لە ئێران فتوای خومەینی و لەعێراق ئەنفال چەكێكی ئاینی دژی گەلێكی موسڵمان

سڤیل: ئەحمەد سەفا

ئەوە هەر رژێمی عێراق نییە ئاینی وەك هۆكارێك بەكارهێناوە بۆ سەركوتكردن و كوشتوبڕی كورد، رژێمی ئیسلامی ئێرانیش هەمان سیاسەتی بۆ پاكتاوكردنی كورد بەكارهێناوە، ئەگەر لەعێراقدا ئەنفال كە سورەتێكی قورئانە نموونەی ئەو سیاسەتەبێت دژ بەكورد، ئەوە لەئێرانیش فتواكەی خومەینییە، كە بانگی جیهادی دژ بە كورد دا، ئەو دوو وڵاتە كوردی موسڵمانیان بەكافر لەقەڵەم دا، بۆیەش سڵیان نەكردەوە لەو هەموو قەتلوعامەی كە بەدرێژایی مێژووی حوكمڕانیان ئەنجامیان داوە.
خومەینی لە ساڵی 1902 لە شاری (خومەین) لەئێران لەدایك بووە، تەمەنی پێنج مانگی بووە، كاتێك باوكی لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئەوكاتەوە كوژراوە، بۆیە لەئامێزی دایكی "هاجەر"دا گەورە بووە. هەر لەسەرەتای منداڵیەوە خراوەتە بەر خوێندن و لە حەوزە ئاینیەكاندا ئەدەبی عەرەبی و مەنتیق و فیقه و ئوسوڵی لەسەر دەستی زانایانی پایە بەرز خوێندوە. لەساڵی 1922 چۆتە شاری قوم و لەحەوزە ئاینیەكانی ئەوێدا لەخوێندن بەردەوام بووە. پاشان ماوەیەكی درێژ هەر لە حەوزەكانی قوم و نەجەفدا وانەی شەرعی گوتۆتەوە، لە فیقه و ئوسوڵ و فەلسەفە و عیرفان و ئەخلاقی ئیسلامی. بۆ یەكەم جاریش لەنەجەف لەزنجیرەیەك وانەدا باسی لەسیستەمی ویلایەتی فەقیه كردوە، لەحكومەتی ئیسلامیدا، بەر لەوەی لە 1ی شوباتی ساڵی 1979 بگەڕێتەوە بۆ ئێران، كە دەیان ملیۆن هاووڵاتی ئێرانی لەمەراسیمێكی گەورەدا پێشوازیان لێكرد.
ساڵێك بەسەر تەمەنی شۆرشدا تێنەپەڕیبوو، كە خومەینی فتوای جیهادی لەدژی كورد دەركرد، بەو فتوایە هێزە بەرهەڵستكارەكانی كورد و پێشمەرگەی كوردستان بە كافر و هێزی كوفر داندران و سەدان و هەزاران لاوی ئێرانی بەناوی پاككردنەوەی كوردستان لەكافران بە هەموو پێداویستێكی شەڕی یەكلاكەرەوە هاوشانی ئەرتەش و سوپای پاسداران روویان لەرۆژهەڵاتی كوردستان كرد و دەیان كارەساتی خوێناویان خولقاند، ئەو شەڕە سی و یەك ساڵە بەردەوامە و تا ئێستا كۆماری ئیسلامی ئێران دان بەمافی كورد و نەتەوەكانی تری ئێران دانانێ.
محەمەد نەزیفی قادری ئەندامی دەفتەری سیاسی حیزبی دێموكراتی كوردستان لەبارەی شۆرشی گەلانی ئێران و زاڵبوونی خومەینی بەسەر ئەو شۆرشەدا پێیوایە "پاش سەركەوتنی شۆرشی گەلانی ئێران بەهۆی نەبوونی بەرەیەكی یەكگرتوو لەهێزە سیاسییەكانی وڵات، خومەینی توانی لەهەستی ئایینی خەڵك كەڵك وەرگرێ و رێبازی ئەم شۆڕشە بەلاڕێدا بەرێ و جارێكی دیكە رێژیمێكی دیكتاتۆری و كۆنەپەرستی خراپتر لەرێژیمی پاشایەتی پێكبینێ و گەلانی ئێران تووشی بێهیوایی بكا".
قادری باس لەوە دەكات كە حیزبەكەی هەر زوو هەستی بە مەترسی سیاسەتی خومەینی دەربارەی كورد كردبوو، بۆیە هەوڵیان داوە سیاسەت و داخوازییەكانی كورد بۆ خومەینی روون كردەوە، وەك دەڵێ "حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران، بە لێكدانەوەیەكی سیاسی پێش لەرووخانی رێژیمی شا هەستی بەم سیاسەتە دژی ئینسانیەی خومەینی كردبوو، هەر بۆیە پێش گەڕانەوەی بۆ ئێران، هەیئەتێكی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران لەشاری نەجەف، هەوڵی دیتنی دا و روانینی سیاسی حیزب و ئامانجەكانی گەلی كوردی خستە بەرنەزەری، پاش رۆیشتنیشی بۆ ئەوروپایش، جارێكی دیكە هەیئەتێكی حیزب بە سەرۆكایەتی رێبەری مەزن دكتۆر قاسملوو لە نوفل لوشاتوی پاریس چاوی پێی كەوت، لەسەر پرسی كورد و ئێرانی پاش رووخانی رێژیمی پاشایەتی حەمە رەزا شا قسەی لەگەڵ كرد، لەهەر دوو ئەو دیدارانەدا، خومەینی و نوێنەرانی بە لای خاڵە ئەساسییەكانی پرسی كورددا نەڕۆیشت، پاش سەركەوتنی شۆڕش و گەڕانەوەی بۆ ئێران، چەندین جار هەیئەتی دەفتەری سیاسی حیزب و دەستەی نوێنەرایەتی گەلی كورد، مەسەلەی كورد و داخوازییەكانی گەلی كوردیان خستە بەرباس و نەزەری خومەینی و رێبەرانی تازە بە دەسەڵاتگەیشتووی ئەم رێژیمە، بە داخەوە یەك جاریش ئاوڕێكیان بەم داخوازیانە نەداوە".
دوای بەئاكام نەگەیشتنی ئەو هەوڵانە ئیتر رێگا خۆش بوو بۆ دروستبوونی شەڕ و خوێنڕشتن، ئەمەش خومەینی وەك هۆكارێك بەكاریدەهێنێ بۆ فتوادان لەدژی كورد، وەك قادری باسی دەكات "خومەینی شەڕی پاوەی كردە بیانوو بۆ فتوای جیهاد و هێرشی هێزە دژە گەلییەكان لەئاسمان و زەوییەوە بۆ سەر گەلی موسلمانی كورد و بە ناردنی جەلادەكانی وەك خەلخالی و.. دەیان كەس لەئەندامانی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران و هێزە سیاسییەكانی دیكە و خەڵكی بێتاوانی كوردیان سەر پێیی ئیعدام كرد و تاوانێكی وایان ئەنجامدا كە لەمێژوودا مەگەر نازییەكان دەرحەق بە جوولەكەكان و كەمالیستەكان دەرحەق بە ئەرمەنیەكان و بەعسیەكان بە كیمیابارانی هەڵەبجە و ئەنفال دەرحەق بە مرۆڤایەتیان كردبێ. ئەم تاوانە گەورەیە كە بڕیاری فتوای جیهادی خومەینی بەنێو موسڵمان، دەرحەق بە گەلێكی موسڵمان و ئاشتیخواز لە 28ی گەلاوێژی 1358دا تەنیا ئامانجی ژینۆسایدی كورد بوو".
رەوتی ئیسلامی لەئێراندا لەسەردەمی شادا پەیداببوو و لەپەرەسەندن دابوو، لەگەڵ سەركەوتنی شۆرش ئەو رەوتە توانیبووی لەهەموو شوێنێكی ئێران هەژموونی خۆی مسۆگەر بكات و بەرهەمی راپەرینی خەڵك بڕفێنێ. عومەری ئێلخانی زادە سكرتێری گشتی كۆمەڵەی زەحمەتكێشانی كوردستان هۆكارەكانی پشت دەركردنی ئەو فەتوایەی خومەینی روون دەكاتەوە "كوردستان تەنیا شوێنێكی ئێران بوو كە رەوتی ئیسلامی نەك هەر نەیتوانی تێیدا زاڵ بێت، بەڵكو لەبەربەرەكانێیەكی سیاسیدا، شكستی خوارد. بزوتنەوەی نەتەوەیی خەڵكی كوردستان و هەستی پێشكەوتوو و عەدالەتخواز و رەوتی دیموكراسی لەكوردستاندا بوونە رەوتی زاڵ و ساحێب هەژموونی. خومەینی و بزوتنەوەكەی نەك هەر نەیانتوانی لە كوردستان ببنە ئاڵترناتیف، بەپێچەوانە كوردستان و بزاڤەكەی بوونە جێگای هیوای ئازادیخوازانی ئێرانی. لەم بوارەوە خومەینی و كاربەدەستانی ئیسلامی، قین و رقێكی پەنگخواردوویان لەدڵدا بوو و لەكوردستان داخلەدڵ بوون و بەبڕوای من لە هەل دەگەڕان تا ئەو رقەیان بە خەڵكی كوردستان بڕێژن. جیا لەو هەست و رقە كۆنەپەرەستانەیە، بیری شۆڤێنیستیش دژ بە كورد و بزوتنەوە رزگاریخوازەكەی، دەوری گرینگی هەبوو. لە راستیدا شوڤێنیزمی ئێرانیشیان دژ بە كورد خستە گەڕ. ئەوان دەترسان "پەتای كوردستان" لەباقی شوێنەكانیش پەرەبسێنێ، بۆیە بڕیاریان وابوو كە هەم كوردستان سەركوت بكەن و هەم خەڵكی دیكەشی پێ چاوترسێن بكەن. بۆیە فتوای خومەینی دەركرا تا لەپتانسیەلی ئەم بزاڤە مەزهەبییەی هاتبووە مەیدان، دژ بە كوردستان بە تەواوی كەڵك وەرگرن. دەشیان زانی لەو هەلومەرجەدا دنیای دەرەوەش لەسەر كورد وەجواب نایەن، هەر واشبوو. ویستیان بەمجۆرە و بە هێرشێكی بێ بەزەییانەی مەزهەبی ئاسەواری ئاڵتەرناتیڤی كوردی بسڕنەوە و نەیهێڵن".
سالار پاشایی ئەندامی كومیتەی ناوەندی كۆمەڵەی زەحمەتكێشانی كوردستانی ئێران ئەو فتوای جیهادە بە سەرەتای داگیركردنی كوردستان دادەنێ و دەڵێ "هەلومەرجی راگەیاندنی شەڕی داگیركردنی نیزامی خاكی كوردستان لەژێر ناوی جیهاد دژی ئەو درۆ گەورەیەی كە گوایە كەسانێك ژنانی موسڵمانیان لەمزگەوتی جامیعەی شاری سنە بە دیل گرتووە، هەلومەرجێكی ئاڵۆز و ناڕوون بوو، بە جۆرێك كە لەمانگەكانی پاش سەركەوتنی شۆڕشی 57 و هاتنە سەركاری دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی لەتاران واتە زاڵبوونی رەوتی ئیسلامی سیاسی و سواربوون لەسەر شەپۆلی راپەڕین، بۆ دەسەڵاتی ناوەندی كوردستان، گرنگییەكی تایبەتی هەبوو. گرنگییەكە لەو راستییەوە سەرچاوەی دەگرت كە كوردستان خەریك بوو ئەزموونێكی جیای لەچاو هەموو باقی ناوچەكانی ئێران تێدەپەڕاند. كوردستانێكی سیاسی و بزووتنەوەیەكی سێكۆلار و رزگاریخواز، دژی ئیسلامی سیاسی و دژی دەسەڵاتی تازە وەسەركارهاتووی كۆماری ئیسلامی، لێوانلێو لە خەباتی جەماوەری و رێكخراوە مەدەنی و كۆڕ و كۆمەڵە چالاكەكانی، هاوكات بوونی بەهێزی حیزبە سیاسییەكان و ئیدارەی شار و ناوچەكانی كوردستان، چی دی بۆ ئەم دەسەڵاتدارانە و بۆ شەخسی خومەینی تەحەمول نەدەكرا. كوردستان بەوەشەوە نەوەستا و ریفراندۆمی 12ی خاكەلێوەی 1358ی كۆماری ئیسلامی بایكۆت كرد و بەم جۆرە پەیامی سیاسی و روونی خۆی بە گوێی دەسەڵاتدارانی تاران گەیاند. هەربۆیە زۆری پێنەچوو فەرمانی هێرشی بۆ سەر كوردستان لە رۆژی 28ی گەلاوێژی 58 لەلایەن خومەینیەوە دژ بەم ئەزموونە، لەشكری پاسدارانی بەرەو خاكی كوردستان گلۆر كردەوە و چەخماخەی شەڕێكی نابەرابەر و بەمەبەستی داگیركردنی كوردستانی لێدا".