|
 قەرەنی
قادری
توێژینەوەی ڕووداوەكانی مێژوو كاتێك جێی نرخن،
كە پشت بە كۆمەڵێك بەڵگەی جۆراوجۆر ببەستن.
مەبەست لە بەڵگە(كان) ئەوەیە كە توێژەر بەبێ
ئەوەی حەز یان رقی خۆی تێكەڵ بە لێكدانەوەكان
بكات و ئاوێتەی كۆبەندیان بكات، دەبێ متمانەی
نوسراوەكانی لەلای مسۆگەر بن. ئەمەش ئاساییە
كە لەتوێژینەوە و لێكۆڵینەوەدا، نووسەر یان
توێژەر بەراوردێك لەنێوان بەڵگەكان بكات و
ئەوەی كە پێیوایە لەراستی نزیكە باسی لێوە
بكات، بەڵام لەوانە گرنگتر ئەوەیە، كە بۆ
توێژینەوەی رووداو و قەومانە مێژوویییەكان،
وردبوونەوەیەكی مێژوویی گەرەكە، تا
نووسراوەكە بابەتییبوونی خۆی نیشان بدات.
باسی سەرپێی و گێڕانەوەی "ریوایەت" بۆ
هەڵسەنگاندنی مێژوو و كەسایەتییە مێژووییەكان،
لەبواری لێكۆڵینەوە و توێژینەوەدا،
هەڵخلیسكانە.
مێژووی كورد و كوردستان، بەتایبەتی ژیان و
خەباتی سەركردەكان كە ئاوێتەی یەكتر بوونە،
كارێكی پێویستە و دەبێ بكرێت، بەڵام چۆن؟ لەم
بوارەدا پشت بە كام بەڵگە(كان) دەبەسترێن، چۆن
زنجیرەی رووداوەكان لێك گرێ دەدرێن و كام
كۆبەندی لێ دێتە بەرهەم؟ ئاخۆ دەكرێت لەسەر
بنەمای "ریوایەتێك" ژیانی سەركردەیەك بكەوێتە
ژیر پرسیارەوە؟ ئایا ئەم "ریوایەت"ە
پێودانگێكی زانستییە یان شێواندنی مێژوو و
بێنرخكردنی كاری توێژینەوەیە؟
قسەكانی (عیرفان قانعی فەرد) سەبارەت بە
مێژووی كورد، لێكۆڵینەوە و كاری زانستی، كە
هەوڵدەدات مۆركی توێژینەوەی ئەكادیمیك و شتێكی
نوێ دەربخات، تازە نین، چونكە پێش ئەویش لەم
چەشنە "قسانە" كراون و رەوتی زەمان لەقی
كردن.
یەكێك لەو باسانەی كە لەقسەكانی عیرفان قانعی
فەرددا زۆر جێی سەرنجە، كە دەڵێت "ڕیوایەتێكی
دیكەمان هەیە لەلەندەن كە ئەم ڕیوایەتە
گوزارشتێكی نوێنەرێتی لەندەنە كە دەڵێت
ئینگلیزەكان بارزانییان هەڵفڕاند كە بێتە
ئێران لەسەر ئەوەی كە كۆماری مەهاباد
بڕوخێنێت، بۆ ئەوەی كە لەواقیعیدا بەزمی
رووسەكان تێك بدەن". پێویستە ئاماژە بەوەش
بدرێت كە قانعی فەرد باس لە "ریوایەت" و
"بەڵگە" دەكات، بەڵام لاپەڕەی یەكەمی گۆڤاری
"لڤین" باس لە "بەڵگەنامەكان" دەكات، لڤینیش
لێرەدا تاڕادەیەك دەوری شێواندان و كەیف
پێهاتن دەگێڕێت؟!
كاتێك سەیری ئەم "ریوایەت"ە دەكەم، كە قانعی
فەرد ئیزن بەخۆی دەدات بیگێڕێتەوە، بیر لەوە
دەكەمەوە كە تا چ ڕادەیەك ناشارەزایی و
نائەكادیمیكبوون بە كاری ئەوەوە دیارە. هەر
توێژەرێك بەپێی مەنتقی كاری لێكۆڵینەوە، دەبێ
بیر لەهەموو بەڵگە و ریوایەت بكات و دوای
هەڵسەنگاندن و جێی متمانە بوون، بڵاویان
بكاتەوە و لەنووسیندا پشتیان پێ ببەستێت.
لەدۆخێكی وادا، توێژەر بۆی نییە بڵێ كە من
تەنیا قسەی خەڵكی تر دەگێڕمەوە، چونكە بەپێی
مەنتقی نووسین و لێكۆڵینەوە، هەر "ریوایەت" و
"بەڵگە"یەك دەبنە بنەما بۆ كاركردن و
توێژینەوە. من پێموایە بە هێنانەوەی ئەم ڕستە
بێمانا و بێناوەڕۆكانـەی كە قانعی فەرد
ئاماژەیان بۆ دەكات، بوونەتە بنەمای كاركردنی
بۆ بۆچوون و هەڵوێستەكانی، كە بڕیار وایە
"تێزی دكتۆرا"ی لەسەر بنووسێت؟! ئەمەش نە
زانست رێگەی پێدەدات و نەلێكۆڵینەوەیەكی
عەقڵانیش قبووڵی دەكات، بەڵكو ئەم كەس و
كەسانە قبووڵی دەكەن، كە حەزیان لەبەرزەفڕی و
وەدەستهێنانی ناو و ناوبانگ لەچركەیەك دایە!
با باس لەریوایەتێكی پێچەوانە بكەین: (كاتێك
دوای مردنی ستالین بارزانی سەردانی كرێملین
دەكات، لەگەڵ یەكێك لەئەفسەرانی "KGB" خەریكی
یاریی شەترەنج دەبێت. ئەفسەرەكە لەبارزانی
دەپرسێت، تۆ كە خەڵكی وڵاتێكی گەرمەسێری، چۆن
لەمۆسكۆ بەرگەی ئەم سەرمایە دەگری؟ بارزانی
دەڵێت: من كە بیر لەوڵاتەكەم دەكەمەوە، هەموو
لەشم لەخۆشەویستیی وڵاتەكەم گەرم دەبێتەوە!)
ئاخۆ (قانعی فەرد) دەبێ بۆ ئەم ریوایەتە چی
بڵێت؟
دەوری بەریتانیا لەسەقامگیركردنی دەوڵەتی نوێی
عێراق و سەركوتكردنی راپەڕینەكان
لەپەیوەند لەگەڵ قسەكانی عیرفان قانعی فەرد كە
گوایە "ئینگلیزەكان بارزانیان بۆ تێكدانی
كۆماری كوردستان ناردووە"، بەپێویستی دەزانم
باس لەهەندێك رووداو و قەومانی سیاسی و
نەتەوەیی لەعێراقدا بكەم، تا زنجیرەی باسەكان
كۆبەندێك بێنێتە بەرهەم.
لەساڵی 1932 لەچیاكانی بارزان ڕاپەڕینێك
بەسەرۆكایەتیی شێخ ئەحمەدی بارزان دەستیپێكرد،
ئەم ڕاپەڕینە لەلایەن هێزی هەوایی بەریتانیاوە
سەركوت كرا، كە لەئاكامدا 1365 خانوو لەدەڤەری
بارزان سوتێندران. لەساڵی 1943دا ڕاپەڕینێكی
تر بەسەركردایەتیی مستەفا بارزانی لەبارزان
هەڵگیرسایەوە، كە جارێكی تر ئەم دەڤەرە كەوتە
بەر پەلاماری هێزەكانی حكومەتی عێراق و هێزی
ئاسمانیی بەریتانیاوە. ئەم ڕاپەڕینە ئەوەندە
بەهێز بوو كە هەندێك لەئەفسەرە كوردەكانی ناو
ئەرتەشی عێراق، هەروەها حیزبی (هیوا)ش
هاوكارییەكی بێوێنەیان لەگەڵ ئەم راپەڕینەدا
كرد. راپەڕینەكە (1943-1945) لەلایەن دەوڵەتی
عێراق و بەهاوكاریی بەریتانیا سەركوت كرا.
ئەمە دوو نموونەی زیندوون لەدەور و رۆڵی ڕەشی
بەریتانیا سەبارەت بەپرسی كورد لەم پارچەیەی
كوردستاندا.
لە(11/10/1945) مستەفا بارزانی لەگەڵ
ژمارەیەكی زۆر لەشۆڕشگێڕان و بنەماڵەكانیان
ڕوو لەكوردستانی ئێران دەكەن. رێك چەند مانگ
دواتر (22ی ژانوییەی 1946) كۆماری كوردستان
لەمەهاباد لەلایەن قازی محەممەدەوە (پێشەوا)
رادەگەیێندرێت. ئەمە رێك بەپێچەوانەی قسەكانی
قانعی فەردە، كە چۆن دەكرێت مەلا مستەفای
بارزانی بۆ تێكدانی كۆمارێك بنێردرێت، كە
هێشتا پێك نەهاتووە؟!
سەبارەت بە دەوری مەلا مستەفای بارزانی و
بارزانییەكان لەكۆماری كوردستان، د.
عەبدولڕەحمان قاسملوو سكرتێری پێشووتری (ح د ك
ئێران) لەبارەی هێزی بارزانییەكانەوە دەنووسێت
"بارزانییەكان پشتیوانێكی گرنگی حكومەتی
نیشتمانیی كورد بوون".
لەتەواوی ئەو گوایە "بەڵگە" و "ریوایەت"انەی
كە ئەو باسیان لێوەدەكات، یەك خاڵی هاوبەشیان
هەیە، ئەویش پاكانەیە بۆ شای ئێران و
سیاسەتەكانی بەریتانیا لەو سەردەمدا. كاكڵی
قسەكانی قانعی فەرد ئەوەیە كە خودی كورد و
سەركردەكانی تاوانبار بكات و شای ئێران و
بەریتانیا بێتاوان نیشان بدات و بە زانایی و
ئاڕاستەیەكی دیاریكراودا ئاژاوە لەنێو
كوردەكاندا بنێتەوە. پاڵپشتی قسەكانیشی،
كارمەندێكی ساواك، بەریتانی یان عیسا پێژمانی
تا مێشكی ئێسقان دژ بە كوردە.
سەبارەت بە بەریتانیا و كارمەندەكانی، پێویستە
ئاماژە بەوەش بدرێت كە لە 1925دا و دواتریش،
كێشەی موسڵ، پرسی چاڵە نەوتەكانی عێراق و
ململانێی توركیا، بەریتانیا و فرانسە
لەعێراقدا قوڵتر دەبۆوە. بەریتانیا هەم
لەهەوڵی ئەوەدا بوو كە زۆرترین "بەرژەوەندی"
بۆ خۆی دابین بكات، هەم هەوڵی ئەوەشی دەدا كە
"عێراقێكی یەكگرتوو" و "سەقامگیر" بێنێتە
كایەوە، بەڵام ڕاپەڕینەكان لەم بەشەی
كوردستاندا تەنگیان بە بەریتانیا و حكومەتی
عێراق هەڵچنیبوو. كورد هیچ خێرێكی لەبەریتانیا
نەدیت و تەواوی سیاسەتەكانی بەریتانیا لەم
بڕگە زەمانییە لەعێراق و كوردستاندا ئەوە بوو
كە چۆن "بەرژەوەندی خۆی" دابین بكات. لەم
بوارەشدا كورد یەكێك لەكۆسپەكانی بوو.
دژایەتیی بەریتانیا تەنیا بواری پشتیوانی
لەحكومەتی عێراق نەبوو، بەڵكو سیاسەتی
"دووبەرەكی بنێوە و حوكمڕانی بكە" بوو، كە
مەئموورە دەرەكی و ناوخۆییەكانی ئەم كارەیان
دەكرد. هیچ یەك لەسەركردەكانی بەریتانیا تا
ئێستاش ئەم بوێرییەیان نییە، كە دان بەو كارە
كوشندە و ئاژاوەیەی كە لەم ناوچەدا نایانەوە،
بنێن. لەبەرئەوە ئاساییە كە كارمەندێكی پلە
چەندەم، تەواوی ئەم كارەڕەشانەی كە بەریتانیا
دەرحەق بە كورد كردوونی، بیخاتە سەر سەركردە
كوردەكان یان هەندێك "بە تێكدەری كۆماری
كوردستان" ناو ببات، كە قانعی فەردیش بە
حەزێكی "ئەكادیمیانە" چەند پاتیان دەكاتەوە.
لە29/9/1947دا مستەفا بارزانی و هەڤاڵانی
دوای ڕێپێوان و كۆمەڵە شەڕێكی ئەفسانەیی روو
لەیەكێتی سۆڤیەت دەكەن، بەڵام ناچن بۆ
بەریتانیا كە گوایە دەبێ "كۆماری كوردستان بۆ
ئەوان تێك بشكێنێت و كۆتایی بە بەزمی رووسەكان
بێنێت؟!". دەبێ ئەمە جێگەی پرسیار بۆ عیرفان
قانعی فەرد و "توێژەری"تریش بێت، كە ئەگەر
بارزانی لەلایەن ئینگلیزەكانەوە بۆ تێكدانی
كۆماری كوردستان و كۆتایی بە بەزمی رووسەكان،
نێردرابێت، بۆچی لەماوەی نزیك بە دوازدە ساڵ
مانەوەی لەیەكێتی سۆڤیەت لەلایەن "KGB"یەوە
بە تاوانی "نێردراوی بەریتانیا" نەكوژرا؟
ئەمەش لەحاڵێكدایە كە لەو سەردەمدا كوشتنی ئەو
كەسانەی كە تۆزقالێك لەگەڵ بیری پیاوانی
كرێملیندا مەودایان هەبا، یان دەكوژران یان
خۆیان لەسڕخانەی سیبیریادا دەدۆزییەوە، جا چ
بگات بەوە كە یەكێك "نێردراوی ئەمپریالیسمی
بەریتانیا" بێت و لەوێ بژیت!
مێهدی خانبابا تەهرانی سیاسەتوانی ئێرانی،
كاتێك باس لەكوشتوبڕ و ترس و تۆقاندنی حكومەتی
ستالین و میرجەعفەر باقرۆڤ سەركۆماری
ئازەربایجان دەكات، سەبارەت بەبوێریی بارزانی
دەڵێت "تەنیا كەسێك كە بوێر و بەرگەی ئەو
بارودۆخەی گرت، مستەفا بارزانی بوو، ئەو
لەئازەربایجان بنكە و بارەگای تایبەت بەخۆی
هەبوو".
قانعی فەرد تەنیا بەوە كۆتایی بە قسەكانی
ناهێنێت، بەڵكو كاتێك باس لەجەلال تاڵەبانی
سەركۆماری عێراق و مەسعوود بارزانی سەرۆكی
هەرێمی كوردستان دەكات دەڵێت "خۆ ئێستا جەنابی
تاڵەبانی و بارزانی سەڵاوات و سەلام بۆ
ئەمریكا دەنێرن". ئەمە زمانی كەسێكە كە باس
لەدكتۆرا و لێكۆڵینەوەی مێژوویی دەكات، كە من
پێموایە ئەمە زمانی كەسێكی ناشی و لە
ئەدەبیاتی سیاسیدا زمانی "لۆمپەن"ی پێدەڵێن.
قانعی فەرد هێشتاش نازانێت كە سیاسەت یانی
دابینكردنی بەرژەوەندی و دۆزینەوەی
هاوپەیمانیی كاتی لەجەنگەی ململانێدا. یەكێك
لەباشترین سیاسەتەكانی سەركردایەتیی كورد ئەوە
بوو، كە بۆ رووخاندنی ڕژێمی بەعسییەكان،
هاوپەیمانی ڕۆژئاوایییەكان بوون، تا ئەوەی
چاویان لەدەستی كۆماری ئیسلامی بێت.
تێبینی:
بەپێی نەریتی رۆژنامەوانی ئەم بابەتەم بۆ
گۆڤاری لڤین نارد، بەڵام بڵاو نەكرایەوە.
|
