"ئــــەوەی ئەبجەدیــاتی كۆنگرەیە لە كۆنگرەی كۆمەڵدا جێبەجێ نەكراوە"

سڤیل: سلێمانی

كۆمەڵی ئیسلامی كوردستان كە لە (31/5/2001) خۆی راگەیاند و كۆتایی بەتەمەنی بزووتنەوەی یەكبوونی ئیسلامی هێنا، بزووتنەوەی یەكبوون لەیەكگرتنی بزوتنەوەی ئیسلامی و بزووتنەوەی ڕاپەڕین پێكهاتبوو، تەمەنی زۆر كەمبوو بەهۆی ئەوەی لەكۆنگرەی تەوێڵەی یەكبووندا مەلا عەلی عەبدولعەزیزی كۆچكردوو ئامادەنەبوو دان بەئەنجامەكانی دەنگدان و هەڵبژاردنی ئەو كۆنگرەیەدا بنێت، بەهۆی ئەوەی تەواوی ئەندامانی نزیك لە مەلا عەلی بەهۆی ئیئتلافی باڵی عەلی باپیر و باڵی ئارام قادری بزووتنەوەی راپەڕینی ئیسلامی لەهەڵبژاردنی مەكتەب سیاسی و سەركردایەتیدا دەرنەچوون.
پاش ئەوەی بزووتنەوەی یەكبوون كۆنگرەكەی بەوهۆیەوە تووشی شكستهات، بۆ ماوەی ساڵێك ئەو حزبە بەبێ خاوەن مایەوە، لەئەنجامدا كۆمەڵی ئیسلامی راگەێندرا و بەدوای ئەوەدا بزووتنەوەی ئیسلامی ئیعلان كرایەوە و جوندولئیسلامیش بەماوەیەكی كەم خۆی راگەیاند.
كۆنگرەی بەچ شێوەیەك بوو؟
ئەگەرچی پێش كۆنگرەی دوو زۆربەی میدیاكانی كۆمەڵی ئیسلامی سەرقاڵی كاركردن بوون لەسەر كۆنگرە و پێشبینییان دەكرد، بەوەی كە ئەم كۆنگرەیە لەچاو كۆنگرەی یەكدا كۆنگرەیەكی سەركەوتوو دەبێت، بەوەی كە كۆمەڵی ئیسلامی زەمینەی ئێستای لەبارترە، لەچاو كۆنگرەی یەكدا، چونكە لەكۆنگرەی یەكدا تازە عەلی باپیر لەلایەن ئەمریكییەكانەوە ئازاد كرابوو، هەلومەرجی ئەوكاتیان زۆر لەبار نەبوو، بۆیە بە قەولی خۆیان دەبوو كۆنگرەی دوو لەچاو كۆنگرەی یەكدا زۆر سەركەوتوو بوایە، ئەگەرچی پێش كۆنگرەش هەندێك لەئەندامانی كۆمەڵ دەستیان لەكاركێشایەوە، یەكێك لەو ئەندامانە شوان هەورامی ئەندامی مەكتەبی راگەیاندنی كــــــــــۆمەڵ بوو، لەم بارەیەوە بە (سڤیل)ی گوت: كۆمەڵ نایەوێت ببێت بەموئەسەسات و شەفافیەت نییە، ئەم كۆنگرەیەش هەر ئەوەی لێ سەوز دەبێت، كەپێشتر ئەو سەركردایەتیە بەرنامەی بۆ داڕشتووە و هەوڵیداوە بیروڕای جیاواز نەچێتە ناو ئەو كۆنگرەیە، ئاشكراشە لەوەها هەلومەرجێكدا كۆنگرە تەنها ماكیاجێكی واقیعێكی پیرە و پیریش بەمەكیاج شۆخ و شەنگ نابێتەوە و مەسەلە سەرەكییەكان دیزە بەدەرخۆنە دەكرێت.
كۆنگرەی كۆمەڵی ئیسلامی لە 15/6/2010 لەهۆڵی خانزاد لەشاری هەولێر دەستی پێكرد و تەنها سێ رۆژی خایاند، هەرچەندە پێش كۆنگرە زۆر ئیدیعای ئەوە دەكرا، كە ئەم كۆنگرە گۆڕانكاری گەورە دەكات، بەڵام كۆنگرە هەر خێرا لە سیحرەكانی بەتاڵ بووەوە، بەوەی كە دەرفەت نەدراوە ئەندامانی بەشداربووی كۆنگرە كە (700)كەس بوون قسەی خۆیان لەسەر حزب بكەن و هەڵسەنگاندنی تەواو بۆ حزب بكەن، ئەمە سەرەڕای ئەوەی هەر لەڕۆژی یەكەمدا هەڵبژاردنی سەركردایەتی دەستی پێكردووە، ئەمەش دەرفەتێكی وەهای نەڕەخساندووە تا ئەندامەكان خۆیان بناسێنن، هیچ گفتوگۆیەك لەسەر پەیڕەوی حزب نەكراوە، هەر ئەمەش پشێوی لەكۆنگرەدا دروست كردووە و وای لەهەندێ ئەندامی بەشداربووی كۆنگرە كردووە كە هۆڵی كۆنگرە بەجێ بهێڵن.
كۆنگرە نادروست و نازانستی بوو
سەبارەت بەبەرێوەچونی ئیش و كارەكانی كۆنگرە، شوان هەورامی ئەندامی مەكتەبی راگەیاندن و ئەندامی دەست لەكاركێشاوەی كۆمەڵ بە(سڤیل)ی راگەیاند "بەداخەوە پێشبینیەكانی پێش كۆنگرەم وەك خۆی دەرچوو، هۆكارەكەش ئەوەیە كە هەر كۆنگرەیەك كە لەسەر بنەمایەكی دروست و زانستیانە ئەنجامنەدرا، دەرئەنجامەكانیشی نادروست و نازانستیانە دەبن، خەلەلی زۆر لە كۆبوونەوە گشتیەكاندا هەبوو، لەپێناو دەنگهێنانی زیاتری كوتلەكانی ناو كۆمەڵی ئیسلامی، چونكە هەر لایەنێك دەیویست ژمارەیەكی بەرچاو خەڵك بهێنێتە ناو كۆنگرە، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی ژمارەیەكی زۆرخەڵك چووەتە كۆنگرە لەئاستی ئەندام كۆنگرەدا نەبوون، زۆربەی زۆری ئەو خەڵكە نەیتوانیوە موناقەشەی سادەترین بابەت بكەن". هەورامی ئەوەشی گوت "ئەم كۆنگرەیە كۆنگرەیەكی زانستیانە نەبوو، چونكە دەبوو ئەو لیژنەی كە ئامادەكاری كۆنگرەبوون، ئەوان كۆنگرەیان بەڕێوە نەبردایە، بەڵام لەم كۆنگرەیەدا هەر ئەوان كۆنگرەیان بەڕێوە برد، كۆنگرە دەبوو دابەش بێت بەسەر كۆمەڵێ لیژنەدا، بەداخەوە كۆنگرە ئەمەشی نەكرد و ئەو لیژنانە هیچیان ڕاپۆرتی خۆیان پێشكەش نەكردووە، هەروەها پەیڕەوی ناوخۆ كە شادەماری حزبە لەكۆنگرەدا باسی لێوە نەكراوە، دەیانەوێت دوای كۆنگرە باسی لێوە بكەن".
ئەو ئەندامە دەست لەكاركێشاوەی كۆمەڵ ئەوەشی گوت "یەكێكی تر لە خەلەلە گەورەكانی كۆنگرە ئەوەبوو دەبوو هەڵسەنگاندنێك بۆ كاری چوار ساڵی رابردووی سەركردەكان بكرایە، بەڵام ئەمە نەكرا، سەرەڕای ئەوەی دەبوو هەڵبژاردن كۆتا بڕگە بوایە، بەڵام ئەوان خستویانەتە یەكەم بڕگە، ئەمەش نیشانەی ئەوە بوو، كە تەوافوقێكی سەیر هەبووە لەنێوان كوتلەكاندا، بۆ ئەوەی ئەو كەسانەی كە دانراون نەكەونە ژێر رەخنە و گۆڕانكارییان تێدا بكرێت لەلایەن دەنگدەرەوە، ئەمەش نەشەرعیە و نەیاساییە، ئەوەی ئەبجەدیاتی كۆنگرەیە لەم كۆنگرەیەدا جێبەجێ نەكراوە.
باڵەكانی كۆنگرە و سەركەوتنی نەهزە
كۆمەڵی ئیسلامی كە هەر لەسەرەتای جیابوونەوەی لەبزوتنەوەی ئیسلامی، بەسەركردایەتی عەلی باپیر، ئەمانە بوون بەكوتلەیەك و كوتلەیەكی تری ناو ئەم حزبە باڵی نەهزەكان بوون، كە ئارام قادر سەرۆكایەتیان دەكات، هەروەها باڵی بێلایەنەكان، ئەم سێ باڵە كۆمەڵی ئیسلامی پێك هێناوە، بەپێی ئەو زانیاریانەی كە دەست (سڤیل) كەوتوون، باڵێكیان بەتەواوەتی نزیكە لەئێرانەوە، توانیویانە زۆربەی سەركردەكانیان سەرخەن لەكۆنگرەدا، بەڵام شوان هەورامی دەڵێت "باڵی ئێران نییە، بەڵام حزبەكە بەگشتی بەهەر سێ باڵەكەوە پەیوەندی باشیان لەگەڵ ئێراندا هەیە، بەس لەم هەڵبژاردنەدا كوتلەی نەهزە دوو لەسەر سێی دەنگەكانی سەركردایەتی مسۆگەر كردووە، 13 ئەندامیان كوتلەی نەهزەن و شەش ئەندامی تریان بەدەنگی نەهزەكان دەرچوون، واتە بزوتنەوەن و چوونەتە كوتلەی نەهزە، ئەمەش وادەكات لەچوار ساڵی ئایندەدا نەهزەكان بەتەواوەتی زاڵبن بەسەر كۆمەڵی ئیسلامیدا و هەموو بریارەكانی حزب بگرنە دەست، هەردوو باڵەكەی مامۆستا عەلی باپیر و كوتلەی بێ لایەنەكان بەتەواوەتی بێ هێزبوون، باوەڕناكەم ئیتر هیچیان پێبكرێت.
ئافرەت پاشەكشەی تەواوی كردووە
لەئێستادا كە كۆمەڵی ئیسلامی كۆنگرەی دووەمی بەستووە و 31 ئەندامی سەركردایەتی دەرچوون، تەنها یەك ئافرەتی تێدایە، ئەگەرچی كۆتا دانراوە بۆ ئافرەتان، بەڵام دواتر رەتكراوەتەوە، ئەو ئافرەتەشی كە دەرچووە بەدەنگی خۆی سەرنەكەوتووە، بەڵكو دایانناوە، لەم بارەیەوە شوان هەورامی ئەندامی دەست لەكاركێشاوەی كۆمەڵی ئیسلامی بەم شێوەیە بە(سڤیل)ی گوت "ئەگەر بتەوێت ئافرەت لەحزبدا بەشدار بێت لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەبێت كۆتای بۆ دابنێیت، سەیر لەوەدایە ئەوە ئافرەتەی كە هاتووەتە سەركردایەتی 31 دەنگی نەهێناوە لەكۆنگرەدا، دایانناوە، ئەمەش بەهۆی ئەو گلەییە زۆرەی ئافرەتان بوو لەكۆنگرەدا، بەوەی كە پەراوێز خراون".
موشیر پەردە لەسەر پەیوەندی بەعس و كۆمەڵ لادەبات
لەكۆنگرەی دووی كۆمەڵی ئیسلامی لەسەرەتاوە ڕێگە نادرێت موشیر گەڵاڵی بەرپرسی مەڵبەندی دەرەوەی كۆمەڵ قسە بكات، بەبیانوی ئەوەی كە فایلی بەعسی هەیە، دوای فشارێكی زۆر دواجار موشیر گەڵاڵی دەڵێت "ئەگەر ڕێگەم نەدەن لەكۆنگرە قسەكانی خۆم بكەم، دەچمە دەرەوە كۆنگرەی رۆژنامەنوسی دەگرم". دواتر ئەندامانی كۆنگرە قبوڵی دەكەن قسەكانی خۆی بكات، گەڵالی كە لە هەڵبژاردنی 7/3 دا خۆی بۆ پەرلەمانی عێراق پاڵاوتبوو، زیاتر لە 20 خولەك باسی پەیوەندی كۆمەڵ و بەعس دەكات، هەموو ئەو پەیوەندییانە ئاشكرا دەكات، كە كۆمەڵی ئیسلامی لەگەڵ بەعس هەیبووە، ناوبراو دەڵێت "ئەگەر دەتانەوێت بزانن پەیوەندییەكان چۆن بووە، ئەوا بابزانن ئەو پەیوەندییانە شەخسی نەبوون و چەند بەرپرسێكی باڵای حزب ئاگاداری ورد و درشتی ئەو پەیوەندییانەن".
شوان هەورامی ئەوەشی بۆ (سڤیل) پشت راستكردەوەو گوتی "مامۆستا موشیر پیاوێكی دڵسۆزە، لەساڵی 2002 كە بەعس زانیویەتی دەڕوخێت پەیوەندی كردووە بەیەكێتی و پارتی و سەرۆكی عەشیرەتەكان و هەروەها پەیوەندی بەكۆمەڵی ئیسلامیشەوە كردووە، هەتا مامۆستا موشیر كە نوێنەری كۆمەڵ بووە لەسوریا، وەك سەفیری كۆمەڵ وابووە لەوێ، دواتر لە لەندەن، ئەگینا مامۆستا موشیر بەرییە لەو تۆمەتانەی كە بۆی دروستكراوە، لەكۆنگرەشدا هەستاوەتەوە بەروونی باسی پەیوەندی كۆمەڵ و بەعسی كردووە، وتویەتی ئەگەر دەتانەوێت بزانن كێ لە كۆمەڵی ئیسلامی ئاگاداری ئەم پەیوەندییە بووە، ئێستا پێتان دەڵێم، ئەندامانی كۆنگرە وتویانە ناویان مەهێنە، دوای تەواوبوونی وتەكەی هەموو ئەندامانی كۆنگرە بەچەپڵە رێزان پێشوازیان لێكردووە.
كۆمەڵ دەبوو لەكۆنگرەی چی بكردایە و بۆچی نەیكرد؟!
دواجار شوان هەورامی ئەوەش دەڵێت: دەبوو كۆمەڵی ئیسلامی بەموئەسەسە بێت و نەدەبوو خۆی ببەستێتەوە بەكوتلەكارییەوە، دەبوو لیژنەكان كاری خۆیان بكەن، دەبوو ئەندامانی كۆنگرەش ئەوەیان قبوڵ نەكردایە، چونكە ئەوەی پێویست بوو بۆ داهاتوو كۆنگرە بیكات، نەیكرد.
شایەنی گوتنە لەكۆنگرەی دووی كۆمەڵدا 700 كەس بەشداری تێدا كردووە، 110 كەس خۆی كاندیدكردووە بۆ سەركردایەتی، تەنها 31 كەسیان دەرچوون، 10 كەسیان كادیری تازە بوون، بەڵام 21 كەسیان هەر كۆنەكان بوون و لەجێگای خۆیان ماونەتەوە، هەریەكە لە ئارام قادر لە مەكتەبی سیاسی و زانا رووستایی و سوعاد قادر لەسەركردایەتی خۆیان كاندید نەكردووەتەوە، ئەمیر و پێشەواش بەبێ ركابەر دەرچوونەوە، تەنها یەك ئافرەتیش بووەتە سەركردایەتی.