سڤیل: غەفور هیرانی

د. جەعفەر عەلی، ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لەسەر لیستی گۆڕان لەو دیمانەیەدا لەسەر ئەدای فراكسیۆنەكەیان هەڵوەستە دەكات، كە نەوشیروان مستەفا رایگەیاندووە تەنیا لە سەدا پەنجا لە ئەدای فراكسیۆنەكە رازییە، بەڵام ئەم پەرلەمانتارە دەڵێ پێش ئەو لێدوان و دوای لێدوانەكەش، لەگەڵ نەوشیروان مستەفا دانیشتوون، بەڵام باسی ئەو مەسەلەیەی نەكردووە.

سڤیل: دۆخی فراكسیۆنەكەتان لەپەرلەماندا چۆنە، ئایا توانیوتانە ئەو ئامانجانە بپێكن كە لەسەرەتادا بەرنامەتان بۆی دانابوو؟
د. جەعفەر عەلی: سەبارەت بەدۆخی فراكسیۆنی گۆڕان لەناو پەرلەمانی كوردستان، ئێمە پێش ئەوەی بچینە ناو پەرلەمانی كوردستان، ستراتیژی خۆمان هەبووە و لەهەڵمەتەكانی هەڵبژاردن ئەو كارنامەیەمان بۆ خەڵك راگەیاند و لەسەر ناوەڕۆكی ئەو پەیامەش تا ئێستا ئیشمان كردووە. ئێمە دەبێت دوو شت لەیەكتری جیابكەینەوە، یەكیان ئەوەیە، كە فراكسیۆنی گۆڕان نەیتوانیوە ئەو رێژەیە بەدەستبهێنێت، تا حكومەت تەشكیل بكات، هەروەها بەشداریش نەبووین لەحكومەت، ئەویش لەسەر ئەساسی ئەو پەیامە بووە، كە بە خەڵكمان دابوو، كە ئەگەر نەتوانین رێژەی یاسایی دەنگ بەدەست بهێنین بۆ پێكهێنانی حكومەت، وەكو یەكەم ئەزموونی ئۆپۆزسیۆن لەپەرلەمانی كوردستاندا خۆمان رادەگەیەنین، ئەمە پاساو نییە، بەڵام لەهیچ شوێنیكی دونیادا نییە ئۆپۆزسیۆن تەكلیفی جێبەجێكردنی بەرنامەكەی لێبكرێ، لەكاتێكدا كە دەسەڵاتی بەدەستەوە نییە، ئەوكاتەی تۆ دەسەڵاتت دەبێ، ئێمە لەیەكەم دانیشتنی پەرلەماندا یەكەمین پرۆژە یاسامان بۆ جیاكردنەوەی هێزی چەكدار لەحزبەكان پێشكەش كردووە، كە ئەمە یەكێك لەنوقتە ئەساسەكانە سەبارەت بە خەڵكی كوردستان، چونكە ئێمە پێمانوایە دووشت زۆر گرنگە لەدەستی حزب بێتە دەرەوە، ئەویش چەك و پارەیە، چونكە ئەم دووشتە زۆر گرنگە بۆ ئەوەی سەربەخۆ بن و لەبەردەستی حزبەكان نەبێ، من بەشبەحاڵی خۆم لەئەدای فراكسیۆنەكە رازیم و پێموایە كاری باشی كردووە و لەگەڵ خەڵك ژیاوە و كۆمەڵێك ئەزموونی نوێی هێناوەتە ناو پرۆسەی سیاسیی كوردستان و پەرلەمانەوە، وەكو كردنەوەی نووسینگەی پەرلەمان و گوێگرتن لەخەڵك و پێشكەشكردنی پڕۆژە یاساو...تاد، بۆیە پێموایە، فراكسیۆن توانیویەتی لەم بوارانەدا كاری باش بكات، بێگومان بێ كەموكورتیش نەبووین.
سڤیل: نەوشیروان مستەفا، لەدیدارێكدا گوتی (لەسەدا پەنجای فراكسیۆنەكە رازیم)، پێتوایە سەرۆكی بزووتنەوەی گۆران بۆچی بەو رێژە كەمە لێتان رازییە؟
د. جەعفەر عەلی: بە سەراحەت، من ناڵێم هەموو ئەو كارانەی ئێمە كردوومانە لەئاستی تموحی ئێمە و خەڵك و بزووتنەوەكەش بووە، تەسەور دەكەم، هەڵسەنگاندنی ئەدای فراكسیۆنەكە پێویستی بە دانیشتن و دیراسەكردن هەیە. ئێمە لەو ماوەیەدا هەندێك كارمان كردووە، بەڵام ئەگەر بێت و گوێ لەرەخنە و هەڵسەنگاندنی خەڵك بۆ كارەكانمان نەگرین، رەنگە خۆمان پێمان وابێ كارەكانم باشن، بەڵام مەرج نییە وابێت. سەبارەت بە هەڵسەنگاندنی كاك نەشیروان بۆ ئەدای فراكسیۆنی گۆڕان بۆ نیوە بە نیوە، راستی من لەكاك نەشیروانم نەبیستووە، كە پێمان بڵێت ئەو شتانەی كە لێی ناڕازییە كامانەیە، لەهیچ یەكێك لەبرادەرەكانی خۆشمان وەكو ئەندام پەرلەمان نەمبیستووە كە هۆكارەكانی ناڕازیبوونی بزووتنەوەی گۆران لەسەر ئەدای فراكسیۆنەكە لەكام جانبەوەیە، بێگومان ئەوانیش و ئێمەش گلەییمان لەهەندێك بواری ئەدای فراكسیۆنی گۆڕان هەیە، بەڵام ئەوە بەو مانایە نییە، كە بە نسبەی سەتا پەنجا سەركەوتوو بووبین، من پێموایە بە نسبەیەكی زیاتر سەركەوتووین.
سڤیل: ئەی پێتوانیە ئەو بۆچوونە راستبێ كە پێیوایە نەوشیروان مستەفا دەیەوێت وەكو رەخنەگری بزووتنەوەكەی خۆشی دەربكەوێت؟
د. جەعفەر عەلی: من ئەوەندەی ئاگاداربم، پێموانییە، ئەوە دیوە حەقیقیەكەی ئەو هەڵسەنگاندنەی ئەدای فراكسیۆن بێت لەلایەن كاك نەوشیروانەوە، بەڵام من وا تەسەور دەكەم كاك نەوشیروان بەڕاستی تەنها لەسەتا پەنجای ئەدای فراكسیۆنی گۆڕان رازی بێت.
سڤیل: هۆكاری ئەمە چییە؟
د. جەعفەر عەلی: دەبێ ئەمە لەخۆی بپرسی.
سڤیل: بۆ، ئێوە لەگەڵی دانەنیشتوون؟
د. جەعفەر عەلی: لەگەڵی دانیشتووین، بەڵام لەو بارەیەوە قسە نەكراوە.
سڤیل: دوای ئەو لێدوانەش لەگەڵی دانەنیشتوون؟
د. جەعفەر عەلی: دوای لێدوانەكەی لەگەڵی دانیشتووین، بەڵام لەوبارەیەوە قسەمان نەكردووە.
سڤیل: لەدوایین دیداری كەناڵەكەیاندا، نەشیروان مستەفا ئاماژەی بەوەكرد، كە هەموو ئەوانەی لەیەكێتی هاتوونەتە دەرەوە لەدوو هەزار كەس تێناپەڕێ، پێتوانییە ئەمە پەیامێك بێت بۆ ئەو كەسانەی كە كادر و فەرماندە و لێپرسراوی ناو یەكێتی بوون و بە باڵی ریفۆرم ناسرابوون، بۆ ئەوەی هەوڵ نەدەن بیر لەوەرگرتنی پۆستە بەرزەكانی ناو ئەو حزبە بكەنەوە، كە گۆڕان دروستی دەكات؟
د. جەعفەر عەلی: كۆمەڵە خەڵكێك لەناو بزووتنەوەی گۆڕان دان و باڵێكی بەهێزی ناو یەكێتی بوون، لانی كەم ئەگەر لەسەر ئاستی جەماوەریش نەبێت، ناسراوبوون لەناو خەڵكدا، بەشێكیان دابەشبوون بەسەر ناوچە جیاوازەكانی كوردستاندا، بەشێكیشیان پێگەیەكی جەماوەری باشیان رەنگە لەناوخەڵكدا هەبووبێت، هەموو ئەوانە ناكرێت حسابی بۆنەكرێت لەهەر رێكخستنێكی سیاسیی ئایندەدا، دەكرێ ئەم هێزە سیاسی و كۆمەڵایەتییە نوێیە كە خۆی لەبزووتنەوەی گۆڕاندا دەبینێتەوە، ناشێ ئەوانیش فەرامۆش بكرێن، ئەم هێزە نوێیەی تریش كە خۆی لەئاستێكی بەرین لەخەڵكی رۆشنبیر و گەنجدا دەبینێتەوە، پێویستیان بەوە هەیە، كە نوێنەرایەتیان هەبێت لەئاستی سەرەوەی بزووتنەوەكە، بۆ ئەوەی هاوسەنگی لەنێوان ئەم دوانەدا رابگیرێ، پێویستە هەردوولا بتوانن لەسەرەوە تەعبیر لەخۆیان بكەن و هەست بە نامۆبوون نەكەن، من هەست دەكەم كە كاك نەوشیروان بەجیددی ئیش بۆ ئەوەدەكات، ئایندەی بزووتنەوەكە تەسلیمی گەنج بكات.
سڤیل: چارەنوسی حزبەكە بە چی گەیشت؟
د. جەعفەر عەلی: مۆڵەتەكە كۆتایی پێهاتووە و ئێستا مۆڵەتی رەسمی هەیە، لەهەژدەی ئەم مانگەشدا، مۆڵەتی رەسمی لەلایەن وەزارەتی ناوخۆوە درا بە بزووتنەوەی گۆڕان بۆ ئەوەی بتوانێ لەهەر جێگەیەكی كوردستان بتوانێ نووسینگە بكاتەوە.
سڤیل: ئەی بودجەكە؟
د. جەعفەر عەلی: بۆ بودجە، رەنگە خۆیان خەریكی ئەم كارەبن و من ئاگام لێی نییە. بەڵام ئەوان مافی وەگرتنی بودجەیان هەیە، ئەویش بەپێی ئەو لێدوانەی وەزیری دارایی داویەتی، بزووتنەوەی گۆڕان لە31/5وە بەپێی رێنماییەكانی وەزارەتی دارایی مافی وەرگرتنی بودجەی هەیە.
سڤیل: بودجەكەتان لەسەر ئەساسی چ پێوەرێك دادەنرێ، كورسی پەرلەمان یاخود مێژووی دامەزراندن؟
د. جەعفەر عەلی: هیچ پێوەرێك بۆ ئەوە نییە، ئێمە حەوت مانگ بەر لەئێستا پڕۆژە یاسایەكمان پێشكەش بە پەرلەمان كردووە، بۆ ئەوەی تەنزیمی پێدانی بودجە بە حزبە سیاسیەكانی كوردستان بكرێت، لەسەر چ ئەساسێك تۆ بودجە بە هێزێكی سیاسی دەدەیت؟ خۆی چەند پێوەرێك هەیە كە تۆ دەبێ لەبەرچاوی بگری، یەكەمیان، لەسەر ئەساسی ئەو دەنگانەیە كە هێناویەتی، یاخود ئەو بنچینەیەی كە چەند كورسی هێناوە لەپەرلەمان، چونكە رێژەی دەنگ و كورسی لەیەكتری جیاواز دەبن، چونكە هەندێجار بەتایبەتی لەهەڵبژاردنی كراوەدا دەنگ دەسوتێن، بۆیە ئەوان تا ئێستا وەكو پێویست ئیشیان بۆ ئەو پڕۆژە یاسایە نەكردووە، لەگەڵ ئەوەشدا لەناو لیژنەكانی پەرلەمان تەواو بووە، بەڵام نەهاتۆتەوە پەرلەمان بۆ دەنگدان لەسەری، كە نەشهاتۆتەوە دەبێ ئێمە لەسەرۆكایەتی پەرلەمان بپرسین، هۆكاری نەگەڕانەوەی ئەم پڕۆژە یاسایە بۆناو پەرلەمان چییە؟ ئایا یەكێتی و پارتی دەیانەوێ هەر لەتاریكیدا بەبێ هیچ یاسایەك ئەمە بڕوات، بەڵام ئەگەر لەمن بپرسی پێمباشە هیچ هێزێكی سیاسی لەم وڵاتەدا بودجە بە یاسایی یان نایاسایی نەبێت، بۆ ئەوەی حزب فێربێت، كە چیتر كارخانەی ژیاندنی خەڵك نەبێت و نەبێتە هەتیوخانە و ئەو ناوەندەی كە خەڵك ملكەچ بكات لەپێناو چنگێك پارەدا.
سڤیل: تا ئێستا بزووتنەوەی گۆڕان بێ ئەوەی بودجەی هەبێت، تەلەفزیۆن، رادیۆ، رۆژنامە و دەیان شتی دیكەی هەیە، كە ئەمانەش هەمووی پارەی خەیاڵی دەوێت، ئێوە كە بەردەوام رەخنە لەدەسەڵات دەگرن، بەوەی كە شەفاف نین لەبواری داراییدا، ئەی بۆچی ئێوە شەفاف نین و سەرچاوەی دارایی خۆتان ئاشكرا ناكەن؟
د. جەعفەر عەلی: ئەوەندەی من ئاگاداربم، ئەو پارەیە كە بزووتنەوەی گۆڕان لەمەجالە جۆراوجۆرەكاندا سەرفی دەكات، كۆمەك و یارمەتییە لەخەڵكەوە بۆی چووە، منیش وەكو هەركەسێكی تر لەرۆژنامەكان خوێندوومەتەوە، لەنزیكەوە نە پرسیارم لەسەر ئەوە كردووە و نە ئاگاشم لێیەتی، كە ئەو پارەیە لەكوێ دێت و چۆن سەرف دەكرێت. بیستومانە كە خەڵكێك هاوكاری ئەم بزووتنەوەیە دەكات، ئەم پارەیەش ناچێتە ژێرباری هیچ دەسەڵاتێكی حكومەتی و دیوانی چاودێری داراییش، چونكە كاتێك حكومەت پارەت پێدەدات ئەوكاتە مافی لێپێچینەوەی لەو پارەیە هەیە، بەڵام هەركاتێك بزووتنەوەی گۆڕان بودجەی لەحكومەت وەرگرت، دەبێ هەمووی بە وەسڵ بۆ دیوانی چاودێری روونبكرێتەوە. ئەوانیش پێیانوایە لەكۆمەڵێك سەرچاوەی جیاجیاوە هاوكاری دەكرێن، لەلایەنی كۆمەڵێك خەڵكی دەوڵەمەند و خاوەن كۆمپانیای گەورەوە، ئەوان پێیان باش نییە ناویان بهێندرێت و بناسێندرێن، ئەویش لەبەر كۆمەڵێك ئیعتیبارات كە لەم وڵاتەی ئێمەدا هەموومان دەزانین، كە رەنگە لەئێستای هەلومەرجی كوردستان دەرەنجامەكانی بۆ ئەوان باش نەبێت.
سڤیل: زۆرجار باس لەوەدەكرێت، كە دەوڵەمەندی كورد ئامادەنییە پارە لەپڕۆژەی درێژخایەن سەرف بكات، ئایا پێتوایە خەڵكانێك هەبن پارە لەشتێك سەرف بكەن، كە هیچ زەمانەتێكی نەبێت؟
د. جەعفەر عەلی: بەڵێ من پێمشكدێت و ئاگادارم خەڵكی واهەیە هاوكاری دەكات.
سڤیل: پێتوایە ئایندەی بزووتنەوەكە بەرەو كوێ دەڕوات؟
د. جەعفەر عەلی: من پێموایە، هەندێك تەقلیدی سیاسی باو هەیە لەكوردستان ئەگەر بزووتنەوەكە بتوانێ تەجاوزی ئەمانە بكات، وەك چۆن ئەوندەی من ئاگاداربم ئێستا لەگەشەكردندایە، دەتوانرێ بەردەوام لەم گەشەكردنە نەوەستێت، دەبێ كار بۆ ئەوەبكات، كە هێزی سیاسی ئەرك و وەزیفەی چییە و ئەمەش بۆ خەڵكی تەعریف بكات.