ئەمە حاڵەتێكی ڤایرۆسییە و گەلێ جۆری هەیە، بەڵام ئەو جۆرەی ئێستا لەموسڵ بووەتە هۆی كوشتنی چەند كەسێك و زۆرترین ئەگەری هەیە لەنێوان ئەوانی تردا لەهەرێمی كوردستان بڵاوببێتەوە، ئەو جۆرەیە كە پێی دەوترێ Crimean–Congo hemorrhagic fever.
هۆكار و گواستنەوە:
بەهۆی ڤایرۆسی Nairovirus راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ مرۆڤ تووش دەكات. دەشێ لەڕێگای پێوەدانی گەنە توشت ببێت، دوای ئەوە گەنەكە خوێنی كەسێك یان ئاژەڵێكی توشبووی مژیوە، یان بەركەوتنی گۆشت یا خوێنی ئاژەڵی توشبوو یان خوێن و شلەی توشبووی مرۆڤێكی توشبووت بەربكەوێت. لەئاژەڵاندا توشبوون هیچ نیشانەیەكی نییە و ئەوان تەنیا ڤایرۆسەكە هەڵدەگرن، بەڵام لەمرۆڤدا نیشانەكانی توندن و ڕێژەی مردن بەم هۆیەوە 30% ە.
نیشانەكانی:
دوای 1-3 ڕۆژ لەبەركەوتنی ڤایرۆسەكە نیشانەكانی هەڵامەت (تا، سەرئێشەن ئازاری پشت و جومگەكانن سوربوونەوە قورگ و چاو) دەردەكەون، كە پێدەچێ دوای هەفتەیەك چاك ببنەوە. بەڵام لە 75%ی حاڵەتەكاندا لەدوای 3-5 ڕۆژ لە نیشانەكانی هەڵامەت، نیشانەكانی خوێنبەربوون دەردەكەون: بێهێزی، پەلەی سور لەقوڕگدا، خوێنبەربوونی لوت، میزی خوێناوی، ڕشانەوەی خوێناوی و ڕەشبونی پیسایی. دواتر پێدەچێ پەرەبسێنن بۆ پەككەوتنی گورچیلە و لەهۆشخۆچون و تێكچوونی هەناسە.
ئاسایی توشبووان لەدوای 10رۆژ لەتوشبوون چاك دەبنەوە، بەڵام 30% یان لەهەفتەی دووەمی نەخۆشییەكەدا دەمرن.
كێ زیاتر توش دەبێت؟
خاوەن ئاژەڵەكان، كارمەندانی كێڵگەكانی ئاژەڵان، قەساب و هاریكارەكانیان، كارمەندانی تەندروستی.
رێگاگرتن لەبڵاوبوونەوە و توشبوون:
لەناوبردنی گەنە و هاوشێوەكانی لەكێڵگەكانی ئاژەڵاندا بەر لەسەربڕینیان. هەروەها لەناوبردنی گەنە و هاوشێوەكانی لەو شوێنانەی مرۆڤی تێدا دەژی و لەبەركردنی جلی زۆر بۆ ڕێگاگرتن لە بەركەوتنی گەنە. مرۆڤی توشبوو دەبێت لەمرۆڤە تەندروستەكان جیا بكرێتەوە. هەندێ لەپسپۆڕان دەڵێن پێدەچێ حەبی ڕیباڤیرین رۆڵی ئەرێنی بگێڕێت لەدوورخستنەوەی ئەم حاڵەتەدا، بەڵام بەڵگە و لێكۆڵینەوەی زانستی ئەوتۆ نییە ئەمە پشتڕاست بكاتەوە.
دەبێ بڵێین سەربازانی ئەمریكی لەعێراق ئەم جۆرە حەبەیان پێیە.
چارەسەر:
لەبەرئەوەی حاڵەتەكە ڤایرۆسییە، چارەسەرییەكی ئەوتۆی تایبەتی نییە. بەڵام ئەو كەسەی توش دەبێ پێویستە لەژێر چاودێری پزیشكدا بێت تا ڕێگا بگرێت لە بەرەو خراپی چوونی حاڵەتەكەی.
داتای وڵاتانی نزیك هەرێمی كوردستان:
بەپێی راپۆرتی وەزارەتی تەندروستی توركیا، لەنێوان ساڵانی 2002-2008 دا ئەم نەخۆشییە بووەتە هۆی گیان لەدەستدانی 157 هاوڵاتی توركیا.