سڤیل: بیلال سەعید

بڵاوكردنەوەی راپرسیەكی رێكخراوی دەستپێشخەری كۆمەڵی مەدەنی لەسەر كەرتی تەندروستی لەگەرمیان، ناڕەزایی بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی گەرمیان بەدوای خۆیدا دەهێنێت و بەرپرسی راگەیاندنی بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی گەرمیان لەڕێگەی (سڤیل)ەوە وەڵامی سەرجەمی راپرسیەكە دەداتەوە.
رێكخراوی دەستپێشخەری كۆمەڵی مەدەنی (csi)رێكخراوێكی ناحكومی، سەربەخۆ و ناوخۆیی قازانجنەویستە، ساڵی 2004 لەسلێمانی دامەزراوە.
رێكخراوی دەستپێشخەری كۆمەڵی مەدەنی لەڕاپرسیەكەدا لەسەر كەرتی تەندروستی لەسنوری گەرمیان، 400 فۆرم لەماوەی دوو هەفتەی لەڕێگەی هەردوو ئۆفیسی رێكخراوەكەوە لەسنوری شارەكانی چەمچەماڵ و كەلار و ناحیەكانی رزگاری و شۆرش دابەشكراوە، دەركەوتووە كە "50%ی هاوڵاتیانی نەخۆش توانای كڕینی دەرمانیان نییە".
ئەركان محەمەد رەشید بەڕێوەبەری راگەیاندنی تەندروستی گەرمیان بە(سڤیل)ی راگەیاند "راپرسیەكە زیادەڕەوی زۆری تێدا كراوە". بەرپرسی ئۆفیسی رێكخراوەكەش ئاماژە بەوە دەكات، وەك رێكخراوەكە كۆمێنتیان لەسەر كۆی راپرسیەكە نووسیوەو دەڵێت "بەرپرسی راگەیاندن پێشتر ئاگاداری راپرسیەكە بووە، بۆ هیچ شتێكی لەو بارەوە نەوتووە".
راپرسیەكەی رێكخراوی دەستپێشخەری كۆمەڵی مەدەنی لەدوو بواری تایبەت بەهاوڵاتیان و كارمەندان ئەنجامدراوە، 400 فۆرم لەناو هاوڵاتیان لەسنوری كەلار و چەمچەماڵ و ناحیەی شۆرش و رزگاری دابەشكراوە، بەڕێوەبەری راگەیاندنی تەندروستی رەخنەی لەوە هەیە، كە راپرسیەكە لەدوو سنوری جیاواز ئەنجام دراوە، كە ئەوانیش كەلار و ناحیەی رزگاری دەكەونە سنوری بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی گەرمیان و چەمچەماڵ و ناحیەی شۆرشیش دەكەونە سنوری تەندروستی سلێمانی". ئەركان ئەوەشی گوت "راپرسیەكە لەسنوری دوو بەڕێوەبەرایەتی جیاواز ئەنجام دراوە، بەڵام ئەنجامدەرانی راپرسیەكە لەسەر تەندروستی گەرمیان حسابی دەكەن، كە ئەمە ناكرێت، لەگەڵ ئەوەشدا بەشێكی زۆری پرسیارەكانی راپرسیەكە زیادەڕەویی تێدایە".
لەوبارەوە كاروان محەمەد رەشید، بەرپرسی ئوفیسی كەلاری رێكخراوی دەستپێشخەری كۆمەڵی مەدەنی بە (سڤیل)ی راگەیاند "بەیەكەوەبەستنی كەلار و چەمچەماڵ لەچوارچێوەی خەمخواردن بووە بۆ ئەو دوو ناوچەیە، لەگەڵ ئەوەشدا ئۆفیسی رێكخراوەكەمان لەو دووشارەدا هەیە".
بەرپرسەكەی رێكخراوی دەستپێشخەری كۆمەڵی مەدەنی ئەوەش رەت دەكاتەوە بە مەبەست چەمچەماڵ و كەلار بەیەكەوە دانرابێت، بەڵكو بەمەبەستی ئەوە كراوە دەنگدانەوەیەكی گەورەی هەبێت و راپرسیەكەش لەئۆفیسی گشتی بەو شێوە داڕێژراوە.
دەربارەی رەخنەكانی بەڕێوەبەری راگەیاندنی تەندروستی گەرمیان، كاروان باس لەوەدەكات رەخنەكانی بەڕێوەبەری راگەیاندن لەكاتی خۆیدا نییە، چونكە پێشتر لەبەرنامەیەكی تەلەفزیۆنی باسمان لەڕاپرسیەكە كردووە، بەڵام رەخنەی نەگرتووە.
بەڕێوەبەری راگەیاندنی تەندروستی ئەوەشی بە (سڤیل) راگەیاند "زیادەڕەوی لەڕاپرسیەكەدا هەیە، بۆ نمونە تایبەت بەباسكردنی دەرمانی ئێكسپایەر لەنەخۆشخانەكاندا كە باس لەوەدەكات 30%exp دەرچووە ئەویش زیادەڕەوییە".
(سڤیل) ئەنجامی راپرسیەكە لەگەڵ كۆمێنتی رێكخراوی دەستپێشخەری كۆمەڵی مەدەنی و رەخنەو تێبینییەكانی بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی گەرمیان بڵاو دەكاتەوە.
1. ئەو فەحسانەی بۆت نوسرا لەنەخۆشخانە هەبوو؟
لە كۆی 342 نەخۆش كە وەڵامیان داوەتەوە، 198 نەخۆش كە دەكاتە 57% بەڵێ، 148 نەخۆش كە دەكاتە 43% نەخێر، وەڵامیان داوەتەوە.
كۆمێنتی رێكخراو: هەر هاوڵاتیەك كە بچێتە لای پزیشك لەنەخۆشخانەی گشتی پێویستە هەموو پشكنینەكانی لەناو نەخۆشخانە بۆبكرێت، ئەو رێژە زۆرەش كە پەنا دەبەنە بەرنەخۆشخانە گشتیەكان، زۆربەی زۆریان ئاستی بژێوییان نزمەو ناتوانن پشكنینەكانیان لەتاقیگە تایبەتییەكان ئەنجام بدەن.
تەندروستی گەرمیان: پزیشك پشكنینەكان بەپێی نەخۆشیەكە دیاریدەكات، لەئێستادا بەشێكی زۆری پشكنین ئەنجام دەدرێت لەنەخۆشخانەكان لەگەڵ ئەوەشدا ئێستا كار بۆ كردنەوەی سەنتەرێكی مەركەزی پشكنین دەكەین.
2. تاچەند رازیت لەو پشكنینانەی بۆت نوسرابوو؟
لەكۆی 342 نەخۆش كە وەڵامیان داوەتەوە، 75 كەس كە دەكاتە 22% دەڵێن نازانین 72 كەس كە دەكاتە 21.5% تۆزێك ڕازین لەپشكنینەكان، 113 نەخۆش كە دەكاتە 33% نەخۆش مامناوەند رازین، 80 نەخۆش كە دەكاتە 23.5 زۆر رازین بەپشكنینەكان.
كۆمێنتی رێكخراو: بەپێی ئەم ئەنجامە بۆمان دەردەكەوێت، پشكنین كێشەیەكی بنەڕەتییە و دەبێت چارەسەر بكرێت، پزیشك بەبێ پشتبەستن بەپشكنین ناتوانێ بڕیاربدات لەسەر جۆری نەخۆشیەكەو چارەسەرەكەشی.
تەندروستی گەرمیان: سەبارەت بەوەی نەخۆش تاچەند رازییە لەو فەحسانەی بۆی نوسراوە، لەئەسڵدا نەخۆش ناتوانێت بڕیار لەسەر ئەوە بدات ئەو فەحسەی بۆی نوسراوە رازییە یان نارازی، بەڵكو پزیشكی پسپۆری بوارەكە ئەو جۆرە پشكنینەی بۆ دەنووسێت پاش ئەوەی پرسیاری پێویستی لێ دەكات دەربارەی نەخۆشەكە.
3. ئەو دەرمانانەی بۆت نوسراوە لەنەخۆشخانەدا هەبوو؟
لەكۆی 333 نەخۆش كە وەڵامیان داوەتەوە، 143 نەخۆش كە دەكاتە 42.3% بەڵێ، 195 نەخۆش كە دەكاتە 57.7% نەخێر وەڵامیان داوەتەوە.
كۆمێنتی رێكخراو: بەپێی راپرسیەكە نیوەی ئەوانەی سەردانی نەخۆشخانەیان كردووە دەرمانەكانیان لەنەخۆشخانە دەستنەكەوتووەو لەدەرەوە دەیكڕن، ئەمە بارگرانیەكی زۆرە لەسەر ئەو چینە هەژارە كە سەردانی نەخۆشخانە گشتیەكان دەكات، پێدەچێت هەندێكی لەبەرنەبوونی نەتوانی دەرمان بكڕێت.
تەندروستی گەرمیان: سەبارەت بەدەستنەكەوتنی دەرمان زیادەڕەوی پێوە دیارە، چونكە پزیشكانی نەخۆشخانە پێشتر زانیاری لەسەر دەرمان وەردەگرن، پاشان بۆ نەخۆشەكان چارەسەر دەنووسن و بەمەش لانی كەمی 75% دەرمان لەنەخۆشخانە دەست دەكەوێت.
4. توانای كڕینی دەرمانەكەت لەدەرەوە هەبوو؟
لەكۆی 272 نەخۆش كە وەڵامیان داوەتەوە، 342 نەخۆش كە دەكاتە 49% بەڵێ، 138 نەخۆش كە دەكاتە 50.7 بە نەخێر وەڵامیان داوەتەوە.
كۆمێنتی رێكخراو: بەپێی راپرسیەكە نیوەی نەخۆشخانەكان نەیانتوانیوە دەرمان بكڕن لەدەرمانخانەكانی دەرەوە، كە بووەتە هۆی ئەوەی نیوەی نەخۆشەكان چارەسەر نەكراون، ئەمە بەرپرسیاریەتیەكی زۆر دەخاتە بەردەم حكومەت كە لەم دوو ناوچە هەژارنشینە نەخۆش بێبەشە لەچارەسەركردن لەكاتی نەخۆشیدا.
تەندروستی گەرمیان: كڕینی دەرمان پەیوەندی بەبژێوی ژیان و ئاستی ئابوری هاوڵاتیان و وردبوونەوەی زیاتری دەوێت.
5.تاچەند كەڵكت لەو دەرمانانە وەرگرتووە كە بۆت نوسرابوو؟
لەكۆی 337 نەخۆش كە وەڵامیان داوەتەوە، 62 نەخۆش كە دەكاتە 18.4 نەخێر، 83 نەخۆش كە دەكاتە 20% زۆر كەم، 134 نەخۆش كە دەكاتە 39.8% مامناوەند، 58 نەخۆش كە دەكاتە 17.2% بەبەڵێ وەڵامیان داوەتەوە.
كۆمێنتی رێكخراو: بەپێی راپرسیەكە رێژەیەكی زۆر كەڵكیان لەو دەرمانانە وەرنەگرتووە، كە لەلایەن پزیشكەوە بۆیان نووسراوە، پێویستە حكومەت ئاوڕێكی بەپەلە لەو بوارە بداتەوە، ئایا كەڵك وەرنەگرتنی نەخۆش لەدەرمان هۆكارەكەی پزیشكە یا پشكنینی نەخۆشیەكەیان یان كوالێتی خودی دەرمانەكەیە.
5. ئایا تەماشای ئێكسپایەری ئەو دەرمانە دەكەیت كە وەرتگرتووە؟
لەكۆی 338 نەخۆش كە وەڵامیان داوەتەوە، 220 نەخۆش كە دەكاتە 65% بە بەڵێ، 118 نەخۆش كە دەكاتە 35% بەنەخێر وەڵامیان داوەتەوە.
كۆمێنتی ڕێكخراو: بەپێی راپرسیەكە رێژەیەكی زۆر لەنەخۆشەكان هۆشیاری ئەوەیان هەیە سەیری ئێكسپایەربوونی دەرمانەكانی خۆیان بكەن، لەگەڵ ئەوەشدا رێژەی ئەوانەی سەیری ناكەن كەم نییە كە نازانن ئایا ئەو دەرمانەی وەریدەگرێت بەسەرچووە یاخود بەكاردێت.
تەندروستی گەرمیان: سەبارەت بەسەیركردنی ئیكسپایەری دەرمان ڕاستەوخۆ پەیوەندی بەدڵنیایی هاوڵاتیانەوە هەیە بەوەی كە هاوڵاتیان دڵنیان لەو دەرمانەی كە لەناوەندی تەندروستی حكومی وەریدەگرن. سەبارەت بەكەڵك وەرگرتن ئەوە پەیوەندی بەزانستی پزیشكیەوە هەیە.
6. ئایا زانیاریت پێدرا لەسەر چۆنێتی بەكارهێنانی دەرمان؟
لەكۆی 341 نەخۆش كە وەڵامیان داوەتەوە، 309 نەخۆش كە دەكاتە 90% بەڵێ، 32 نەخۆش كە دەكاتە 10% بەنەخێر.
كۆمێنتی رێكخراو: ڕێژەی 10% هەرچەندە كەمە، بەڵام لەهەمانكاتدا كاریگەری خراپی دەبێ و پێویستە ئەم رێژەیە بەهیچ شێوەیەك پشتگوێ نەخرێت و ئیهمالی تێدا نەكرێت.
تەندروستی گەرمیان: سەبارەت بەپێدانی زانیاری 100% هەبووە، هەموو زانیاریەك لەلایەن كارمەندانی دەرمانخانەوە بەهاوڵاتیان دەدرێت.
8.ئایا ڕەوانەی دەرەوە كرایت بۆ كڕینی كەرەسەی تەندروستی؟
لەكۆی 340 نەخۆش كە وەڵامیان داوەتەوە، 170 نەخۆش كە دەكاتە 50% نەخێر، 170 نەخۆش كەدەكاتە 50% بەبەڵێ وەڵامیان داوەتەوە.
كۆمێنتی رێكخراو: رێژەی 50% رێژەیەكی زۆر زورە كە باس لەوە دەكەن ناردراونەتە دەرەوە بۆ كڕینی كەرەسەی تەندروستی، ئەمەش بارگرانیەكی زۆرە لەسەر نیوەی ئەو نەخۆشانەی سەردانی نەخۆشخانەكان دەكەن.
9. ئایا لەكاتی رووداو و كارەساتی تەندروستیدا ئیسعاف بەكاردەهێنرێت؟
لەكۆی 341 نەخۆش كە وەڵامیان داوەتەوە، 233 نەخۆش كە دەكاتە 68% بەڵێ، 108 نەخۆش كە دەكاتە 32% نەخێر وەڵامیان داوەتەوە.
راگەیاندنی تەندروستی: لەكاتی رووداوی لەناكاودا ئیسعاف بەكاردەهێنرێت و لەئێستادا بۆماوەی نزیكەی ساڵێك دەبێت لەكەلار بەشی فریاكەوتنی خێرا هەیەو ژمارەی تایبەت و ئیسعافی پزیشك و كارمەندی تەندروستی هەیەو هاوڵاتیان لەگەڵ پەیوەندیكردن بەزووترین كات دەگاتە جێگای دیاریكراو.