سڤیل: شوان سدیق

وەزیری سامانە سروشتییەكانی هەرێم رایگەیاند ئەگەرچی مافی دەستوری و یاسایی خۆمانە، بەڵام بەهیچ جۆرێك نەوتی خاو رەوانەی دەرەوە ناكرێت. هەروەها ئاماژەی بەوەشكرد، ئەوانەی جاروبار "هێرشمان" دەكەنە سەر یان تێناگەن، یان نایانەوێت تێبگەن. لەبەرامبەر قسەكانی وەزیریشدا ئەندامێكی پەرلەمان دەڵێت "ئێمە ئاشكراكردنی داهاتمان بەلاوە گرنگە، نەك رەوانەكردنی نەوت".
رۆژی پێنجشەممە 19/8/2010 لەكۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا، دكتۆر ئاشتی هەورامی وەزیری سامانە سروشتییەكانی هەرێمی كوردستان، ئەو گومانانەی كە لەوەزارەتەكەی دەكرێت، كە گوایە لەسەر نەوت و داهاتەكەی ناڕۆشنی هەیە، بەجۆرێك لەموزایەدەكردن وەسفكرد و گوتی "ئەگەر بەپێی ئەو سیاسەتەی ئێستا بڕوات، ئێمەش بەگوێی كەسانێك بكەین، بێگومان پێویستە مەسفییەكان قەپات بكەین، بەڵام نابێت وابێ و دەبێت دیفاعی لێبكەین، نەك هێرشی بكرێتە سەر"، ئاشتی هەورامی ئەوەشی گوت "لەكوردستان بازاڕ نییە دەبێت نەوتی رەش بفرۆشین و باقی ئەو پارەیەی كە دەمینێـتەوە لەو نەوتە تەسلیمی وەزارەتی دارایی دەكەین".
دەربارەی غازی سروشتی كوردستان، وەزیری سامانە سروشتییەكانی هەرێم ئەوەی ئاشكراكرد كە "ئەو وڵاتانەی كە غازی سروشتی زۆریان هەیە وەكو ئەمەریكا و ئازەربایجان و لیبیا و نەرویج و جەزائیر هیتد، بەڵام لەم كۆمەڵانە دوو وڵات غازی سروشتیان زۆرترە ئێران زۆر زۆرە، بێگومان هەرێمی كوردستانیش دەچێتە سەر نەخشەی جیهان، ئەو وڵاتانەی كە باسی بەروبوومی غاز دەكەن، كە بیبەستنەوە بە ئەوروپاوە یەكێك لەوانە ئازەربایجانە لەوانەیە لە مستەقبەلیشدا ئێران بێت، بەڵام ئەوەی كە ئێستا زۆر تەركیزی دەكرێتـە سەر غازی كوردستانە، ئەمەش كەس پێشتر باوەڕی نەدەكرد كوردستان غازی هەبێت. دەبێت فەخری پێوە بكەین". هەروەها ئاشتی هەورامی وەزیری سامانە سروشتییەكان گوتیشی "ئێمە چیمانكردووە بەو غازەی ئێستاكە هەیە، بێگومان بەشێكی بۆ دوو محەتەی كارەبا دەچێت، چونكە كارەبامان دەداتێ، كە ئێستا رۆژانە 17-20 كاتژمێر كارەبامان هەیە، كە چوار ساڵ لەمەوپش 2 تا 4 كاتژمێر كارەبامان هەبوو، ئێ باشە با فەخری پێوە بكەین، بانەڵێن ئەو كارەبایە وەڵا ئیشەعەی خراپە و توشی نەخۆشیمان دەكات، ئەوە زۆر عەیبە"، هەر لەچوارچێوەی ئەو روونكردنەوەی خۆیدا وەزیری سامانە سروشتییەكان گوتیشی "ئەگەر بچینەوە سەر راستییەكانی ساڵی رابردوو 2009 بیگومان ئێمە غازی سروشتیمان كەمبوو، مەسفیەكانیشمان ئیشی نەدەكرد، جا لەبەرئەوە ئێمە مەجبوور بووین گازوایل لەدەرەوە بێنین، وەجبەی ئەو گازوایلانە ئەگەرچی جەنابی وەزیری دارایی لێرە نییە، بەهای نزكەی 700 ملیۆن دۆلار بووە ساڵی رابردوو".
بەردەوام قسە لەسەر ئەوە دەكرێت، گوایە نەوتی خاو دەڕواتـە وڵاتان و تائێستاكەش داهاتەكەی "دیار نییە"، بەڵام ئاشتی هەورامی ئەوە رەتدەكاتەوە، كە حكومەتی هەرێم نەوتی خاوی رەوانەی جیهانی دەرەوە كردبێـت، تەنها ئەوە نەبێت، كە "بۆ ماوەی چوار مانگ نەوتی خاوی كوردستان دەرچووە، بۆجیهان لەرێگای بۆری عێراقییەوە، ئەمەش سۆمۆ بووە و داهاتەكەی وەرگرتووە، بەڵام لەبەر ئەوەی پارەی مقاولەكانی ئێمەیان نەدا، ئێمەش نەوتەكەمان راگرت".
دكتۆر ئاشتی هەورامی وەزیری سامانە سروشتییەكان ئەوەشی گوت "هیچ كێشەیەكمان لەگەڵ ئەوە نییە كە نەوتی خاو بفرۆشین، چونكە مافێكی دەستووری خۆمانە و هەقی یاساییشمان هەیە ئەگەر بمانەوێـت، نەوتی خاو بفرۆشین، بەڵام سیاسەتی حكومەت ئەوە نەبووە، بەخوا ئەگەر سبەینێ سیاسەتی حكومەت وابێت كە نەوت بفرۆشین، دەتوانین بیكەین، بەڵام نەمان كردووە، بۆیە ئەوەی دەفرۆشرێت نەوتی خاو نیە، بەڵكو نەوتی رەشە، بە موزایەدەش دەفرۆشرێت، نەك بە بۆندی شاراوە و ئەوانەی خەڵكیان چەواشەكردوە و زانیاری نادروستیان بڵاوكردۆتەوە، دەبێت داوای لێبووردن بكەن".
لەبەرامبەر قسەكانی ئاشتی هەورامی وەزیری سامانە سروشتییەكانی هەرێم، عەبدوڵڵا مەلا نوری ئەندامی پەرلەمانی كوردستان، لە لێژنەی پیشەسازی و وزە و سەرچاوە سروشتییەكان. بە(سڤیل)ی راگەیاند "ئێمە بەلامانەوە گرنگ نییە كە حكومەتی هەرێم نەوتی خاو یان نەوتی رەش رەوانەی دەرەوە دەكات، بەڵكو ئەوەی گرنگە بەلای ئێمەوە ئەویش داهاتەكەیەتی، داهاتی پێش ساڵی (2010)ە، چونكە لە 2008 و 2009 نەوت فرۆشراوە. كەچی داهاتی ئاشكرا نییە و چەند ساڵە لەسنوورەكانی هەرێمەوە نەوت رەوانەی دەرەوە دەكرێت، مەعقول نییە نەوت ئاودیو كرابێ و داهاتی دیار نەبێت، لەبەرئەوە ئەمە قابیلی موناقەشەكردن نییە، بۆیە ئەگەر ئەوان تێناگەن، ئێمە داهاتمان بەلاوە گرنگترە، نەك نەوت".
دەربارەی ئەو داوای لێبوردنە كە وەزیری سامانە سروشتییەكان لەكۆنگرەكەدا ئاماژەی بۆكرد، عەبدوڵڵای مەلا نوری ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لەلیستی گۆڕان دەڵێت "ئەوەی پەیوەندی بەداوای لێبوردنەوە هەیە كۆمەڵێك بەڵگە هەن كە دەیسەلمێنێت، حكومەتی هەرێم نەوتی خاوی ناردۆتە دەرەوە، بۆ ئەمەش پێشتر قسەمان لەسەری كردووە".
پرسی نەوت بۆ هەرێمی كوردستان پرسێكی ستراتیژییە، هەر بۆیە لەلایەن حكومەتی عێراقییەوە بەتایبەتی وەزیری نەوت حسێن شەهرستانی زۆر دژایەتی پرۆژەكانی نەوت و وزەی هەرێم دەكرێ، چاودێرانی سیاسی پێیانوایە دروستكردنی ئەو گۆبەندە لەسەر نەوت و بەكارهێنانی وەك كارتێكی سیاسی لەدژی حكومەتی هەرێم لەقازانجی پرۆژە نیشتیمانییەكاندا نییە، پێدەچێت حكومەتی هەرێمیش بیری لەو مەترسیە كردبێتەوە، بۆیە وتەبێژی جكومەتی هەرێم لەكۆنگرە رۆژنامەوانییەكەی وەزیری سامانە سروشتییەكان بەئاشكرا ئەمەی راگەیاند، كاوە مەحمود، گوتەبێژی حكومەتی هەرێمی كوردستان گوتی "لەئێستادا بەرنامەیەكمان بەدەستەوەیە وەكو حكومەت لەگەڵ هەموو لیست و فراكسیۆنەكانی ناو پەرلەمان گفتوگۆ بكەین، بۆ ئەوەی پرۆژە نیشتمانییەكان نەبنە قوربانی بەرژەوەندییە سیاسییەكان".
لەبەرامبەردا عەبدوڵڵای مەلا نوری ئەندامی پەرلەمانی كوردستان، لەلێژنەی پیشەسازی و وزە و سەرچاوە سروشتییەكان، كە زۆر لەسەر ئەو پرسە دەوەستنەوە گوتی "ئێمە لەپەرلەمانی كوردستان، شەڕی ئاشتی و مەدەنیانەش دەكەین لەپێناو بەرژەوەندی میللەت بۆ ئاشكراكردنی ئەو داهاتەی نەوت".