریان بۆ"ئیمام خوئی" كرد، كە
كەسێك بۆ پارێزگاریكردن لەمەرجەعیەت و حەوزەی
زانستی لەنەجەف هەڵبژێرێت. "سیستانی"
دەستنیشان كرا، دوای كۆچی دواییكردنی ئەلخوئی
لە1992، سیستانی تەواوی كاروباری مەرجەعیەت و
سەركردایەتیكردنی حەوزە زانستیەكانی گرتە دەست
و لەسەر میمبەری ئیمام خوئی لەمزگەوتی
"ئەلخەزرا" وانەی دەگوتەوە. خێرا خەڵكانی
شوێنكەوتەی بە عێراق و كەنداو و ناوچەكانی تری
وەك هیندستان و ئەفریقیا و شوێنەكانی تریشیدا
بڵاو بوونەوە.
"سیستانی" هیچ كاتێك راستەوخۆ دەستی
لەكاروباری سیاسیەوە وەرنەداوە. لەسەردەمی
حیزبی بەعسیشدا، كاتێك ژمارەیەكی زۆر
لەقوتابیان و زانایان لەحەوزەكانی نەجەف دوور
خرانەوە، سیستانی رووبەرووی زەحمەتی زۆر
بوویەوە، چەند جارێك نزیك بوو لەوەی دوور
بخرێتەوە. لەكاتی بارودۆخی سەختی جەنگی عێراق
و ئێرانیشدا ئەو هەر سوور بوو لەسەر مانەوە
لەنەجەف و دەسوەرنەدان لەكاروباری سیاسی،
لەگەڵ ئەوەشدا هەمیشە لەژێر چاودێری و مانەوەی
زۆرەملێدابوو، چونكە ملی بۆ داوكارییەكانی
رژێمی ئەوكات نەدەدا. ئەو تێكەڵ بە سیاسەت
نابێت و رەتیشی كردەوە چاوی بە هیچ
كەسایەتیەكی ئەمریكی بكەوێت. سەر بە
قوتابخانەیەكە باوەڕی بە دووركەوتنەوە
لەسیاسەتە، كاتێكیش هەست بكات كە وڵات
لەبەردەم كارەسات و ئاژاوەیەكدایە، ئەوەی
پێویست بێت لەسەری ئەنجامی دەدات. هاندانی
خەڵكی عێراق بۆ بەشداریكردن لەدەنگدان و هەندێ
هەڵوێستی هاوشێوە لەلایەن سیستانیەوە، بە
هەنگاونان لەپێناو بەرژەوەندی نەتەوە
دەژمێردرێت، نەوەك تێكەڵبوون بە سیاسیەت.
جەواد دەڵێت "بەڕێز سیستانی نایەوێ دەربكەوێ و
تیشكی بخرێتە سەر، ئەو ئامۆژگاری و رێنمایی
پێشكەش دەكات، فەرمان دەرناكات، دەسەڵاتێكی
ئەخلاقی بە دەستەوەیە. رێبازی ئەو میانڕەوییە،
بەسروشتی خۆی تێكەڵ بەململانێ سیاسیەكان
نابێت، ئەمەش پەروەردە و رێبازی مامۆستاكەی
خۆی (ئیمام خوئی)یە، كە ئەمیش كاتی خۆی
لەسەردەمی رژێمی پێشوودا رەتی كردەوە تێكەڵ بە
سیاسەت بێت و پیشەكەی خۆی وەك مامۆستایەك و
زانایەك لا پیرۆزتر بوو". جەواد زیاتر لەبارەی
سیستانیەوە دەڵێت "پێویستە سێ مەرج لەمەرجەعی
ئاینیدا هەبێت، كەسێكی زانا و موجتەهید بێت،
گرنگی بە خوێندن و وانەگوتنەوە بدات، قوتابی
هەبێت و وەك نمونەی بەرزی خۆیان بە پەنجە
ئاماژەی بۆ درێژ بكەن، هەموو ئەمانەش لەبەرێز
سیستانیدا هەیە".
سەرچاوەیەكی نزیك لەمەرجەعیەتی سیستاینەوە
دەڵێت "هەوڵی زۆر لەلایەن سیاسیەكانەوە دەدرێت
بۆ بەدەستهێنانی رەزامەندی سیستانی بۆ پڕۆژە و
سیاسەتەكانیان. سیستانی نایەوێت وەك وەلی
فەقیه بێت و باوەڕی بەمە نیە، رەتكردنەوەی
دواین داوەتنامە و سەردانەكەشی بۆ ئێران هەر
بەو هۆیەوە بوو، بەڵام سیاسیەكان دەیانەوێت
لەسیاسەتیەوە بگلێنن". |
