|
 سڤیل:
و: مەریوان عومەر
دواین دەسپێشخەریەكــــەی هــەموو لایەنە
سیــاسییە عێراقیەكان لەدەوری یەك مێزی گفتوگۆ
كۆدەكاتەوە
مەسعود بارزانی سەرۆكی پارتی دیموكراتی
كوردستان و سەرۆكی هەرێمی كوردستان رۆژی 20ی
ئایاری 1962ی باش لەبیرە، كاتێك پەیوەندی
بەشۆڕشی كورد بەسەركردایەتی باوكیەوە كرد،
ئەوكات تەمەنی لە 16 ساڵ زیاتر نەبوو.
رووداوەكانی ئەو رۆژەی لەیاد ناچێت،
وردەكاریەكانیشی لەكتێبێكی گەورەی سێ بەرگی
لەساڵی 2000 لەبارەی شۆڕشی كوردەوە بڵاو
كردۆتەوە، باس دەكات، كە نامەیەكی بۆ باوكی
ناردوە و داوای لێكردوە لەگەڵیدا پەیوەندی
بەشۆڕشەوە بكات، بەڵام باوكی رازی نابێت،
تادواتر بەپێداگیری كوڕەكەی، سەركردەی شۆڕشی
كورد كۆمەڵێك مەرجی سەختی بۆ دیاری دەكات، كە
پەیوەستن بەرازیبوونی برا و مامەكانی و برا
گەورەكەی (ئیدریس بارزانی) بەو هەنگاوە. كاتێك
ئاواتەكەی دێتە دی هەست بەچێژی سەركەوتن
دەكات. پاشان یەكەم هەنگاوی لەگەڵ هاوڕێیەكی
باوكیدا سەركەوتن دەبێت بەسەر چیادا، بۆ
بارەگاكانی شۆڕشی كوردی.
زۆر زووتر لەو رێكەوتە ناوی مەسعود بارزانی
بەشۆڕش و پرسی كوردەوە بەستراوەتەوە، لەوەتەی
لەدایكبوونیەوە لە 16ی ئابی 1946 لەشاری
مەهاباد. رۆژی لەدایكبوونی بەدوو رووداوی
مێژوویی لەبارەی كوردەوە بەستراوەتەوە،
یەكەمیان دامەزراندنی پارتی دیموكراتی
كوردستانە، كە ئەمڕۆ خۆی سەركردایەتی دەكات،
دووەمیان دامەزراندنی یەكەم كۆماری كوردیە
لەمەهاباد، كە دوای ساڵێك كۆتایی پێهت و
خانەوادەكەی لەگەڵ كۆمەڵێك پێشمەرگە و
خانەوادەكانیان گەڕانەوە عێراق و بۆ باشووری
عێراق دوورخرانەوە. مەلا مستەفا و ژمارەیەك
سەركردەی تری شۆڕشی كوردی روویان لەرووسیا
كرد. ئیدی مستەفا بارزانی كورەكەی و ئەندامانی
تری خانەوادەكەی نەبینیەوە، تاساڵی 1958 كاتێك
لەرێگای بەسرەوە گەڕایەوە عێراق. لەوكاتەوە
مەسعود بارزانی لەمەیدانی شۆڕشی كورد و پرسی
نەتەوەكەی دوور نەكەوتۆتەوە و لەباوكیەوە
هونەری سەركردایەتیكردن و خۆڕاگری و خاكیبوون
بەرامبەر بەخەڵك فێر بووە، كاتێك دواهەمین كەس
بوو لەگەڵ مستەفا بارزانیدا بوو، كە لەیەكێك
لەنەخۆشخانەكانی واشنتۆن لەتشرینی دووەمی
1979دا كۆچی دوایی كرد. لەو كاتەوە "ئیدریس
بارزانی" براگەورەكەی سەركردایەتی وەردەگرێت،
تا لەكۆنگرەی 9ی حیزبدا مەسعود بارزانی دەبێتە
سەرۆكی پارتی.
پاشان مەسعود بارزانی بە لەدەستدانی برا
گەورەكەی "ئیدریس بارزانی" زۆر خەمبار دەبێت،
خۆشەویستیەكەی بۆ ئەو لەچاودێریكردن و
دەربڕینی خۆشەویستی بۆ برازاكەی و كوڕەكەی
ئیدریس "نێچیرڤان بارزانی" زاوا و سەرۆكی
پێشووی حكومەتی هەرێم بەرجەستە دەبێت. مەسعود
بارزانی لەبارەی خانەوادەكەیەوە دەڵێت
"پەیوەندی و یەكێتیەكی بەهێز لەنێوان
ئەندامانی خانەوادەكەمان هەیە، هەندێك كەسیان
تێدایە من لێیان رازی نیم، ئەمە خانەوادەیەكی
گەورەیە و من لەرەفتاری هەموویان بەرپرس نیم.
بەڵام لەبارەی ئەندامە نزیكەكانی خێزانەكەم،
بەتایبەت كوڕەكانی برای كۆچكردوم "ئیدریس
بارزانی" لەمنداڵەكانی خۆم لام خۆشەویسترن،
ئەمە لەرووی خێزان و شەخسیەوە، دەشزانم كە
كوڕەكانی منیش ئامادەن لەپێناو كوڕەكانی
مامیان "ئیدریس" خۆشیان بكەنە قوربانی".
بارزانی و خانەوادەكەی بەدرێژایی ئەو مێژووە
زەحمەتی و قوربانی زۆریان لەپێناو دۆزی كورددا
داوە، 3 لەبراكانی بەدەستی رژێم كوژراون، 32
كەسی تری نزیكی خێزانەكەی لەگەڵ ئەنفالكردنی 8
هەزار بارزانی لەدەست داوە و خۆشی چەند جارێك
هەوڵی تیرۆركردنی دراوە. ئەو دووجار وەك
سەرۆكی هەرێم هەڵبژێردراوە، لەدواین
هەڵبژاردنیشدا لەساڵی 2009 نزیكەی 70%ی
دەنگەكانی بەدەست. كەسێكیشە بەپۆشینی
بەردەوامی جلی كوردی گوزارشت لەئینتیمای پتەوی
بۆ نەتەوەكەی و كەلتووری كوردی دەكات، كە
بەدەگمەن و بۆ سەردانی دەرەوە نەبێت،
نایگۆڕێت.
بارزانی جگە لەزمانی كوردی، زۆر بە رەوانی
بەزمانی عەرەبی قسە دەكات، كاتێك دەنوسێت،
دەیەوێ لەرێنوس و رێزمانیشدا هەڵە نەكات. ئەو
سەرەتا لەسەر دەستی پیاوانی ئاینی بەزمانی
عەرەبی خوێندویەتی، پاشان لەقوتابخانەكانی
موسڵدا. تەنانەت یاداشتەكانیشی بەزمانی عەرەبی
دەنوسێتەوە، چونكە وەك خۆی دەڵێت "لەبەر
بەرفرەوانی وشە و ماناكانی و ئازادی لەدەربڕین
تێیدا، پاشان زمانی قورئانی پیرۆزیشە".
بارزانی كەسێكە زۆر قسە ناكات، بەڵكو زۆر كار
دەكات. كارێكی زۆر بە بێدەنگی و بێ
بانگەشەكردن. بەرێزی زۆرەوە پێشوازی
لەرۆژنامەنوسان دەكات، بەڵام لە وەڵامدانەوەدا
زۆر كوتبڕرە. دكتۆر فوئاد حوسێن سەرۆكی دیوانی
سەرۆكایەتی هەرێم و نزیك لەبارزانی لەو بارەوە
دەگێڕێتەوە "رۆژنامەنوسێكی بیانی زۆر پێداگیری
كرد، كە زیاتر لەكاتژمێرێكی لەگەڵ بارزانیدا
پێبدرێت، لەوە كەمتر رازی نەبوو، بارزانی وەك
هەمیشە بەبزەیەكەوە رازی بوو، پاشان كە
دیمانەكە دەستی پێكرد، وەڵامی پرسیارەكان بە
20 خولەك تەواو بوو، رۆژنامەنوسەكە تەماشای
ئێمەی دەكرد و نەیدەزانی ئەو كاتەی ماویەتی
چۆن تەواوی بكات".
لەگەڵ ئەوەدا كە زۆرجار بارزانی بەكەسێكی
جواداخواز وەسف دەكرێت، بەڵام بەكردەوە
سەلماندویەتی كە بەتەنگ یەكێتی و ئاسایش و
سەقامگیری عێراقەوەیە، بێ ئەوەی قوربانی
بەمافەكانی گەلی كورد و هەرێمەكەی بدات.
لەوەڵامی پرسیارێك لەبارەی هەڵوێستی بارزانی،
گەر عەرەبە نەتەوەییە توندڕەوەكان داوای
جیابوونەوەی لێ بكەن، وتی "بەڵام ئێمەی كورد
لەخەڵكانی تر عێراقیترین، چونكە ئێمە زیاتر
لەپێنج هەزار ساڵە لەسەر ئەم خاكە دەژین".
لەكاتی ئێستادا دەسپێشخەریەكەی ئەم دواییەی
بارزانی بۆ كۆكردنەوەی هەموو لایەنە براوەكانی
هەڵبژاردن لەسەر یەك مێزی گفتوگۆ، لەپێناو
رزگاركردنی عێراق لەو قەیرانە سیاسیە ئاڵۆزەی
تێیكەوتووە، وەك كلیلێكی سیحری بوو بۆ
كردنەوەی دەرگاكانی بەردەم لەیەك تێگەیشتن و
هاوپەیمانیەتیە سیاسیەكان. هەر زوو ئیئتیلافی
عێراقی بەسەرۆكایەتی ئەیاد عەللاوی و
ئیئتیلافی نیشتیمانی بەسەرۆكایەتی عەممار
حەكیم پشتگیری دەسپێشخەریەكەیان كرد.
بارزانی و زۆرینەی سەركردە كوردیەكان زۆر پشت
بەدەستوور دەبەستن، كە لەكێشەكاندا
یەكلاكەرەوە و پارێزەری مافی هەموو
عێراقیەكانیش بێت. رەنگە كەركوك سەختترین
كێشەی نێوان كوردستان و بەغدا بێت. بارزانی
دەڵێت "كەركوك هۆكاری هەموو كێشەكانی كورد
بووە لەگەڵ حكومەتەكانی عێراقدا، ئێستاش ئێمە
دەمانەوێت كێشەكە چارەسەر بكەین، نامانەوێت
ئاڵۆزتر بێت. دەكرێ لەرێگای مادەی 140ی
دەستوورەوە چارەسەر بكرێت، ئەمە باشترین
چارەسەری كێشەی كەركوكە. جەخت لەسەر گرنگی
جێبەجێكردنی مادەی 140 دەكەینەوە تا بەیەكجاری
لەو كێشەیە رزگارمان بێت. بێ چارەسەركردنی
كێشەی كەركوك بارودۆخی عێراق سەقامگیر نابێت".
ئەو پێداگیرییەی كورد بۆ جێبەجێكردنی مادەی
140 وای لەسەكردەكانی كوتلەی كوردستانی كردوە،
كە بیخەنە سەرووی لیستی 19 داواكارییەكانی
كورد لەگفتوگۆ و دانوستانەكاندا. بۆیە هەندێك
لە سەركردە سیاسیە عێراقیەكان لەبەغدا پێیان
وایە سەقفی داخوازیەكانی كورد زۆر بەرزە،
بارزانیش دەڵێ "ئەمە راست نیە، ئێمە
داواكاریەكانمان لەواقیع كەمترن، بەو
قوربانیانەش بەراورد ناكرێت، كە لەپێناو عێراق
و كوردستاندا داومانە. پاشان داواكاریەكانمان
عەرەبی-كوردین، تەنیا داخوازی كوردی نین.
دیموكراتیەت تایبەتە بەهەموو هاووڵاتیەكی
عێراقی، كە باسیش لەهاوبەشی دەكەین، باس
لەهاوبەشی هێزە سیاسیە عێراقیەكان دەكەین،
نەوەك كوردی-عەرەبی. ئێمە داكۆكی لەداهاتووی
عێراق و لەدیموكراتیەت و دەستوور دەكەین،
خەبات دەكەین تا عێراق بۆ سەردەمی نەهامەتی
رابردوو نەگەڕێتەوە".
مەعد فەییاز - شەرقلئەوسەت
|
