مەریوان عومەر

رێی تێدەچێت ئەم لایەنانە هــــاوپەیمانیەتی لەگەڵ شەیتـــانیشدا ببەستن، تا ململانێی مێژوویی و مەرجەعیەتەكەیان لەدەست نەدەن

لەگەڵ نزیكبوونەوەی وادەی كشانەوەی هێزەكانی و گیرۆدەبوونی ئەمریكا بەو بەڵێنە، رەنگە بەردەوامی شكستی پێكهێنانی حكومەتی عێراقی دوای تێپەڕبوونی 5 مانگ بەسەر هەڵبژاردنەكاندا، وا لەئەمریكا بكات، پەنا بباتە بەر كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و ئەنجومەنی ئاسایش. رەنگە ئەمریكا بۆ پەردەپۆشكردنی شكستە سیاسی و ئەمنی و ئابوورییەكەی لەعێراقدا ئەم هەنگاوە بنێ، دوای بێئومێدبوونی لەسیاسیە عێراقیەكان، كە بەڵێنی بەڕێوەبردنی وڵات و سوككردنی باری سەرشانی ئەمریكایان دابوو، كە باجێكی گەورەی گیانی و دارایی لەداگیركردنی عێراقدا داوە.
بەڵام كێشەكە شكستی ئەو چینە سیاسیەی عێراقە، لە بەجێگەیاندنی وادەكانیان و هەستكردن بە بەرپرسیاریەتی، هەرچەندە چوار حكومەت بەپشتیوانی راستەوخۆی ئەمریكا بە دوای یەكدا هاتوون، بەڵام ئەو لایەنانە هێشتا وەك سەردەمی ئۆپۆزسیۆنبوونیان رەفتار دەكەن و عێراق وەك دەسكەوتی جەنگ تەماشا دەكەن.
عێراق و فەسڵی حەوتەم
هێشتا بڕیارە نێودەوڵەتیەكان كاریان پێدەكرێت، چونكە تائێستا عێراق لەژێر چاودێری ئەنجومەنی ئاسایش و فەسڵی حەوتەمی گەڵاڵەنامەی نەتەوە یەكگرتووەكان دایە، كە سەروەرییەكەی سنوردار كردوە، رەنگە ئەنجومەنی ئاسایش بۆ ئەم هەنگاوەی چەند بیانویەكی هەبێت:
یەكەم: بەدیهاتنی وادەی كشانەوەی ئەمریكا. ئەمریكا كە لەقەیرانی عێراق و ئەفغانستانەوە گلاوە، وەك چەند جارێك جەختی لەسەر كردۆتەوە، هەوڵ دەدات بەوادەی كێشانەوەی هێزەكانیەوە پابەند بێ، كە ئۆباما لەشوباتی 2009 رایگەیاند و وادەی بەگەلی ئەمریكا دا خەرجی بێشووماری هێزەكانی لەعێراقدا كەم بكاتەوە. بۆیە ئەمریكا پەلەیەتی لەپێكهێنانی حكومەتێك كە دۆست و هاوپەیمانی ئەو بێت، بەزاراوەی دیپلۆماسی ئەمریكی، دوای كشانەوە لێی دڵنیا بێت، چونكە بەرژەوەندی ستراتیجی لەعێراقدا هەیە، بەڵام بارگرژیەكانی ناوچەكە رێگرن لەبەردەمیدا. لەبەرئەوە ئەمریكا هەر سستی و خاوییەك لەپێكهێنانی حكومەتدا بەكردەیەكی دوژمنكاری تەماشا دەكات، كە ئامانج لێی دواخستنی وادەی كشانەوەی هێزەكانیەتی.
دووەم: ئێران باش لەقوڵیی قەیرانی ئەمریكا و نزیكبوونەوەی وادەی كشانەوەی هێزەكانی تێگەیشتووە، پێی وایە پەككەوتنی پێكهێنانی حكومەت و هەوڵی میلیشیاكانی فەیلەقی قودس بۆ دروستكردن توندوتیژی تایەفی و گێڕانەوەی هەمان دۆخی 2006، دەڕژێنە بەرژەوەندی ئێرانەوە. بۆیە دەیەوێ لەرێی ئەمەوە هەڵوێستی خۆی لەگفتوگۆكردنی لەگەڵ ئەمریكادا بەهێزتر بكات، جا لەبارەی دۆسیە ئەتۆمیەكەی و گەمارۆی ئابوورییەكەیەوە بێ، یا لانیكەم لەبارەی داننانی ئەمریكا بە بەرژەوەندی نەتەوەیی و هەژموونی ئێرانی لەناوچەكە.
سێیەم: بڕیاری 1546ی ساڵی 2004 لەمادەی 10دا دەڵێ "هێزە فرەڕەگەزەكان دەسەڵاتی هەموو رێوشوێنێكی پێویستیان هەیە بۆ پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری عێراق". ئەم دەسەڵاتەش وەك پێدەچێت بۆ هێزە ئەمریكیەكان رەهایە، لەگرتنەبەری هەر رێوشوێنێك، بێ گەڕانەوە بۆ هیچ لایەك.
چوارەم: ساڵی 2007 لەكاتی حكومەتەكەی مالیكی ئەمریكا پلانێكی یەدەگی بەناوی پلانی (B) دانا، بەهۆی تێكچوونی بارودۆخی ئەمنیەوە، بڕیاری ژمارە 1770ی ئەنجومەنی ئاسایشی لە 2007دا دەكرد، تێیدا رێگە بەئەمریكا درا بەپەلە دەستێوەردان بكات، بۆ چارەسەركردنی دۆسیە سیادیەكانی وەك ئاشتەوایی نیشتیمانی و چاوخشاندەوە بە دەستوور و سەپەرشتیكردنی كارەكانی كۆمسیۆن، چونكە ئەوكات دەیەویست گەر بارودۆخی عێراق تێكبچێت، عێراق بەنەتەوە یەكگرتووەكان بسپێرێت. جا ئایا گەر پڕۆسەی سیاسی لە عێراقدا بەرەو هەڵدێر چوو، ئەمریكا بۆ چارەسەری كێشە ئاڵۆزە جیهانیەكانی پەنا دەباتە بەر ئەنجومەنی ئاسایش؟
كێبڕكێ باپیران و ململانێی نەوەكان
چیتر ململانێی نێوان لایەنە سیاسیەكان لەژێر كۆنتڕۆڵی ئێران و مەرجەعیە تەقلیدیەكاندا نیە. ئەو ناكۆكیانەی نێوان هاوپەیمانانی دوێنێ بەدڵنیاییەوە بەهۆی جیاوازی لەتێڕوانینی سیاسی و بەرنامەی ئابووریی نییە، چونكە خەریكە هەموو لایەك دەزانن ئەو حیزبە تایەفیانە ماوەی 7 ساڵە جەماوەرەكەی خۆیان شەرمەزار كردوە، كاتێك دەنگیان پێدان و بەناوی ستەملێكراوییانەوە گەیشتنە دەسەڵات. ناكۆكی توندی ئێستای نێوان جەمسەرەكانی هاوپەیمانیەتیەكەی "حەكیم و سەدر و مالیكی" رێگای لەپێكهێنانی حكومەت گرتوە و هیچ بەهایەكیشی بۆ دەنگی عێراقیەكان نەهێشتۆتەوە.
ئەو ناكۆكیانەش بۆ ململانێی مێژووی ناسراوی نێوەندە زانستیەكانی نەجەف و چەند سەدەیەك دەگەڕێتەوە. زۆر لەمەرجەعیەتەكان بوونەتە قوربانی ئەو ناكۆكیانە، دواهەمینیان عەبدولمەجید ئەلخوئی بوو، كە ساڵی 2003 هاتبوو میراتی مەرجەعیەتی باپیرەی وەربگرێتەوە. ململانیی باپیران لەسەر رێبەرایەتیكردنی مەرجەعیەت و ئەو دەسەڵات و سامانە بێشومار و قەدر و رێزەی لەگەڵیەتی و خۆی لە وابەستەیی ملیۆنان خەڵكی سادە دەبینێتەوە، ئەمڕۆ باڵی بەسەر كێشە سیاسیەكانی عێراقدا كێشاوە. موقتەدا سەدر لەگەڵ ئەو هێڵە سوورانەی بۆ پاڵاوتنەوەی مالیكی هەیەتی، ناشیەوێ پاڵێوراوی جێگرەوەكەی مالیكی كەسێكی سەر بە حەكیم بێت، كە لەهەڵبژاردنەكان شكستی هێناوە، تا نەبێتە دەفرەتێك بۆ حەكیم، كە بەهۆی سامان و دەسەڵاتی سەرۆكایەتی حكومەتەوە، ببوژێتەوە و جەماوەر بۆخۆی كێش بكاتەوە و كۆنتڕۆڵی شەقامی شیعە لەباشووردا بكاتەوە.
هەمان هاوكێشە بەسەر حزبی دەعوە و حەكیم و سەدردا جێبەجێ دەبێت، ئەو ململانێیەی نێوانیان بۆ چەند سەدەیەك كێشەی نوێنەرایەتیكردنی مەرجەعیەت دەگەڕێتەوە، بۆیە رێی تێدەچێت ئەمڕۆ ئەم لایەنانە هاوپەیمانیەتی لەگەڵ شەیتانیشدا ببەستن، تەنیا بۆ ئەوەی ململانێی مێژوویی و مەرجەعیەتەكەیان لەدەست نەدەن.
عێراق و ئەگەرە كراوەكانی بەردەمی
سێ ئەگەر لەبەردەم پڕۆسەی سیاسی عێراقدا هەیە، یەكەم: پەنابردنی ئەنجومەنی ئاسایشە، بەگوێرەی داخوازی ئەمریكا، بەپێدانی مافی پێكهێنانی حكومەت بەلیستی ئەلعێراقیە، كە ئێران خۆی لێی لادەدات. دووەم: ئەنجومەنی ئاسایش بەپێی بڕیاری 1770 هەڵبژاردنەكان دووبارە بكاتەوە، لەو ماوەیەدا كە عێراق لەسایەی فەسڵی حەوتەم دایە، لەگەڵ مانەوەی هێزە ئەمریكیە تایبەتیەكان، كە لەهەرە گرنگترین بڕگەی رێكەوتنە ستراتیجیەتەكەی عێراق و ئەمریكا، بەڵێندانی ئەمریكایە بەپاراستنی "سیستەمی دیموكراتی لە عێراقدا". ئەگەری سێیەم: رەنگە ئەمریكا بەپێی بڕیاری 1546 بۆ ماوەی ساڵێك حكومەتێكی تەنگەتاوی هاوشێوەی ئەنجومەنی حوكم بەسەر عێراقدا بسەپێنێت، كە مۆركێكی سەربازی هەبێت، بۆ خۆئامادەكردن بۆ هەڵبژاردنێكی تر. خراپترین ئەگەر، كە رەنگە هەموو ناحەزانی عێراق خۆشحاڵ بكات، هەرەسهێنان و تێكچوونی ئاسایش و هەڵگیرسانی توندوتیژی تایەفیە، كە هەموو لایەك بۆ جۆرێك لەچارەسەر هان بدات، ئیسرائیل و ئێران و ئەمریكا و هەندێ وڵاتانی عەرەبیش رازی بكات، كە بەرژەوەندیان لەدابەشبوونی عێراق دایە.
***
خالد ئەلموعینی - ئەلجەزیرە