سڤیل: مەریوان عومەر

سەركردە عێراقیەكان لە رووكردنە دیمـەشق و تـــاران لـــــە كێبڕكێدان

لەگەڵ بەرێكەوتنی "ئەیاد عەللاوی"ی سەرۆكی لیستی ئەلعێراقیە بەرەو سوریا، لەسەر بانگهێشتی "بەشار ئەسەد"ی سەرۆك كۆماری ئەو وڵاتە، بۆ گفتوگۆ لەبارەی بارودۆخ و دواین پێشهاتە سیاسیەكانی عێراق، بڕیار بوو هەر لەدیمەشقدا چاوی بە "موقتەدا سەدر"ی سەركردەی رەوتی سەدر بكەوێت، بەڵام موقتەدا سەدر لە لێدوانێكدا ئاشكرای كرد، كە فشاری سیاسی زۆریان لەسەرە، وەك ئاماژەیەك بۆ ئێران، بۆ پەسەندكردنی مالیكی وەك پاڵێوراوی پۆستی سەرۆك وەزیران.

ئەمەش لەكاتێكدایە كە دوای 6 مانگ لە هەڵبژاردنەكان ئیئتیلافی نیشتیمانی تا ئێستا نەیتوانیوە پاڵێوراوێك بۆ سەرۆكایەتیكردنی حكومەتی تازە دەستنیشان بكات. موقتەدا سەدر رۆژی چوارشەممە دانی بە فشارەكانی ئێراندا نا، بۆ رازیبوونی سەدرییەكان بەماوەی دووەمی سەرۆكایەتی نوری مالیكی.

رەوتی سەدر و لایەنگرانی لەماوەی سەرۆكایەتی حكومەتەكەی مالیكیدا دووچاری مامەڵەی توند و سەركەوتكردن بوونەتەوە، ساڵی 2007 هێزە ئەمریكی و عێراقیەكان هەڵمەتێكی بەرفرەوانیان لە پارێزگاكانی باشووری عێراقدا لەدژی رەوتی سەدر ئەنجامدا، بۆیەش هەمیشە ئەو رەوتە هەڵوێستی توندیان دژ بە پاڵاوتنەوەی مالیكی هەبووە. موقتەدا لەوەڵامی پرسیاری یەكێك لەلایەنگرانی، كە باسی لەوەكرد، سەرەڕای ئەو نەهامەتیەی مالیكی بەسەر لایەنگرانی سەدری هێناوە، كەچی ئێستا خەریكە رەوتی سەدر دەچێتە ژێر فشاری ئێران بۆ پەسەندكردنی مالیكی وەك پاڵێوراوی سەرۆكایەتی حكومەت، روو لەلایەنگرانی وتی كە ئامانجی رەوتی سەدر خزمەتكردنی شوێنكەوتوانی و نەهێشتنی ئەو ستەمەیە لەسەریان هەیە، جا پاڵێوراوی سەرۆكی حكومەت كەسێكی تازە یا هەر هی كۆن بێـت.

سەردانەكەی ئەیاد عەللاوی بۆ سوریا لەكاتێك دایە، كە هەندێك لەراپۆرتەكان ئاماژەیان بەگۆڕانێك لەهەڵوێستی سوریادا دەكرد، بەرەو پشتگیریكردنی هەڵوێستی ئێرانی بۆ دووبارە وەرگرتنەوەی پۆستی سەرۆك وەزیران لەلایەن مالیكیەوە. عەللاوی لەگفتوگۆكانیدا لەگەڵ بەشار ئەسەد دووپاتی كردەوە، كە بڕیاری پێكهێنانی حكومەت دەبێت بڕیارێكی عێراقی بێت، داوای لەهێزە نێودەوڵەتی و هەرێمایەتیەكان كرد، كە دەست لەپرۆسەی پێكهێنانی حكومەتی عێراقی وەرنەدەن، داواشی لەسوریا كرد ئەو باوەڕە لای ئێران دروست بكات، چونكە گفتوگۆكانی عەللاوی و ئەسەد بەر لەو سەردانەیە، كە بڕیارە ئەسەد لەو هەفتەیەدا بۆ ئێران ئەنجامی بدا بۆ گفتوگۆكردن لەبارەی كۆمەڵێك پرسەوە، لەنێوانیاندا پرسی پێكهێنانی حكومەتی عێراقی. هەفتەیەكیش بەر لەسەردانەكەی عەللاوی، ئەسەد پێشوازی لەشاندێكی لیستی "دەوڵەتی یاسا" كردبوو.

زۆر لە چاودێران پێیان وابوو، كە ئامانج لەسەردانەكەی عەللاوی و ئوسامە نوجەیفی و ئەگەری چاوپێكەوتنەكەیان لەگەڵ موقتەدا سەدر لەسوریا، بۆ وەستانەوەیە لەدژی مالیكی و رێكەوتنێكە بۆ پێكهێنانی حكومەت لەنێوان هەردوو لیستی ئەلعێراقیە و ئیئتیلافی نیشتیمانی.

"حەیدەر مەلا" وتەبێژی لیستی ئەلعێراقیە ئاشكرای كرد، كە هەردوو سەركردەی لیستی ئەلعێراقیە (عەللاوی) و ئیئتیلافی نیشتیمانی (عەممار حەكیم) لەسەر هەڵوێستێكی هاوبەش رێكەوتوون بۆ پێكهێنانی حكومەتێكی نیشتیمانی هاوبەش، كە سەرۆكەكەی بە تەوافوقی دابنرێت و هەموو لایەنە سیاسیەكان پەسەندی بكەن. لەبارەی فشارەكانی ئێرانیش بۆ سەر رەوتی سەدر، تا جارێكی تر مالیكی بۆ پۆستی سەرۆك وەزیران پەسەند بكات، حەیدەر مەلا وتی "ئەلعێراقیە لەهیچ حكومەتێكدا بەشداری ناكات، كە لەلایەن ئێرانەوە سەپێندرابێت".

لە بارەی دواین هەوڵەكانیش بۆ دەربازكردنی عێراق لەو قەیرانە سیاسیەی تێیكەوتووە، حەیدەر مەلا ئاماژەی بەو رێگاچارەیە كرد، كە لەلایەن هاوپەیمانی كوردستانەوە پێشنیار كراوە و گوتیشی "تاكە نەخشەی رێگا ئەوەیانە كە لەلایەن هاوپەیمانی كورستانەوە پێشنیار كراوە، بۆ رزگاركردنی عێراق لەقەیرانی پێكهێنانی حكومەت. ئەلعێراقیە پێشوازی لەپێشنیارەكەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان دەكات، ئەم نەخشەی رێگایە تاكە رێگایە بۆ چارەسەركردنی قەیرانی پێكهێنانی حكومەت، ئەم دەسپێشخەریەش بارودۆخی سیاسی دەجوڵێنێت. خوێندنەوەی واقیعیانەی ژیانی سیاسیش لە عێراقدا دەریدەخات كە ئەم وڵاتە پێویستی بەحكومەتێكی هاوبەشی نیشتیمانی هەیە".

"حامد ئەلخوزری" پەرلەمانتاری سەر بە ئیئتیلافی نیشتیمانی داوای لەسەرۆكی ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی كرد، پاشەكشە لەهاوپەیمانیەتی نیشتیمانی بكات "هاوپەیمانیەتی نێوان لیستی ئەلعێراقیە و ئیئتیلافی نیشتمانی" لەگەڵ مانەوە لەئیئتیلافی نیشتیماندا، چونكە ئەو هاوپەیمانیەتیە نیشتمانیە بۆتە رێگر لەبەردەم پێكهێنانی حكومەتدا، دەبێتە هۆی تێكچوونی زیاتری بارودۆخی ئەمنی و خزمەتگوزاری. حامد وەك ئاماژەیەك بۆ هەوڵەكانی لیستی ئەلعێراقیە بۆ هێشتنەوەی بەزۆری مالیكی لەپۆستەكەیدا وتی "پێداگیریكردن لەسەر داخوازی بەرتەسكی حیزبی كە خەڵكی عێراق پێی رازی نییە و لەبەرژەوەندی باڵای وڵاتیشدا نیە، بارودۆخێكی هێناوەتە كایەوە، كە چیتر دواخستن قبوڵ ناكات، پێویستە هەموو لایەنەكان هەڵوێستێكی نیشتیمانی بنوێنن و وڵات لەو قەیرانە مەترسیدارە رزگار بكەن".

بەر لەچوار مانگ هەردوو لایەنی ئیئتیلافی نیشتیمانی و دەوڵەتی یاسا هاوپەیمانیەتیەكیان بەناوی "هاوپەیمانیەتی نیشتیمانی" پێكهێنا.

ئەیاد عەللاوی لەدیمانەیەكی كەناڵی ئەلعەرەبیەدا وتی "ئێمە كە رای خۆمان لەبارەی مالیكیەوە دەڵێین، مانای وانیە ئێمە كەسێكی تر بۆ ئەو پۆستە دەستنیشان بكەین، بەڵام لەهەڵبژاردنەكاندا ئیستیحقاق هەیە و ئێمەش دەست بەو مافەی خۆمانەوە دەگرین، كە خەڵكی عێراق لەرێگای هەڵبژاردنەوە پێیان داوین". لەبارەی هاوپەیمانیەتیەكەی نێوان ئیئتیلافی نیشتیمانی و لیستی دەوڵەتی یاسا "هاوپەیمانیەتی نیشتیمانی" عەللاوی وتی "شتێك نیە بەناوی هاوپەیمانیەتی نیشتیمانی، بەڵكو دەوڵەتی یاسا و ئیئتیلافی نیشتیمانی هەیە، ئێمە بە لۆژیكی سیاسی لەگەڵ هەردوو لایەندا گفتوگۆ دەكەین. نامانەوێ رۆڵی دەوڵەتی یاسا و گرنگیە سیاسیەكەی رەتبكەینەوە، بەڵام هەڵوێستەكانی مالیكی مایەی قبوڵكردن نین، ئەو پێداگیری سەرسەختانە دەكات و لەیەكتر تێگەیشتنیشی ناوێت. ئێمە دژایەتی قورسایی دەوڵەتی یاسا و ئیئتیلافی نیشتیمانیش ناكەین، بەڵام لەو هاوپەیمانیەتیە ناڕازین كە پێمان وایە نایاسایی و نادەستوورییە، دادگای باڵاش دەسەڵاتی یاسایی ئەوەی نیە رای خۆی لەمبارەوە بدات".