سڤیل: و: مەریوان عومەر

مالیكی دەبێ لە ئەمریكا و ئێران یەكیان هەڵبژێرێت، یاریكردن لەسەر دوو پەت یاری و ئامانجێكی خەیاڵیە

1. باسی ئەو لێدوانەی سەرۆك وەزیران بەڕێز نوری مالیكی ناكەم، كە بەر لەچوار ساڵ وتی "من دۆستی ئەمریكام نەوەك پیاوی ئەمریكا"، باسی ئەو قسەیەشی ناكەم، كە لێی دەگێڕنەوە وتویەتی دەستی خۆی دەبڕێت، بەڵام رێكەوتننامەی ئەمنی ستراتیجی لەگەڵ ئەمریكا ئیمزا ناكات، بەڵام دواتر رێكەوتنەكە بووە ئامرازێك بەهۆیەوە هەڕەشەی لەهەر لایەك كرد لەدژیدا بوەستێت. بڕیار نیە باسی وتەكەی مالیكیش بكەم، لەو كاتەی رایس ئامۆژگاری كرد، كە ستافی هەرە نزیك لەخۆیەوە تەنیا كەسانی سەر بەحیزبەكەی بن، نەباسی ئەو بارودۆخە دەكەم، كە تێیدا مالیكی پۆستی سەرۆك وەزیرانی بردەوە و سەرۆك وەزیرانی پێشوو "ئیبراهیم جەعفەری" بۆ ئەو وازی لەمافی دەستووری خۆی هێنا، هەروەها باسی ئاماژەكردنەكانی خەلیل زاد و هیچ شتێكی تری لەو شێوەیە ناكەم، بەڵكو ئەمە باسێكی ترە. ئەمریكا و مالیكی لەبابەتی سەرۆكایەتی وەزیراندا.
2. ئەو جەنگەی لەعێراقدا بەڕێوە دەچێت لەبارەی بابەتێكی دیایكراوە، سەرۆكایەتی وەزیران، هۆكارەكەشی ئاشكرایە، قەتیسبوونی دەسەڵاتی جێبەجێكردنە لەدەستی سەرۆك وەزیراندا بەتەنها، بەپێی دەقی دەستووری عێراق. ئەم ململانێیەش ناوخۆیی نیە، بەڵكو لەسەر ئاستی هەرێمایەتی و نیمچە جیهانیشە. چەند لایەنێكی بەیەكداچووی ناوخۆیی و هەرێمایەتی و جیهانی لەو دۆزەدا هەن، ئەوەی جێگای سەرسوڕمانیشە هەموو لایەنەكانی ئەم ململانێیە توانا و هێز و ئەجێندایەكی بەهێزیان هەیە، كە كێشەكە ئاڵۆزتر دەكەن و وادەكەن زیاتر درێژە بكێشێت، ئەمە ململانێی نێوان سوننە و شیعە، شیعە و شیعە، ئێران و ئەمریكا، سعودیە و ئێران، سوننە و سوننە، بەرەی هەرێمایەتی و لایەنی ترە لەبەرامبەریدا.
3. بەكورتی سەرۆكایەتی وەزیران ئەمڕۆ لەعێراقدا تەوەری ململانێی دوو بەرەی جیاوازە بەشێوەیەكی گشتی، بەرەی یەكەم (توركیا-سعودیە-میسر)ە بە وڵاتانی كەنداو و زۆرینەی سوننەكانی لوبنان و فەتح و ئەبومازنەوە، بەرەی دووەمیش (ئێران- سوریا)یە درێژ دەبێتەوە بۆ حیزبوڵڵای لوبنان و حەماس لە غەززە، لەرووی هەرێمایەتیەوە بەم شێوەیەیە.
4. ئەی ئەمریكا؟ ئەمریكا سەرۆك وەزیرانێكی دەوێت بتوانێت بارودۆخی عێراق رێكبخات و بەپلەی یەكەم بەرووی تەماحكاری ئێراندا بوەستێتەوە، پابەند بێت بەبەندەكانی رێكەوتنامەی ئەمنی عێراق و ئەمریكا، رێگاش نەدات دۆستەكانی ئێران لەداهاتووی عێراقدا قسەی یەكەمیان هەبێت. بەرژەوەندیە ئابووریی و سیاسی و ستراتیجیەكانی لەعێراق بپارێزێت. لێرەشدا تارادەیەكی زۆر هاوتابوون لەنێوان ئەمریكا و بەرەی یەكەمدا هەیە لەرووی ئەو مەرجانەی دەیانەوێت لەسەرۆك وەزیرانی پێشنیاركراوی عێراقدا هەبێت، بەڵام ئەمە مانای هاوتابوونی تەواوی ئامانجەكانیان نیە. هیچ شتێك رێگر نیە لەوەی ویستی ئەمریكا و ئێران لەكەسێكی دیاریكراودا یەك بگرێتەوە، لەسیاسەتدا دۆستایەتی و دوژمنایەتی بەردەوام نیە، بەڵكو بەرژەوەندی بەردەوام هەیە. دووریش نیە ویستی ئەمریكا لەگەڵ ویستی بەرەی یەكەمدا لەیەكتر جیاواز بێت، بەپێی لێكدانەوەی وردی بەرژەوەندیەكانی، مەرج نیە بەرەی یەكەم لەهەموو ئەگەر و حاڵەتێكدا هاوهەڵوێست و هاوبەرژەوەندی بن لەگەڵ ئەمریكادا.
5. دەڵێن ئەمریكا مالیكی لاپەسەندە، چونكە جۆری بیركردنەوەكەی شارەزایە و تێكەڵیشە لەگەڵ دەستوپێوەندەكانی، بوێریەكی تێدا بەدی كردوە لەلێدانی سەدریەكان، هەروەك دەشزانێت كە ئێرانیشی خۆش ناوێت، سەرەڕای ئەمانەش شیعەیە و كوتلەكەی 89 كورسی پەرلەمانی بەدەست هێناوە. بەهەمان شێوە دەگوترێ بۆ ئێران مالیكی باشترین پاڵێوراوە، چونكە جەماوەرێكی باشی هەیە، كێبڕكێكاری راستەقینەی عادل عەبدولمەهدیە، كە ئێران بەرامبەری زۆر هەستیارە. لەگەڵ چەند هۆكارێكی تر، بۆیە ئێران دەیەوێت ئەنجومەنی باڵا بۆ بەرژەوەندی مالیكی ناچار بكات، بەڵام تائێستا نەیتوانیوە، فشاریشی خستۆتە سەر رەوتی سەدر بۆ هەمان مەبەست، ئەمەش بەئاشكرا روویدا، لەئەنجامیشدا سەدریەكان رازیبوون بەپاڵاوتنەوەی مالیكی، بەئاشكراش دانیان پێدانا كە ناچار بوون ئەمە بكەن، لەئەنجامی ئەو واقیعە سەیرەدا، مالیكی بووە پاڵێوراوی ئەمریكا و ئێران. وەك یەكێكیان وتی "ئەمە نیشانەی لوتف و میهرەبانی خوایە".
6. بەڵام تائێستا بارودۆخ بەویستی واشنتۆن و تاران نەبووە، چونكە مالیكی پێشوازی لەهەڵوێستی تازەی سەدریەكان كرد، سەدریەكانیش داخوازی ترسناكیان لەمالیكی هەیە، كە وەزارەتی سیادیان هەبێت، بەندكراوەكانیان ئازاد بكرێت، بەوانەشەوە كە بەبڕیاری دادگای عێراقی سزادراون، مالیكیش هەڵوێستێكی ئاشكرا دژ بەئەمریكا رابگەیەنێت، لەگەڵ چەندین داخوازی تر كە مایەی بێزاریی ئەمریكایە. لێرەوە هەڵوێستەكان جیابوونەوە، یا بەیەكداچوون، باڵوێزی ئەمریكاش لەعێراق رایگەیاند، كە ئەمریكا بەچاوی گومانەوە تەماشای بەشداری سەدریەكان لەحكومەتەكەی مالیكدا دەكات، لەكاتێكدا ئێران رایگەیاند، كە پاڵێوراوی ئەو مالیكیە.
7. كەواتە مالیكی لەنێوان دوو گەمارۆدایە، ئێران و بەرەی دووەم لەلایەك، ئەمریكا و بەرەی یەكەم لەلایەكی تر، ئەمیش پێویستی بەهەموو ئەمانە هەیە، ناتوانێ دەسبەرداری ئێران بێت، ناتوانێت رووبەرووشی ببێتەوە، هەروەك ناشتوانێت ئەمریكا فەرامۆش بكات، كە یاریكەری یەكەمە لەدۆزەكەدا. ئەی چی بكات؟ دەتوانێت لەسەر هەردوو پەتەكە یاری بكات؟ نە بەتوانا عەقڵی و سیاسیەكانی ئەمەی پێدەكرێت، نەسەرۆك وەزیرانی دەوڵەتێكی بەهێزیشە، كە بتوانێت بڕیاری نیمچە سەربەخۆ بدات، دەشڵێم كە گۆڕەپانی عێراق چەندین هێزی تری تێدایە، كە رەنگە لەرووی جەماوەرییەوە كێبڕكێكاری بن، تەنیا لەدژی پڕۆژەكانیشی كارناكەن، بەڵكو دەیانەوێت لەرووی سیاسیەوە كۆتایی پێبهێنن. ناشتوانێت بەرەی یەكەم بۆ پاڵپشتیكردنی رازی بكات، كاتێك ئێران پشتگیری لێ بكات و نەشتوانێت دەسبەرداری ئەو پشتگیریەی بێت، لەگەڵ هەڵوێستی بەشداریكردنی رەوتی سەدر بەلای بەرەی یەكەمەوە، مالیكی ناشتوانێت هیچ كام لەبەرە دژ بەیەكەكان لەپاڵ یەك هەڵبوەشێنێتەوە، ئەمە بەتەواوەتی لەدەرەوەی دەسەڵاتی ئەوە. هەروەك هاوكێشەی تایەفیش رۆڵێكی گەورەی هەیە، ناتوانێت دەنگی پێویست لەپەرلەمان بەدەست بهێنێت بۆ یەكلاكردنەوەی سەرۆكایەتی وەزیران. لەبیریشمان نەچێت سەدریەكان تا ئەو چركەساتەش دەنگی مسۆگەری مالیكی نین، بەهۆی دوژمنایەتی پێشینەی نێوانیان و بەهۆی ئەوەی هەڵوێستەكەیان لەژێر فشاری ئێراندا بووە.
8. مالیكی لەسایەی هاوكێشەیەكی وادا چۆن بیر دەكاتەوە؟ گەر دوو لایەنی دژ بەیەك لەسەر مالیكی یەكیان گرتبێت، بێ ئەوەی نیازێكی پێشوەختە هەبووبێت، رەنگە ئەو هاوهەڵوێستیە بەهۆی رەوتی سەرد بەكۆتا بێت. ئایا مالیكی رەوتی سەدر دەكاتە قوربانی؟ ئەی چۆن ئەم هەڵوێستە لەگەڵ ئێراندا چارەسەر دەكات؟ ئایا بەئەمریكا دەڵێت دۆستایەتیمان بەكۆتا هات؟ ئەمریكا یاریكەری یەكەمینە، ئەمریكا و هاوپەیمانەكەی "بەریتانیا" سەری مالیكیان لەگوللەی سەدریەكان پاراست، ئەی گەر سبەی ئێران فشاری زیاتری بۆ بێنێت پەنا دەباتە بەر چ هێزێك؟ هەڵوێستەكە چۆنە؟ بەبڕوای من لەبارودۆخێكی وا ئاڵۆزدا پێویستە مالیكی هەڵوێستی خۆی لەنێوان دوو ئەگەردا یەكلایی بكاتەوە، یان دەبێ بەتەواوەتی پشت بەئێران ببەستێت و بەو ئاڕاستەیەدا كار بكات، یا پشت بەئەمریكا ببەستێت و كار لەسەر ئەمە بكات. ئەوكات جوڵە و هەڵوێستەكانی روونتر و بەرنامەدارتر دەبێت، هەڵوێستی بەرامبەر لایەنەكانی تریش رێكخراو دەبێت، بەڵام بیرۆكەی گرتنی دارەكە لەناوەڕاستەوە و یاریكردن لەسەر دوو پەت و لەنێوان دوو هێزدا (ئەمریكا و ئێران)،ئەمە یاری و ئامانجێكی خەیاڵیە.
غالب حوسێن – ئیلاف