سڤیل: مەریوان عومەر

سەدرییەكان مۆڵەتی 20 رۆژیان بە مالیكی داوە حكومەتێكی نیشتیمانی پێك بێنێت

لەگەڵ یەكلابوونەوەی كێشەی دیاریكردنی پاڵێورای هاوپەیمانیەتی نیشتیمانی بۆ بەرژەوەندی مالیكی، بەڵام پێدەچێت هێشتا قەیرانی پێكهێنانی حكومەت درێژە بكێشێت، بەدەستپێكردنی هەڵمەتێكی تری سەردانیكردنی وڵاتانی دراوسێ و ناوچەكە لەلایەن سەركردە سیاسیەكانی عێراقەوە، مالیكی بۆ سوریا و حەكیم بۆ میسر و عەللاوی بۆ سعودیە، پێدەچێت جارێكی تر دانوستان و گفتوگۆكان لەبارەی قەیرانی سیاسی عێراق بگەڕێتەوە بۆ خاڵی سفر.
لەبارەی ئەگەری بەردەوامبوونی ئەم قەیرانە بەم شێوەیە و دواكەوتنی زیاتری پێكهێنانی حكومەت، فوئاد مەعسوم دەڵێت "دەستووری عێراقی پێویستی كردوە لەحاڵەتێكی وادا پەرلەمان خۆی هەڵبوەشێنێتەوە، بەڵام پێدەچێت ئەوە ئەستەم بێت"، چونكە هیچ كام لەو پەرلەمانتارانەی بەزەحمەتی زۆر گەیشتوونەتە ئەم شوێنە و تازە خەریكە بەرهەمی ئیمتیازاتێكی مادی و مەعنەوی دەچننەوە، كە لەمێژووی هەموو پەرلەمانەكانی جیهاندا بێ وێنەیە، بەئاسانی بۆ ئەگەرێكی لەم شێوەیە خۆبەدەستەوە نادەن.
دكتۆر م. ئەلعانی مامۆستای كۆلێژی یاسای زانكۆی بەغدا دانوستانی نێوان لایەنە سیاسیەكان بۆ پێكهێنانی حكومەت بە "گفتوگۆی نێوان چەند كەسێكی كەڕ، كە هیچ لەیەكتر حاڵی نابن و بەهیچ ئەنجامێكیش ناگات" وەسف دەكات.
رەوتی سەدری خاوەن 40 كورسی لەپەرلەمانی تازەدا، كێبڕكێكەی نێو هاوپەیمانیەتی نیشتیمانی بۆ دەستنیشانكردنی پاڵێوراوی سەرۆكی حكومەت بۆ بەرژەوەندی مالیكی یەكلاكردەوە. سەدر كە تاماوەیەكی زۆر كەم بەر لەرێكەوتنی لەگەڵ مالیكیدا، هەموو لایەك پێیان وابوو پشتیگری عەللاوی دەكات، بەڵام دواتر لەژێر فشاری ئێراندا بەناچاری بە كاندیدكردنەوەی مالیكی رازی بوو. ئەم رێكەوتنەی مالیكی و سەدریەكان بۆ ئەمریكا كتوپڕ و چاوەڕوان نەكراو بوو، بەتایبەت كە رەوتی سەدر سەرسەخترین نەیاری ئەمریكایە لەعێراقدا. هەر بۆیەش ئیدارەی ئۆباما هەوڵەكانی خۆی چڕتركردۆتەوە و فشاری زیاتری بۆ سەركردە سیاسیەكانی عێراق هێناوە، تا حكومەتێكی ئیئتیلافی پێك بهێنن و رەوتی سەدریش لەگۆڕەپانی سیاسی پەراوێز بخات و نەهێڵێت دەستی بەپۆستی بەرز و دەسكەوتی مادی زیاتر بگات، كە دەسەڵات و هەژموونی لەعێراقدا پێ بەهێزتر بكات. جەیمس جێفری باڵوێزی ئەمریكا لەعێراق لەلێدوانێكدا رایگەیاندبوو كە "كێشەكە لەوەدایە، روون نیە سەدریەكان بزووتنەوەیەكی سیاسین یا میلیشیای چەكدارن و لەرێگای توندوتیژیەوە هەوڵی بەدەستهێنانی ئامانجی سیاسی دەدەن، ناكرێ دەوڵەتێكی دیموكراتی بەرگەی ئەم بارودۆخە بگرێت. گەر حكومەتی داهاتووی عێراق هەر رۆڵێك بەرەوتی سەدر بدات، كاریگەری نێگەتیڤی دەبێت لەسەر تواناكانی واشنتۆن بۆ بەدیهێنانی ئامانجە ستراتیجیە هاوبەشەكانی لەگەڵ بەغدادا". جێفری داواشی كرد پۆستە ئەمنیەكان بەسەدریەكان نەدرێت. بەڵام ئیئتیلافی "دەوڵەتی یاسا" لێدوانەكانی جێفری رەتكردەوە، "عەلی عەلاق" پەرلەمانتاری سەر بەدەوڵەتی یاسا لەبەیاننامەیەك بەناوی دەوڵەتی یاساوە رایگەیاند "رەتی سەدر بەشێكی دانەبڕاوی هاوپەیمانیەتی نیشتیمانیە و دەسكەوتی گەورەی لەهەڵبژاردنەكاندا هەبووە، بۆیە بەپێی رێوشوێنی دەستووری مافی خۆی پێدەدرێت، هیچ كەسێكی ناعێراقیش بۆی نیە قسە لەبارودۆخی ناوخۆی عێراقدا بكات".
لەلایەكی ترەوە ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی، كە حیزبێكی شیعی نێو ئیئتیلافی نیشتیمانی و هاوپەیمانیەتی نیشتیمانیە و پاڵێوراوی خۆی هەبووە بۆ پۆستی سەرۆكی حكومەت، دژایەتی سەرسەختی پاڵاوتنەوەی مالیكی دەكات، سەردانی ئەم دواییەی حەكیمیش بۆ سوریا و پاشانیش بۆ میسر لەچوارچێوەی ئەم هەوڵانەی دایە.
لەكۆبوونەوەكەی هاوپەیمانیەتی نیشتیمانی بۆ پاڵاوتنەوەی مالیكی، هیچ كام لەحیزبی فەزیلە و ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی ئامادە نەبوون و پێی رازی نەبوون. محەمەد بەیاتی سەركردەی رێكخراوی بەدری سەر بەئەنجومەنی باڵا لەوبارەوە دەڵێت "ئامادەنەبوونی ئەم دوو حیزبە هەروا لەخۆوە نەبووە، بەڵكو لەباوەڕبوونیانەوە بووە بەوەی كوتلە سیاسیەكان ناتوانن لەسەر پاڵاوتنی مالیكی رێك بكەون". بەگوێرەی ئەو هەواڵانەی دزەیان كردۆتە نێو راگەیاندنەكان، رەوتی سەدر لەبەرامبەر پشتگیریكردنیان ماوەی 20 رۆژیان بۆ مالیكی داناوە، تابتوانێت حكومەتێكی تەوافوقی لەگەڵ لایەنە سیاسیەكانی تردا پێك بهێنێت، ئەگەرنا چیتر پشتگیری لەمالیكی ناكەن. بۆیە محەمەد بەیاتی دەڵێت "ماوەكە لەم چەند رۆژە بەسەردەچێت و حیزبی دەعوە بەسەرۆكایەتی مالیكی خۆی بەتەنیا دەبینێتەوە، كاتێك رەوتی سەدر دەسبەرداریان دەبێت، بۆیە پاڵاوتنی مالیكی ئێمەی بۆ خاڵی سفر گێڕایەوە". باسم عەواد راوێژكاری سەرۆكی ئەنجومەنی باڵای ئیسلامیش هەر لەو بارەوە لە لێدوانێكدا وتی "لەو ماوەیەی رابردوودا داوامان لێكراوە بەشداری لەحكومەتدا بكەین، بەڵام پێمان وایە حكومەتێكی هاوبەشی نیشتیمانی نابێت، بۆیە ئەو داواكاریەمان رەتكردۆتەوە". كازم سەیادی پەرلەمانتاری سەر بە رەوتی سەدریش لەبارەی هەڵوێستی پشتگیریكارانەی سەدریەكان لەمالیكی وتی "ئەو ماوەیە لەبەردەم مالیكی بۆ پێكهێنانی حكومەت هەروا بە كراوەیی نامێنێتەوە، بەڵكو ماوەیەكە دیاریكراوە".
لەلایەكی تریشەوە هێشتا لیستی ئەلعێراقیە رەتی دەكاتەوە بەشداری لەحكومەتێك بەسەرۆكایەتی مالیكیدا بكات، حەیدەر مەلا وتەبێژی لیستەكەش دەڵێت "ئەوەی دەگوترێ نیازمان وایە بەشداری لەو حكومەتە بكەین، تەنیا پڕوپاگەندە و برەوپێدانی دەوڵەتی یاسایە بۆ پەشۆكاندنی رەوشی سیاسی عێراق، هیچ بنەمایەكی راستی نیە".
هەر لەو میانەیەدا سەردانەكەی مالیكی بۆ سوریا، دەسپێكی گەشتێكی بەرفرەوانی وڵاتانی ئەردەن و میسر و ئێران و توركیایە و بە پلەی یەكەم بۆ بەدەستخستنی پشتگیری ئەم وڵاتانەیە بۆ ماوەی دووەمی سەرۆكایەتی حكومەت، هەرچەندە وتەبێژی سەرۆكی حكومەت رایگەیاندوە، كە ئامانج لەسەردانەكە گفتوگۆكردنە لەبارەی دۆسیەی بەعسیەكان و سنوور و پرسی ناردنە دەرەوەی نەوت لەرێگای سوریا و زیادكردنی ئاستی ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان هەردوو وڵات.