سڤیل: م. جەمال

لەساڵی (1975)ەوە من خەریكی وەرزشم، لەو ماوەیەشدا زۆر حاڵەتی كەمكردنەوەی كێش و خەڵكی قەڵەو و كێش زیادم بینیوە. لەم وتارەدا دەمەوێ باس لەكەمكردنەوەی كێش و ریجیم بكەم.
بواری خۆراك، كە هەرە گرنگترین بواری وەرزش و كەمكردنەوەی كێشە. هەروەك وەرزشیش زۆر گرنگەو ناتوانرێت دەستبەرداری ببین، چونكە هەر وەرزشە جەستە ئامادە دەكات بۆ هەموو ئەگەرەكان لەژیاندا، لەكێشەكانی ریجیم، یا لیاقە و توانای جەستەیی كە مرۆڤ لەچالاكیەكانی ژیانی رۆژانەیدا پێویستی پێیەتی.
بەهۆی ئەم پێشكەوتنە تەكنەلۆجیە خێرایەی ژیان بەخۆیەوە دەبینێت، هەموومان فێری تەمبەڵی و كەمتەرخەمی بووین، لەنمونەی ئامێرە تەكنەلۆجیەكانی وەك مۆبایل و ئینتەرنێت و ئۆتۆمێل و ..هتد. ئێمە بۆ كڕینی سادەترین شت لەبازاڕ ئۆتۆمبێلەكانمان بەكار دەهێنین، تەنانەت گەر بازاڕ تەنیا نیو كیلۆمەتر لەماڵەكانمانەوە دوور بێت یا كەمتریش. جا كە هێندە تەمبەڵ بین نەتوانین رۆژانە نیو كیلۆمەتر بەپێ بڕۆین، چۆن بتوانن ئەو هەموو خۆراك و شیرنەمەنیەی دەیخۆین بیسوتێنین؟ لەئەنجامی ئەوەشدا ئەو خۆراكە لەجەستەماندا دەبێتە چەوری و كۆڵستڕۆڵ. ئەی بەچاوی خۆمان حاڵەتەكانی جەڵتە و شەكرە و فشاری خوێن و هەموو ئەو نەخۆشیانەی تر نابینین، كە ژیان لەمرۆڤ تاڵ دەكەن! ئایا ئێمە ناچارین وا بەسەر خۆمان بهێنن، كاتێكیش دەرەنجامەكانی بەم جۆرە دەبن؟
بەر لە 30 ساڵ هۆكارەكانی گواستنەوە كەمبوون، خەڵك بۆ دابینكردنی پێداویستیەكانی بەپێ دەرۆیشتن، بەهۆی ئەمەشەوە خاوەن جەستەی تەندروست بوون، بەڵام لەكاتی ئێستادا زۆربەی كارەكان لەرێگای مۆبایلەوە جێبەجێ دەكرێن، تەنانەت ئەو كەسەی لەنهۆمی خوارەوەی ماڵەكەیەتی، بەمۆبایل قسە لەگەڵ ئەو كەسە دەكات، كە لەنهۆمی سەرەوەیە و توانای ئەوەندەشی نیە خۆی سەركەوێت. هەموو ئەو فاكتەرانە دەبنە هۆی زیادبوونی كێش.
بۆیە پێویستە خەڵك دەرك بەو مەترسیە بكەن، كە لەسەر تەندروستیان هەیە. ئێستا رۆژانە خەڵك سەرقاڵی چۆنیەتی كەمكردنەوەی كێشن و لەهۆڵەكانی لەشجوانی و وەرزش و كەمكردنەوەی كێشدا سەردانمان دەكەن و دەیانەوێت بەخێرایی و بەئاسانترین رێگا كێشی زیادەیان داببەزێنن، بەهۆی ئەمەشەوە دەكەونە هەڵەوەو ناتوانن پرۆسەی خۆلاوازكردنەكە بەئەنجام بگەیەنن و هەرزوو واز لەوەرزش و ریجیم دەهێنن، لەئەنجامی ئەوەشدا جارێكی دیكە كێشیان بەرێژەیەكی زۆر زیاد دەكاتەوەو بێئومێد دەبن و باوەڕیشیان بەهۆڵەكانی لەشجوانی و وەزرش نامێنێت.
لێرەدا بەپێی ئەو ئەزموونەی بەدرێژایی ئەم چەند ساڵە لام دروست بووەو لەمیانەی كاری نێوبژیوانیم بۆ پاڵەوانیەتیە جیهانیەكانی لەشجوانی، دەمەوێت رێگای ئەنجامدانی ریجیم و وەرزش بۆ ئەو خەڵكانە روون بكەمەوە:
1. وەرزشی بەردەوام، نەوەك ئەنجامدانی بەشێوەی ماوە ماوە. كاتێكیش واز لەوەرزش دەهێنن، دەبێ رۆژانە مەودایەك بەپێ بڕۆن، كە لە 5 كلیۆمەتر كەمتر نەبێت، یا رۆیشتن بەپاسكیل، یا ئەنجامدانی یارییە سویدیەكان بەبەردەوامی لەماڵدا.
2. ریجیم Deit:
• دەبێ خواردن لەماڵەوە ئامادە بكرێت، چونكە خواردنی خواردنگەكان تێیدا رەچاوی ریجیم ناكرێت، جگە لەوەش هەمیشە مرۆڤ لەچێشتخانەكاندا زیاتر دەخوات وەك لەماڵ. كاتێكیش خۆراك دەخۆن، دەبێ پابەند بن بەبڕی دیاریكراو لەخۆراك، زۆریش زەیت و خەل و بەهارات و تامی جیاوازی تری پێوە نەكرێت، زێدەڕۆیی لەخواردندا نەكرێت. باشتریشە گەر لەكاتی ئامادەكردنی خۆراكدا تەرازوو بۆ پێوانەی خۆراكی ئامادەكراو بەكاربهێنرێت، لەزەیت و پەنیر و گۆشت و .. هەروەك پێویستە خواردنەكە لەسەر خوانچەیەكی بچووك دابنرێت و كەوچكی بچووك بەكاربهێنرێت. باشتریشە خۆراكەكە دابەش بكرێتە سەر وەجبەی سادە و هەر 3-4 كاتژمێر جارێك بخورێت، نەوەك هەموو خۆراكەكە بەیەك جار بخورێت.
• خواردن بە لەسەرخۆیی و جوینی خۆراك بەباشی بۆ ماوەیەكی درێژ، چونكە ئەمە یارمەتیدەر دەبێت بۆ بەكارهێنانی بڕێكی كەمتر لەخۆراك. پێویستە لەكاتی بۆنە و كۆبوونەوە لەگەڵ دۆست و هاوڕێ و خزمانیشدا هەمان شێواز پێڕەو بكرێت، چونكە ئەوكات مرۆڤ سەرقاڵ دەبێت و بڕەخۆراكێكی زیاتر دەخوات، هەروەك دەبێ لەشەربەت و شیرینیەكانی تریش خۆیان بپارێزن.
• باشترە بتوانرێت لەگەڵ كەسێكی تردا پێكەوە ریجیم بكرێت، ئەوكات هەردوولا پێكەوە دابەزاندنی كێش یا وەرزشكردن دەبێتە ئامانجی هاوبەشیان. نابێ هیچ كامیان پێشێلی ریجیمەكە بكات، بەڵكو دەبێ كێبڕكێ لەنێوانیاندا هەبێت.
• پێویستە دوور بكەونەوە لەو خۆراكانەی لەئاردی سپی و گەنم و زەیت و شەكر و خوێ دروست دەكرێت، وەك پسكویت و كێك و شكوڵاتە، چونكە ئەم خۆراكانە پێكهاتەی ئەوتۆیان تێدا نیە، كە شەهیەی خواردنی مرۆڤ كەم بكەنەوە، بەپێچەوانەوە، هەرسكردنی كاربۆهێدرات پرۆسەیەكی لەسەرخۆیە و وادەكات ماوەی هەستكردن بەبرسیەتی مرۆڤ درێژە بكێشێت.
• نابێ لەهیچ رۆژێك و هیچ بۆنەیەكدا پێشێلی بەرنامەی خۆراك و ریجیم بكرێت، هەندێك كەس هەیە ریجیم دەكات، بەڵام لەرۆژانی هەینیدا هەموو شتێك فەرامۆش دەكات و رێگا بەخۆی دەدات چەندەی بتوانێت هێندە بخوات، ئەمە كارێكی هەڵەیە و پێویستە پابەندبوون بەریجیم بەردەوامی هەبێت.