ئا: ئامانج نیعمەت

پاش ئەوەی دەوڵەتی توركیا لەشوێنپێ قایمكردن و بوون بەئەندام لەیەكێتی ئەوروپا و هەروەها بەئەوروپیكردنی سیاسەتی توركیا شكستیهێنا، بەهۆی بوونی كێشەی ناوخۆیی و سیاسەتی سەركوتكرنی كەمەنەتەوایەتیەكانی ئەو وڵاتە، لەسەروی هەمووشیانەوە توندوتیژی بەرانبەر كوردستانی باكور، دواتر لەم دواییانەش خەفەبوونی پرۆسەی كرانەوە بە ڕووی كورد و پێكدادانی بەرژەوەندییەكانی لەگەڵ هەریەك لەئیسرائیل و ئەمریكا و هەندێ لەئەوروپیەكان، وای لەكۆماری توركیای عەوداڵ بە ئەوروپا، كرد سیاسەت و ئابووریان ئاراستەی ڕۆژهەڵاتی ناوەراست بكەن و هەوڵی پاشایەتی ڕۆژهەڵات بدەن.
نمایشكردنی توانای سیاسی و سەربازی توركیا لەرۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەگەر بۆ كوێخایەتی ڕۆژهەڵات نەبێت بۆ چیە؟ توركیا ئەگەر مەبەستی نەبێت هیچ كات ئامادەنییە خۆی تێوەگلێنێ لەمەسەلەی ئەتۆمی ئێران و پشتگیری كۆماری ئیسلامی ئێران بكات و هەروەها كۆمەك بۆ غەززە بنیرێت، لەگەڵ ئەمانەشدا بەبیانووی پارتی كرێكارانی كوردستانەوە، سەروەری خاكی عێراق پیشێل دەكات و ناوچە سنوریەكانی هەرێمی كوردستان تۆپباران دەكات. خەڵكی سڤیلی ئەو ناوچانە كە هیچ پەیوەندیەكیان بەو مەسەلانەوە نییە دەكوژێت و ئاوارەیان دەكات، مەبەستەكەش رون و لەپێش چاوە كە دەیەوێ دەمسپی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بێت.
ئەم هەوڵ و كۆششەی توركیا بۆ رۆڵگێڕان لەرۆژهەڵات و وردە وردە پشتكردن لەئەوروپا هەروا لەبۆشاییەوە نەهاتووە و باكگراوندێكی ئابووری و بازرگانی و سیاسیشی هەیە، توركیا مەبەستێتی بازرگانی وڵاتەكەی لەگەڵ رۆژهەڵات برەو پێبدات بەو پێیەی رۆژهەڵات بەكاربەرە و ئەم ناوچەیە لەرووی بازرگانیەوە شوێنێكی ستراتیژی هەیە و ناوچەیەكی دەوڵەمەندە بە سامانی سروشتی، ئەم ناوچەیە دەتوانێ تیماری دەردی توركیا بكات و "نەشتەرگەریەكی سەركەوتوو بۆ توركیا ئەنجام بدات". هەر بۆیە دەوڵەتی توركیا دەیەوێت بەم شوێنپێ قایمكردنەی لەرۆژهەڵات ئابوری وڵاتەكەی زیاتر ببوژێنێتەوە و بەهێز و توانایەكی زیاتری ئابووری كارە دیبلۆماسی و مامەڵەكانی بەڕێ بكات و سیاسەتی ئابووری بەهێز ئینجا دەوڵەتی بەهێز پەیڕەو بكات، توركیا دەیەوێ سود لەو ئەزموونەی چین و كۆریا وەربگرێ، ئەو دوو وڵاتەی كە بە سودوەرگرتن لەجیهانگیری بەشمەكەكانیان زۆربەی بازاڕەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان داگیركرد و بوون بەخاوەن ئابووریەكی بەهێز و تۆكمە و دەرەنجام ڕۆڵی سیاسیشیان چ لەرۆژهەڵات یان لەهەموو جیهان زیادی كردوە.
سەبارەت بەسیاسەتی دەوڵەتی توركیا بەرانبەر بەهەرێمی كوردستان دوو لایەنەیە، لایەنی یەكەم بۆی دەركەوت كە حساب بۆنەكردن بۆ هەرێم و بەردەوام هەوڵی بچوكردنەوەی سوودی ئەوتۆ بەتوركیا ناگەیەنێت، بەحوكمی ئەوەی هەرێمی كوردستان دوای پرۆسەی ئازادی عێراق توانی پەیوەندی دیبلۆماسی پتەو لەگەڵ جیهانی دەرەوە دروست بكات و ولایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بكاتە دۆستی خۆی لەسەر بنەمای چەند ئیمتیازاتێكی سیاسی سنوردار "نەك هاوپەیمانی".
هەرچی لایەنی دووەمە وەك پێشتر باسمان كرد لایەنی بازرگانی و ئابووریە، كە ئێستا وڵاتی توركیا هەژمونێكی بەرفراوانی ئابووری لەهەرێم هەیە و سەرمایەدارانی تورك دەستە دەستە دێن سەرمایە لەم هەرێمە وەگەڕ دەخەن و پاشتر هەر بەو سەرمایە و قازانجەی وڵاتی توركیا لەو دیوی سنورەكانەوە دەدرێت بە چەك و ئاراستەی گوندە سنوریەكانی دەكات، توركیا بەشێوەیەك لەشێوەكان دەیەوێ پاش ئەوەی نەیتوانی لەڕێگەی فشاری سیاسی و سەربازیەوە چۆك بە هەرێم دانێت، دەیەوێ لەرێگەی ئابوریەوە هەرێم بە وڵاتی توركیاوە ببەستێتەوەو دواتر فشاری بخاتە سەر، بەڵام لەبەرانبەر ئەمەدا هەرێم سودی لەم كارە وەرگرتوە و ئابوری بوژاندۆتەوە، واتە لەگەڵ ئەوەی لایەنی سلبی هەبووە بۆ سەر هەرێم زۆرجار لایەنی ئیجابیشی بۆسەر هەرێم هەبووە، بەڵام توركیا پلانێكی دیكەی پەیوەندی بازرگانی هەبووە لەگەڵ هەرێمدا، بۆ ئەوەی لەهەمان كاتدا هەژموونی ئابووری لەهەرێمدا هەبێت و هەروەها كاریگەری سیاسیشی بەسەر عێراقەوە هەبێت كە عێراق لەسایەی بۆشایی سیاسی و ئارامی باری ئاسایشەوە لەئێستادا ناپەرژێتە سەر هەموو شتێك، بۆیە وڵاتانی دەوروبەر بەگشتی و توركیا و ئێران بەتایبەتی ئەم هەلەیان قۆستۆتەوە و دەست لەكاروباری ناوخۆی عێراق وەردەدەن، بۆ نمونە توركیا خۆی بە میراتگری توركمانەكانی كەركوك و خودی شاری كەركوك دەزانێت و بەهانەشی كێشەی ویلایەتی موسڵە كە لەساڵی 1925ەوە كێشەی ئەم ویلایەتە یەكلایی كراوەتەوە و بەر دەوڵەتی تازە دروست بووی ئەوكاتەی عێراق كەوتووە.
ئەم هەنگاوەی توركیا بەرەو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێدەچێت هەندێ بوژانەوەی ئابوری – بازرگانی بۆ خۆی مسۆگەر بكات، بەڵام لەبەرانبەردا وڵاتە زلهێزەكان بەتایبەت ئەمریكا هەروا دەستەوەسان ناوەستێ و فشاری سەختی سیاسی دەخەنە سەریان. لەكۆتاییدا دەپرسین ئایا توركیا دەتوانێت لەنێوان بەرداشی رۆژهەڵات و رۆژئاوادا یاریەكە لەبەرژەوەندی خۆی كۆتایی پێبهێنێت و شاوری سەركەوتن لێ بدات؟ یان تۆپەكە لەیاریگای دەمێنێتەوە؟ بیرمان نەچێ تیپی بەرانبەری ئەمریكایە!!