سڤیل: مەریوان عومەر

ساتی چوونی بۆ نێو پەرلەمانی ئەوروپی، ئەو چركەساتە بوو بەدرێژایی ژیانی چاوەڕێی دەكرد، بەفیز و بەخۆنازینێكی زۆرەوە «نیك گریفین»ی سەرۆكی حیزبی نیشتیمانی بەریتانی، ئەو پیاوەی بە هاندان و وروژاندنی رق و كینەی رەگەزپەرستی تۆمەتبار دەكرێت، لە 13ی تەمموزدا گەیشتە پەرلەمانی ئەوروپی لەبرۆكسل، تا كورسیەكی ئەو پەرلەمانە لەنێو پەرلەمانتارە ئەوروپیەكانی تردا بگرێت، بەڵام ئەو چركەساتەی چاوەڕێی دەكرد و پێشهاتەكانیش هەموویان بە ویستی گریفین نەبوون. لەهەمان رۆژدا گریفین، كە سەركردایەتی حیزبێك دەكات و تەنیا ئەوروپیە سپیپێستەكانیش دەتوانن تێیدا ئەندام بن و خۆشی كەسێكی سیاسی ئاسایی نییە، دوو گوزری بەركەوت و جارێكی تر گێڕایانەوە بۆ واقیع.
یەكەمیان لەلایەن خانمە پەرلەمانتارێكی هاوڕێی خۆیەوە بوو لەئێرلەندە «دیان دودز»، كە رەتی كردەوە كورسیەكەی لەتەك گریفینەوە بێت، كە زۆربەی خەڵك بە «فاشی» وەسفی دەكەن. دووەمیشیان خانمە وەزیری ئەوروپی «گلینیس كینوك» بوو، كاتێك بە ئەنقەست گریفین و هاوڕێكەی بۆ ئاهەنگی پێشوازیكردن لەئەندامە تازەكانی پەرلەمانی ئەوروپی بانگێشت نەكرد. ئەمەشیان گریفینی هێندە توڕەكرد، كە دواتر بەو خانمە بڵێت «بەدڕەوشتێكی سیاسیە».
ئەو كینە و قێزكردنەوەی لەیەكەم رۆژی چوونی بۆ پەرلەمانی ئەوروپیدا توشی هات، تەواو پێچەوانەی ویست و ئومێدەكانی گریفین بوو. تەنانەت نەیتوانی لەگەڵ هیچ لایەنێكیشدا هاوپەیمانیەتیەك پێكبهێنێت. تاكە دەرفەت بۆ گریفین دوای سێ مانگ بوو لەچوونی بۆ پەرلەمانی ئەوروپی، كاتێك بووە میوانی یەكێك لەبەرنامە هەرە گرنگەكانی گفتوگۆی سیاسی كەناڵی «بی بی سی»، لەگەڵ هەر یەكە لە «جاك سترۆ»ی وەزیری دادی بەریتانی و نوێنەری چەند حیزبێكی سیاسی تری بەریتانیا، بەڵام پەخشكردنی ئەم بەرنامەیە خۆنیشاندانی دژایەتیكردنی فاشیەت و رەگەزپەرستی لەبەریتانیادا لێكەوتەوە، وەك ناڕەزاییەك لەدژی میوانداریكردنی گریفین بۆ میبمبەری «بی بی سی». كاتێكیش بەبۆنەی بردنەوەی كورسیەكی پەرلەمانی ئەوروپی ویستی كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانی ببەستێت، نەیارانی دەرفەتیان پێنەدا و بە تێگرتنی هێلكە و هوتافكێشان لە دژیدا پەلاماریاندا.
بەڵام «بی بی سی» لە وەڵامی رەخنەكانی بانگێشتكردنی گریفیندا رایگەیاند، كە ئەو پیاوە نزیكەی نیو ملیۆن دەنگی بەریتانیەكانی بەدەست هێناوە، چاوپۆشین لەبانگێشتكردنی لەئەخلاقیاتی ئەو وێستگەیە نییە.
گریفینی تەمەن 50 ساڵ سكاڵایەكی لەدژی «بی بی سی»دا تۆمار كرد، بەتۆمەتی وەستان لەدژی ئەو و گۆڕینی شێوەی بەرنامەكە و جەختكردنە سەر كەسایەتی خۆی و حیزبەكەی. سەرەڕای بانگێشتكردنی خەڵكانێك بۆ بەرنامەكە، كە دوژمنكارانە بوونە بەرامبەر بە گریفین و وەك خۆی دەڵێت «لەشارێك هەڵبژێردراون كە چیتر بەریتانی نییە»، كە مەبەستی شاری لەندەنە. لەنێو ئەو خەڵكانەی لەبەرنامەكەدا ئامادە بوونە، زۆر لەكەمینەكان و بەریتانیە رەشپێستەكان و ئاسیاییەكان بوون، كە گریفین بە بەریتانی راستەقینەیان نازانێت. ئەو دژی كۆچبەرانە و پێی وایە دەبێ بۆ وڵاتەكانیان بنێردرێنەوە.
بەڵام دوای پەخشكردنی ئەو بەرنامەیەی بی بی سی، گریفین بانگەشەی ئەوە دەكات، كە 25 هەزار داواكاری بۆ تۆماركردنی ناو و بوون بە ئەندام لە حیزبەكەی پێگەیشتووە و بەرنامەكە كاریگەرترین رێكلامی بۆ حیزبەكە كردووە لەوەتی ساڵی 1984 و دامەزراندنی حیزبەكەوە. تا چەند هەفتەیەك دوای ئەو بەرنامەیەی بی بی سی، گریفین بەردەوام تیشكی خراوەتە سەر و زیاتر لە مانگێك، هیچ رۆژ نەبووە رۆژنامەكانی بەریتانیا هەواڵێكی لە بارەوە بڵاو نەكەنەوە.
گریفین دەرچووی كۆلێژی مافی زانكۆی «كامبریج»ی بەریتانیە، زۆربەی بیروڕا توندڕەوەكانی لە باوانیەوە وەرگرتووە. باوكی ئەندامی حیزبی پارێزگاران و دایكیشی چالاكوانێكی حیزبی نیشتمانی بەریتانی بووە. گریفن دان بەوەدا دەنێت، كە لەتەمەنی 13 ساڵیدا كتێبی «خەباتی من»ی هیتلەری خوێندۆتەوە. لەهەمووشی زیاتر بەو بەشەی كتێبەكە سەرسام بووە، كە تێیدا هیتلەر باس لە «پڕوپاگەندەی سیاسی» دەكات. رەنگە هەر ئەمەش وای لەگریفین كردبێت، گرنگیپێدانی حیزبەكەی لە هێرشكردنە سەر یەهودیەكانەوە بۆ هێرشكردنە سەر موسوڵمانەكان بگۆڕێت. وەك خۆی دەڵێت «هێرشكردنە سەر ئیسلام بەدەستهێنانی پشتیوانی جەماوەر ئاسانتر دەكات». رۆژنامەنوسی رۆژنامەی «تایمز»ی بەریتانی «رۆد لیدل»یش دەڵێت «تاكە هۆكاری رقی ئەستووری حیزبەكەی گریفین بەرامبەر بە موسوڵمانان ئەوەیە، كە لەكاتی ئێستادا ژمارەیەكی زۆری رەشپێستەكان بوونەتە موسوڵمان».
ئەو لەسەر بۆچوونی فاشیستیانە و كینەییبوون لە دژی یەهود و گومانكردن لەهۆڵەكۆست پەروەردە بووە، بەڵام لەكاتی ئێستادا نكۆڵیكردن لەهۆڵۆكۆست لەسەرجەم وڵاتە ئەوروپیەكاندا تاوانە و سزای یاسایی لەسەرە، بۆیە گوتاری حیزبەكەی «گریفین»یش لەو لایەنەوە كەمێك میانڕەوتر بووە. بەڵام وەك خانمە رۆژنامەنوس «سۆنیا گابل» دەڵێت «ئەو دەزانێت گەر گوتاریان زۆر توندڕەوانە بێت، خەڵك هەڵیاننابژێرێت، ئەگینا بنچینەی فیكریی حیزبەكە نەگۆڕاوە».
لەوەتەی گەیشتنی بە سەرۆكایەتی حیزبی نیشتیمانی بەریتانی لەساڵی 1999، گریفین بەریتانیانەكان لەدژی موسوڵمانەكان هاندەدات و ئیسلام وەك «ئاینێكی شەڕانگێز» نیشان دەدات. لەمیانەی میواندارییەكەشی لەبەرنامەكەی «بی بی سی» گریفین وتی «من ئیسلام بە ئاینێكی شەڕانگێز وەسف دەكەم، چونكە وەك هاووڵاتی پلەدوو مامەڵە لەگەڵ ئافرەت دەكات، دەڵێت هەر ئافرەتێكی قوربانی دەستدرێژی سێكسی دەبێ بەردباران بكرێت، چونكە زینای كردوە. وەك ئەركێكی ئاینیش فەرمان بە كوشتنی یەهودیەكان و خەڵكانی ناموسوڵمان دەكات. موسوڵمانەكان هەموویان پشتگیری لە تیرۆر دەكەن و دژ بە ئافرەتن». ئەو دەیویست رابردووی حیزبەكەی لەدژایەتیكردنی یەهودیەكاندا بسڕێتەوە و زیاتر دەڵێت «لەجەنگی غەززەدا، تەنیا ئێمە بووین گوتمان ئیسرائیل مافی بەرگریكردن لەخۆی هەیە لەدژی تیرۆری حەماس».
گریفین كێشەی تریشی لەگەڵ رەشپێستەكاندا هەیە، بێ هیچ شەرمكردنێك دەڵێت «لە كاتی منداڵیمدا كە لەگەڵ باوكم بە ئۆتۆمبێل بە شاری لەندەندا دەسوڕاینەوە، زۆر حەزم بە ژماردنی رەشپێستەكان دەكرد. ئێستاش من هیچ كێشەیەكم لەگەڵیان نییە، تەنیا هیوادارم تا هەن بە رەشپێستی بمێننەوە، منداڵەكانیشان وەك خۆیان رەش بن».
«دومینیك كارمان»ی رۆژنامەنوسیش هەر لەبارەی گریفینەوە دەڵێت «ئەو پیاوێكی مەترسیدارە، خەون بە وڵاتێكەوە دەبینێت هەموویان بەریتانی سپیپێست بن، ئەوەی رەشپێستە ئەو دوورگەیە جێبهێڵێت. ئەو فرەرەگەزییەی لەبەریتانیا هەیە و خەڵكەكەی شانازی پێوە دەكەن، گریفین بە دۆزەخی رەگەزیی ناوی دەبات. لەدیمانەیەكی (فاینەنشیاڵ تایمز)دا بە ئاشكرا دەڵێت ئامانجی سەرەكی خۆم و حیزبەكەم بەریتانیایەكی سپییە». كارمان زیاتر دەڵێت «گریفی جارێك وتویەتی چینیەكان پۆخڵن و بەزەییان نییە، هیندیەكانیش قێزەوەنن و بۆنیان ناخۆشە، موسوڵمانەكانیش شەڕانگێزن». جارێكیشان لەلێدوانێكیدا بۆ «بی بی سی» سەبارەت بە هەوڵی رێگەگرتن لەهاتنی پەنابەران راشكاوانە دەڵێت «تاكە رێگا ئەوەیە زۆر بە توندی مامەڵەیان لەگەڵ بكەین، دەبێ زۆر لەو بەلەم و كەشتیانە نغرۆ بكەین، كە پەنابەران دەگوازنەوە». لەلێدوانێكی تریشیدا بۆ «دەیلی تەلەگراف» سەبارەت بە چارەنوسی ئەو پەنابەرانەی ناسنامەیان روون نییە تا بۆ وڵاتەكانیان بگێڕدرێنەوە، گریفین دەڵێت «لەفڕۆكەكانەوە لەشوێنێكی ئەفریقیا فڕێیان بدەنە خوارەوە».
ئێستا گریفین لەگەڵ خێزانەكەی و چوار منداڵەكەیدا لەكێڵگەیەكی لاچەپی وێڵزدا دەژین، كە بە پاسەوان و كامێرای چاودێری چواردەوری گیراوە. بێ گوللەبەند لەماڵ دەرناچێت، هەرچەندە تا ئێستا هیچ جارێك دووچاری هەوڵی تیرۆركردن نەبۆتەوە. خراپترین هێرشێك كرابێتە سەری بە هێلكە بووە.
شەرقلئەوسەت