سڤیل: رێبوار رەزا چوچانی

سڤیل هەوڵەكانی حكومەتی نەرویج بۆ رادەستكردنەوەی مەلا كرێكار بڵاو دەكاتەوە

حكومەتی نەرویج هەوڵی مۆركردنی پەیماننامەیەك لەگەڵ حكومەتی هەرێم دەدات، بۆ رادەستكردنەوەی مەلا كرێكار، بەڵام بەمەرجێك لەسێدارە نەدرێت، ئەندامێكی سەركردایەتی یەكێتیش دەڵێت، لەو حاڵەتەدا یەكێتی لەبەرانبەر جەماوەرەكەیدا توشی ئیحراجبوون دەبێت.
بۆ رادەستكردنەوەی مەلا كرێكار ئەمیری پێشووی گرووپی ئەنسار ئیسلام، حكومەتی نەرویج دەیەوێت پەیماننامەیەك بە حكومەتی هەرێمی كوردستان مۆر بكات، كە گرەنتی پاراستنی ژیانی مەلا كرێكار بدەن و لەسزای لەسێدارەدان دووری بخەنەوە، بەڵام تا ئێستا حكومەتی هەرێم نەچۆتە ژێر ئەو بارەوە، چونكە مەلا كرێكار تۆمەتبارە بە ئەنجامدانی چەندین كاری توندوتیژی و ئەمیرایەتی گروپێكی تەكفیری، كە تا ئێستاش لەكارە توندوتیژییەكانیان بەردەوامن.

سەرچاوەیەك لەبەشی پەنابەرانی پۆلیسی نەرویج، رایگەیاند، مەلا كرێكار بەهۆی ئەوەی لەدادگای باڵای نەرویج بە فەرمی وەك "تیرۆرستێك" لەقەڵەم دراوە، مافی پەنابەری لەو وڵاتە پێنادرێت، بەپێی زانیاری ئەو سەرچاوە ئاگادارە، دادگای باڵای نەرویج، بڕیاری گەڕاندنەوەی مەلا كرێكاری داوە، بەڵام بەهۆی پابەندی نەرویج بە یاسای مافی مرۆڤی جیهانییەوە، ناتوانرێت بگەڕێنرێتەوە هەرێمی كوردستان، هەتا پەیماننامەیەك مۆر نەكرێت لەنێوان هەردوو حكومەتدا، بۆ پاراستنی گیانی مەلا كرێكار، چونكە تائێستا لەهەرێمی كوردستاندا، بەپێی یاسا سزای لەسێدارەدان بوونی ماوە، ئەو سەرچاوەیە گوتی "پەیماننامەكە بەشێوەیەكی رەسمی لەگەڵ پەرلەمانی كوردستانە، ئێمە قسەمان لەگەڵ پارتی و یەكێتی كردووە، بەڵام هیچ وەڵامێكی رەسمی، لەهیچ كام لەو لایەنانەوە نییە"، ئەوەشی خستەڕوو تا ئێستا كۆبوونەوەی فەرمی لەنێوان وەزارەتی دەرەوەی نەرویج و پەرلەمانی كوردستاندا ئەنجام دراوە، بەڵام پۆلیسی نەرویج لەرێگەی فەرمانگەی پەیوەندییەكانی دەرەوەی حكومەتی هەرێمەوە، هەوڵی داوە و تائێستاش هەوڵەكانیان هیچ بەرەنجامێكی نەبووە، "ئەوەش پەیوەندی بەوەوە هەیە، كە هیچ كام لەلایەنێكی سیاسی و حكومی كوردستان نایەوێت بچێتە ژێر ئەو بارەوە و نازانین مەبەستییان لەمە چییە".
مەلا كرێكار، ئێستا لەگەڵ خانەوادەكەی لەوڵاتی نەرویج دەژی، جگە لەخۆی، هەموو ئەندامانی خێزانەكەی مافی پەنابەرێتییان هەیە، بۆیە ئەگەر حكومەتی هەرێم نەچێتە ژێر باری وەرگرتنەوەی مەلا كرێكار بە مەرجی پاراستنی سەلامەتی گیانی، ئەوا لەوڵاتی نەرویج دەمێنێتەوە، سەرچاوەكەی بەشی پەنابەرانی پۆلیسی نەرویج دەڵێت "لەو حاڵەتەدا لەگەڵ ماڵ و منداڵەكەی دەمێنێتەوە و حكومەتی نەرویجیش پارەیەكی كەمی دەداتێ، بۆ خواردن و جلوبەرگ، نەخۆشخانە و سەردانی دكتۆریشی بەلاش دەبێت، بەڵام دەستبەسەر دەبێت و ناتوانێت لەوڵاتی نەرویج دەربچێت، ناتوانێت هیچ شتێك بكڕێت و هیچ شتێك بفرۆشێت"، بەڵام ئەوەش ئاشكرا دەكات، ئەگەر حكومەتی هەرێم ئەو پەیماننامەیە مۆر نەكات، ئەوا ناچارن لەرێگەی حكومەتی بەغداوە ئەو كارە بكەن، گوتی "ئەگەر حكومەتی هەرێم وەڵام نەداتەوە و ئەم بابەتە وەك خۆی بمێنێتەوە، ئەوكاتە ئێمە لەگەڵ حكومەتی بەغدا رێكدەكەوین، كە زەمانەتی لێوەر دەگرین و مەلا كرێكار دەنێرینەوە، ئەمە ئاخر هەوڵمان دەبێت، كە لەگەڵ حكومەتی بەغدا رێكدەكەوین، بۆ ئەوەی تەسلیمی ئەوانی بكەینەوە".
مەلا كرێكار دەرچووی بەشی عەرەبی كۆلیژی ئادابی زانكۆی سەلاحەدینە، كە لەساڵانی هەشتاكاندا تەواوی كردووە، بەر لەراپەرین كتبێكی نوسیوە بە ناوی (ژانی بوون) لەرێگەی ئەو كتێبەوە توانیویەتی هاوسۆزی بەشێك لەو گەنجانەی كە بیركردنەوەیەی ئیسلامییانەیان هەبووە بۆ خۆی بەدەست بهێنێت، لەكۆتاییەكانی ساڵی (1986) رووی لەپاكستان كردووە، كاتێكیش بزووتنەوەی ئیسلامی راگەیەندرا، لەنوسینگەی پاكستانی بزووتنەوە رۆڵی بینیووە، بە تایبەتی لەگۆڤاری (نەفیر) كە لەپاكستان بە زمانی عەرەبی دەردەكرا، ئەو هەرچەندە لەناو بزووتنەوەی ئیسلامیدا بوو، بەڵام لەبەر بیروبۆچوونە جیاوازەكانی، بەر لەراپەڕین لەبزووتنەوە جیابۆتەوە و بە نیاز بووە حیزبێكی ئیسلامی دروست بكات، بەناوی كۆمەڵەی ئیسلامی كوردستان، كە كوتكراوەكەی (كاك)بوو و بڵاوكراوەیەكیشیان هەبوو بەناوی (بانگەواز)، لەراپەڕینی ساڵی (1991)ی كوردەكان دژ بە رژێمی سەددام حسێن مەلا كرێكار گەڕاوەتەوە كوردستان، بەڵام لەناو ریزەكانی بزووتنەوەی ئیسلامی نەبووە، بارەگای تایبەتی خۆیان هەبووە لەقەزای سۆران و سلێمانی، چونكە بەهۆی هاوسۆز بوونی تیپی حەسەن بەنا كە پێشتر بارەگاكەیان لەشاری سەردەشتی كوردستانی ئێران بووە، توانیویەتی (كاك) پەرەپێبدات.
دواتر سەركردایەتی بزووتنەوەی ئیسلامی لیژنەیەك پێكدەهێنێت، بۆ گفتوگۆكردن لەگەڵ مەلا كرێكار و دوای گفتوگۆكردن جارێكی تر دەچێتەوە ناو بزووتنەوە، مەلا كرێكار رۆڵی دەبێت لەمەشق و راهێنان بە چەكدارەكانی بزووتنەوەی ئیسلامی، بەتایبەتی لەبنكەی سەلاحەدین لەسەربازگەی چوارقوڕنە و لەسەربازگەی كاولۆكانی دەڤەری سۆرانیش بە هەمانشێوە رۆڵ دەبینێت، مەلا كرێكار لەناو بزووتنەوەی ئیسلامیدا كۆمەڵێك بەرپرسیارێتی بڕیووە، وەك بەرپرسی مەكتەبی عەسكەری، بەرپرسی مەكتەبی رێكخراوە جەماوەرییەكان، بەرپرسی مەكتەبی دەعوە و فەتوا و دیراساتی ئیسلامی.
دواتر مەلا كرێكار لەناو ریزەكانی بزووتنەوەی ئیسلامیدا دەمێنێتەوە، تا كۆنگرەی تەوێڵەی بزووتنەوەی ئیسلامی لەساڵی (2001) بەهۆی سەرنەكەوتنی ئەو كۆنگرەیە و جیابوونەوەی چەند رەوتێك لەبزووتنەوەی ئیسلامی، بۆیە ئەوكاتە بەهۆی هاوسۆزبوونی هێزی سەید قوتب لەگەڵ مەلا كرێكار، كۆمەڵێك بەناوی كۆمەڵی ئیسلاحی ئیسلامی كوردستان رادەگەیەنێت، دوای ماوەیەك كۆمەڵی ئیسلاح و جوندلئیسلام یەكدەگرن و ئەنسار ئیسلام دروست دەكەن، ئەوكاتیش مەلا كرێكار دەكرێتە ئەمیری ئەنسار، بەڵام پێش ئەوەی شەڕی عێراق و ئەمریكا دەست پێبكات، مەلا كرێكار كوردستان بەجێدەهێڵێت و روو لەوڵاتی نەرویج دەكات، شوان قەڵادزەیی ئەندامی مەكتەبی سیاسی بزووتنەوەی ئیسلامی، نهێنییەكی نێوان مەلا كرێكار و جەلال تاڵەبانی سكرتێری گشتی یەكێتی نیشتیمانی ئاشكرا دەكات، گوتی "باسی ئەوە دەكرێت كە مام جەلال رۆڵی هەبووە لەیەكگرتنی كۆمەڵی ئیسلاحی ئیسلامی و جوندلئیسلام و مامۆستا كرێكار رۆڵی ببینێت لەهێوركردنەوەی هێزەكانی ئەو گرووپە ئیسلامییە لەناوچەكانی هەورامان، بەتایبەتی لەشەڕ و پێكدادان لەگەڵ هێزەكانی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان، بۆ ئەوەی بێنە ناو پرۆسەی سیاسییەوە و بارەگایان بۆ بكرێتەوە لەسلێمانی و شارەكانی تری كوردستان، بەڵام ئەو هەولە بەهۆی كوشتنی شەوكەتی حاجی موشیر سەری نەگرت".
یەكێتی نیشتیمانی كوردستان، كە یەكێكە لەو لایەنانەی بە دەستی هێزەكانی ئەنسار ئیسلام زیانی بەركەوتووە، لەئێستادا نایەوێت مەلا كرێكار كە پێشتر ئەمیری ئەو گرووپە بووە، بێتەوە بۆ كوردستان، چونكە وەك فەرید ئەسەسەر ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی و سەرۆكی سەنتەری لێكۆڵنەوەی ستراتیژی دەڵێت "ئەگەر یاساكانی هەرێمی كوردستان بكەین بە پێوانە، هیچ پەیماننامەیەك لەو بارەیەوە ناتوانرێت پێشكەش بكرێت، ئەگەر یاسا بەسەر مەلا كرێكاردا جێبەجێ بكرێت، ئەوا لەسێدارە دەدرێت"، ئەسەسەرد، مانەوەی سزای لەسێدارەدان بە یەكێك لەو گرفتانە دادەنێت، كە تا ئێستا لەنێوان وڵاتە ئەوروپییەكان و وڵاتانی ئیسلامی چارەسەر نەكراوە "چونكە سزاكە خۆی لەقورئاندا باس كراوە، بۆیە بەهۆی ئەوەوە سزاكە هەر ماوە". بەڵام پێیوایە ئەگەر حكومەتی هەرێم بیەوێت دەتوانێت ئەو سزایە كەم بكاتەوە، ئەمەش بە كێشەیەك دەزانێت كە لەداهاتوودا رووبەڕووی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان دەبێتەوە، چونكە وەك ئەو دەڵێت "ئەوكاتە گوشارێكی زۆر لەلایەن جەماوەری یەكێتیەوە دروست دەبێت لەسەر سەركردایەتی، بۆ ئەوەی مەلا كرێكار بە سزای خۆی بگات، كاتێك یەكێتی مل دەنێت بۆ گوشاری ئەوروپییەكان، ئەوكاتە ناچارە تۆمەتەكانیش كەم بكاتەوە، ئەوكاتە بە دڵنییاییەوە توشی كێشە دەبێت لەگەڵ جەماوەری خۆی".
بەهۆی تۆمەتباركردنی مەلا كرێكار بەو تاوانانەی كە گروپی ئەنسار ئیسلام ئەنجامی داون، ئەگەری ئەوە هەیە كەسوكاری ئەو قوربانییانە لەكاتی گێڕانەوەی مەلا كرێكاردا كەیسەكەی لەدادگا زیندوو بكەنەوە، بۆیە ئەمە دەبێتە خاڵێكی لاواز بۆ هەر پەیماننامەیەك كە حكومەتی هەرێم مۆری بكات، فەرید ئەسەسەرد لەو روەوە دەڵێت "ئەوكاتە هەم حكومەتی هەرێم و هەم یەكێتیش لەهەڵوێستێكی ئیحراجبووندا دەبن، بەهۆی ئەمەشەوە نە حكومەتی هەرێم و نە یەكێتی و پارتی داوای مەلا كرێكاریان نەكردۆتەوە، چونكە بەرژەوەندی هەموو لایەك لەوەدایە، كە ئەو كەسە هەر لەئەوروپا بێت و دوور بێت لەكوردستان، بۆ ئەوەی كێشەی تر بۆ ناوخۆی هەرێم دروست نەبێت".
سەرەڕای ئەو تۆمەتانەی كە لەلایەن یەكێتییەوە رووبەڕووی مەلا كرێكار كراوەتەوە، بەڵام ئەو ئەندامەی سەركردایەتی یەكێتی، ئاشكرای دەكات، كە تا ئێستا نەیانویستوە مەلا كرێكار بەهیچ سزایەك بگەیەنن، گوتی "هەوڵمانداوە خۆمان لەهەموو فاكتەرێك بە دوور بگرین، كە ببێتە هۆی شڵەقاندنی ئارامی هەرێم، یەكێك لەوانە گەڕاندنەوەی ئەو كەسانەی كە بە تیرۆرست ناسراون و تۆمەتی گەورەیان لەسەرە، بەرژەوەندیمان لەوەدایە كە ئەوانە دوور بن لەهەرێم، تەنانەت ئەگەر ژیانێكی خۆشتر و ئارامتریان بۆ خۆیان دابین كردبێت، ئەوەمان پێباشترە كە نەگەڕێنەوە هەرێم و كێشەی تر لەو گەڕاندنەوەیەیان دروست بێت".
لەلایەكی ترەوە، محەمەدی مەلا قادر ئەندامی مەكتەبی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان، سەرەڕای ئەوەی كە وەك خۆی باسی دەكات، پێشتر مەلا كرێكار بڕیاری كوشتنی داوە، بەڵام دەڵێت "گەر شتی یاسایی لەسەر هەبێت لەتیرۆركردن، چونكە زۆر شتی لەسەر گوتراوە، مەگەر مامەڵەی یاسایی لەگەڵ بكرێت، ئەگەر نا شتی نایاسایی بەرامبەر ناكەین"، محەمەدی مەلا قادر، جەختی لەسەر ئەوەش كردەوە، كە مەلا كرێكار ئەگەر بیەوێت ببێتە هاوڵاتییەكی باش، ئەوا حیزبەكەی هیچی لەسەر نابێت، گوتیشی "رەنگە پێشتر لەگەڵ من شتی هەبووبێ، ئەمری كوشتنی منی دەركردبوو، من خۆم بینیم دەڵێ وەك سەگ دەتتۆپێنین و منی بە سەگ وەسف كردوە، جا گەر پیاو بە سەگ وەسف بكرێت زۆر باشە، سەگ وەفای هەیە. ئەوان شتێكیان بۆ من ناردبوو، بە دەستم گەیشت، پاشان لەخوتبەیەكیش لەسلێمانی باسی ئەوە دەكات كە بڕیاریان داوە من و شێركۆ بێكەس بكوژن، بەڵام شتی شەخسیم لەسەری نیە. گەر شتی یاسایی لەسەر نەبێ زۆر ئاساییە بگەڕێتەوە. ئێمە وەك حیزب داوایەكی دیاریكراومان لەسەری نییە".
بەرپرسانی ئاسایشی هەرێمی كوردستان، باس لەوە دەكەن، كە لەرووی یاساییەوە مامەڵە لەگەڵ كەیسی مەلا كرێكاردا دەكەن، حاكم قادر حەمەجان بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی هەرێم (سلێمانی) دەڵێت "هەر كەسێك رەوانەی حكومەتی هەرێم بكرێتەوە و هەر كێشە و گیروگرفتێكی لەسەر بێت و هەر تاوانێكی كردبێت، ئێمە تەنها رێگەیەك لەبەردەمماندا دادگا و كاری یاساییە بەرانبەر هەموو تاوانبارێك، ئێمە تەنها بڕیارەكانی دادگا جێبەجێ دەكەین، دادگا هەر بڕیارێك بدات، ئێمە پابەندین بە بڕیارەكانی داگا و دادوەرانەوە"، هەروەها عیسمەت ئەرگوشی بەرێوەبەری ئاسایشی گشتی هەرێم (هەولێر)، لەو رووەوە دەڵێت "ئەگەر بێتەلای ئێمە دەیدەن بە دادگا بەو هەموو شتانەی كە هەمانە لەسەری، لەدادگاش چ بڕیارێكی لەسەر دەدرێت، ئێمە لەگەڵ ئەو بڕیارە دەبین".
مەلا كرێكار ئێستا سەرقاڵی دامەزراندنی رەوتێكە بەناوی رەوتی جوامێران، كە لەرێگەی دوو ژمارەی گۆڤاری رێگاوە هەوڵی ناساندنی ئەو رەوتە دەدات، محەمەد سالار سەرنووسەری گۆڤاری رێگا، رەتی دەكاتەوە كە مەلا كرێكار هیچ پاڵپشتییەكی ماددی و مەعنەوی ئەو گۆڤارە بكات، بەڵام بە وتەی ئەو، مەلا كرێكار بەهۆی ئەوەی كە پەیوەندی "رۆژنامەنووسیانە"ی بەهێزی لەگەڵ خاوەن ئیمتیازی گۆڤارەكەوە هەیە، ئەو گۆڤارەی هەڵبژاردووە، دەڵێت "ئەو رەوتە رەوتێكی نوێیە و وەكو خۆی باسی دەكات و ئێمەش وەك لایەنێكی رۆژنامەوانی دەمانەوێت بزانین ئەو رەوتە چییە و لەرێی رێگاوە باسی دەكات، تا ئێستاش لەلایەن دەزگاكانی ئاسایش و هێزە ئەمنییەكانەوە داوامان لێنەكراوە كە ئەم لایەنە بوەستێنین، چونكە لەگەڵ ئەمنی قەومی ناگونجێت یان نایاساییە".
سەرچاوەكەی پۆلیسی نەرویج، رەتی دەكاتەوە كە حكومەتی وڵاتەكەی رێگە بە دروستبوونی رەوتێكی تەكفیری بدات، گوتی "مەلا كرێكار تا ئێستا ئەو حیزبەی بە رەسمی رانەگەیاندووە، ناشتوانێت ئەمە بكات، لەبەرئەوەی ئەمە شتێكی یاسایی نییە و ئەو پیاوەش مافی مانەوەی نیە تا بتوانێت هیچ جۆرە رێكخراوێك دابمەزرێنێت".
هاوكات فەرید ئەسەسەرد، رەتی دەكاتەوە لەهەرێمی كوردستاندا رێگە بە دروستبوونی رەوتێكی لەو شێوەیە بدرێت، گوتی "یاساكانی عێراق و هەرێمیش رێگە بە دروستبوونی ئەو جۆرە رێكخراوانە نادەن و ئەگەر دروستیش بن، وەك رێكخراوی نایاسایی دروست دەبن، چونكە هەر وشەی تەكفیر لەدەستووری عێراقیدا هاتووە و رێگە نادرێت بە هیچ رێكخراوێك كە بە ناوەڕۆك كار بۆ ئەوە بكات، لەهەرێمی كوردستانیش بە هەمان شێوە، رێگەی پێنادرێت و مۆڵەتی یاسایی پێنادرێت".
ئەسەسەرد بوونی ئەو رێكخراوانە بە هۆكاری دروستبوونی كێشە دەزانێت بۆ هەرێم، گوتیشی "ئەو كاتیش دەكەوێتە سەر دامودەزگاكانی هەرێم كە چ رێگەیەك دیاری بكەن بۆ ئەوەی لەرووی یاساییەوە مامەڵەیان لەگەڵدا بكرێت".