|
سڤیل:
مەریوان عومەر
"پێدەچێت بەرپرسانی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا
حەز بەجۆرێكی تازەی جەنگ بكەن"
پێدەچێت هەردوو حزبە سیاسیە سەرەكیەكەی
ئەمریكا پێیان باشتر بێت بێدەنگ بن لەئاست ئەو
جەنگانەی ئەمریكا لەو دواییانەدا بەڕێوەیان
دەبا، بەڵام ئەم بێدەنگیە لەنێوەندەكانی
كۆماریەكاندا مانایەكی ئازاربەخشی هەیە، چونكە
جەنگەكان لەسەردەمی سەرۆكێكدا بەرپاكراون، كە
هی ئەوان بووە. هەفتەی رابردوو لەكتێبخانەی
سەرۆكایەتی (رۆناڵد ریگان)، لەیەكێك لە
دانیشتنەكانی گفتوگۆكردن لەبارەی دیاریكردنی
پاڵێوراوی هەڵبژاردنەكانی 2012، هیچ باسێكی
ئەوتۆ لەبارودۆخی ئەفغانستانەوە نەكرا، تەنیا
دووجار ناوی هێنرا، جارێكیان كاتێك (رۆن پۆڵ)
بەبۆڵەوە گوتی "ساڵانە تێچووی ئەم جەنگانە 20
ملیار دۆلارە"، داواشی كرد ئەمریكا چیتر ئەم
پارەیە دابین نەكات. جاری دووەمیشیان ئەو كاتە
بوو، كە ئەو سیاسەتمەدارەی بوو بەدیپۆماتكار
(جۆن هانتسمان) لە ویلایەتی (یۆتا) هانی
كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكای دا و وتی "ئەمە
پەیوەندی بە بنیاتنانی دەوڵەتێكەوە نیە
لەئەفغانستان، بەڵكو بنیاتنانی دەوڵەتێكی
ناوخۆییە، پێویستە ئەو هێزە سەربازییانە
بگەڕێنەوە وڵاتەكانیان".
لەگەڵ ئەم وتانە دەنگی چەپڵەی ئامادەبووان
بەرز بوویەوە، سیناتۆر (ریك سانتۆم) ناڕەزایی
بەرامبەر ئەم قسانە دەربڕی، بەڵام تەنیا بەمە
كۆتایی هات، كەسایەتیە دیارەكان بێدەنگ بوون،
بەحاكمی پێشووی ویلایەتی (ماساچوتس)یشەوە (میت
رۆمنی)، ئەو پیاوەی كاتێك پاڵێوراوی
كۆماریەكان بوو لە 2008 بەڵێنی زیادكردنی هێزە
ئەمریكیەكانیدا لە ئەفغانستان.
مانگی رابردوو خوێناویترین بوو بۆ ئەمریكیەكان
لەماوەی 10 ساڵەی ئەو جەنگەدا، 67 سەرباز
كوژران، كە نزیكەی نیوەیان لەهێزی ئۆپەراسیۆنە
تایبەتیەكانی سەر بەهێزی دەریایی بوون، لەكاتی
كەوتنە خوارەوەی كۆپتەری (شینوك)، ئەمەش
خوێناویترین رووداو بووە لەماوەی درێژترین
جەنگ لەمێژووی ئەمریكادا. بەڵام لەروویەكی تری
پۆزەتیڤەوە، هەر ئەم مانگە یەكەم مانگ بووە،
كە تێیدا هیچ سەربازێكی ئەمریكی لەعێراقدا
نەكوژرێت لەوەتەی (2003)وە.
ئەم رووداوانە هیچ كاردانەوەیەكیان نەبوو،
سەرۆك هیچ شتێكی لەبارەوە نەگوت و كۆنگریسیش
هەر بێدەنگ بوو. پێدەچێت لەبارەی ئەم
ململانێیە دووردرێژانە هەردوو حزبی سیاسی
سەرەكی لەئەمریكادا بێدەنگیان پێ باشتر بێت.
دیموكراتەكانیش كە پێدەچێت بیانەوێت بەزووترین
كات ئەفغانستان و عێراق جێبهێڵن، بەڵام بەر
لەجێبەجێكردنی ئەمە خۆیان لەقسەكردن
لەبارەیەوە بەدوور دەگرن. پێدەچێت ئۆباما
گرنگی بەحیساباتی سیاسی بدات، ئەگینا چ
لێكدانەوەیەك هەیە بۆ بێدەنگبوون لەبارەی
بەكۆتاهاتنی ماوەی دیاریكراوی كشانەوەی
هێزەكانی ئەمریكا لەعێراق لەئەیلولی 2012،
تەنیا دوو مانگ بەر لەهەڵبژاردنی سەرۆكایەتی
ئەمریكا؟!
لەگەڵ ئەو بێدەنگیە لەئاست جەنگەكان، پێدەچێت
بەرپرسانی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا حەز
بەجۆرێكی تازەی جەنگ بكەن، ئەمیش فەراهەمكردنی
وەبەرهێنانی سادە و ئاساییە، بێ ئەوەی ناچار
بە بڵاوەپێكردنی مەیدانیانەی سەربازەكانیان
بن، ئەمە هاوكات لەگەڵ گوتارێكی گونجاو كە
بانگەشە بۆ ئازادی و نەهێشتنی رژێمە
دیكتاتۆرەكان بكات. ئەم نمونەیەیە كە لەلیبیا
پێڕەو كراوە.
لەگەڵ كوژرانی دەیان سەربازی ئەمریكی
لەئەفعانستان، بەڵام لەمانگی ئابدا شۆڕشەكەی
لیبیا دەسكەوتی گەورەی هەبوو، كە بەرلە 9 مانگ
دەستی پێكرد و (ناتۆش) هاوكاری كردن، توانیان
بچنە نێو تەڕابلوسەوە و رژێمەكەی قەزافی
بڕوخێنن. ئەندامانی كۆنگرێس لەنێوانیاندا
هەموو ئەوانەشی كە دژ بە دەستێوەردانی سەربازی
بوون لەچەند هەفتەی رابردوودا، خۆیان پاراست
لەقسەكردن لەبارەی ئەم جەنگە، هاوشێوەی كۆشكی
سپی، هەموو لایەك پێیان وابوو ئەم پرۆسەیەی
لیبیا باشترە پێڕەو بكرێت بۆ گۆڕینی رژێمەكان،
بێ بڵاوەپێكردنی هێزە سەربازیەكانیان.
(بن رۆدس)ی راوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی لە
كۆشكی سپی دەڵێت "لەبەرئەوەی لیبیەكان خۆیان
چوونە نێو تەڕابلوسەوە، پڕۆسەكە شەرعیەتی
وەرگرت. ئەمەش رێگاخۆشكەر دەبێت، بۆ
بەراوردكردنی ئەم حاڵەتە لەگەڵ ئەو
بارودۆخانەی تێدا وڵاتە رۆژئاواییەكان بوونەتە
داگیركار. راستە هێشتا تەحەدی زۆرە لەقۆناغی
داهاتوودا، بەڵام رووە پۆزەتیڤەكەی ئەوەیە
لیبیەكان خۆیان رژێمەكەیان گۆڕی، خۆشیان
قۆناغی راگوزەر بەڕێوەدەبەن".
بەگوزارشتێكی تر ئەمە جەنگێكی كارایە،
دەشبینین كە جیاوازی هەیە لەنێوان نەهجی
ئێستای ئەمریكی و شێوازی بۆشی كوڕ لەگۆڕینی
رژێمەكان بە بەكارهێنانی چەكی ئەمریكی.
ژمارەیەك لە لیبرالیەكان باوەڕیان وایە،
لانیكەم لەهەندێك بۆنەدا دەستێوەردانی سەربازی
هەبێت و جەنگ بەرپا بكرێت. ئەو جەنگەی بۆش
لەدژی عێراقدا بەرپای كرد لەسەر بنەمایەكی
ساختە بوو، بەهاوكاری پارێزگارە تازەكان،
ئەمەش بووە هۆی لەدەستدانی تەواوی متمانە
بەهەنگاوی بەكارهێنانی هێزی سەربازی ئەمریكی،
هەرچەندە رەنگە رووداوەكانی لیبیا بەشداری
كردبێت لە تازەكردنەوەی متمانە بەم شێوازەی
مامەڵەكردن.
لەگەڵ ئەوەشدا زەحمەتە دەرك بەمەترسیەكانی ئەم
جۆرە لەبیركرنەوە بكەین. هاورێیەكم
لەچالاكوانێكی مافی مرۆڤی بیستبوو، كە بیانووی
بۆ نیازپاكی دیموكراتیانەی شۆڕشگێڕە لیبیەكان
هێنابوویەوە، بێئاگا لەو تاقمە چەكدارە
ئەفریقیەی دەڕژێنە تەڕابلوسەوە، یا ئەو كردە
تۆڵەسەندنەوانەی ئەنجام دراون و لە قۆناغی
داهاتووشدا ئەنجام دەدرێن، بەم شێوەیە
هاوڕێكەشم لێی پرسیبوو "لە كەیەكەوە باوەڕت
بەم هەڵمەتی برەوپێدان و بەشانوباڵدا هەڵگوتنی
شۆڕشگێڕەكان كردوە؟"
من سەردانی ئەفغانستان و عێراقیشم كردوە،
هەرزوو لەگەڵ پرۆسەی لادانی رژێمە
سەركوتكارەكان لەلایەن ئەمریكاوە، باش بیرمە
ئەو خۆشحاڵیەی هەموو لایەكی تەنیبوو
بەدیارنەمانی وڵاتێكی پۆلیسی. بەنێو زیندان و
ژوورەكانی ئەشكەنجەداندا گەڕام، لەزیندانەكانی
بەسرە، زیندانیەكانی پێشوو رووداوەكانیان بۆ
گیڕامەوە، گوێم لەدكتۆرێك گرت، كە
بەخەمبارییەوە باسی دەكرد چۆن پیاوەكانی سەدام
ناچاریان كردون گوێچكەی سەربازە هەڵاتووەكان
ببڕن.
لەئەفغانستان چاوم بەو خانمە بەڕێزانە كەوت،
كە خێرا وەك مامۆستای قوتابخانەكان دەسبەكار
ببوون، دوای چەندین ساڵ لەوانەگوتنەوە بەكچان
بەدەنگی نزم و لەپۆلەكانی ژێرزەویدا، بەهۆی
ئەو قەدەغەیەیە بزووتنەوەی تاڵیبان
سەپاندبووی. هەندێك لەدیمەنەكان تاڕادەیەكی
زۆر هاوشێوەی ئەوە بوون، كە ئێستا لە لیبیادا
روودەدەن، كە ماوەی 40 ساڵ ملكەچی
فەرمانڕەوایەتی دكتاتۆرێكی سەیر (قەزافی)
بووە. بەڵام بەهیچ شێوەیەك ئامانجەكانی جەنگ و
ئاشتی لەئەفغنستان و عێراقدا وەدی نەهاتوون،
ئەمە ئەركێكی تەواونەكراوە، كە تا ئێستا
سەربازە ئەمریكیەكانی لەم دوو وڵاتەدا
هێشتۆتەوە.
بۆیە ناوەستم لەبیركردنەوە لە (تیم هیزنگتۆن)،
ئەو رۆژنامەنوسەی لەكاتی گواستنەوەی
رووداوەكانی جەنگی لیبیا كوژرا. نزیكەی بەر
لەدوو ساڵ هیزنگتۆن فیلمێكی دۆكیومێنتی
بەناونیشانی "ریستریپۆ" ئامادە كرد، رووداوی
ترسناكی گروپێك لەسەربازە ئەمریكیەكان
دەگێڕێتەوە، كە دەجەنگن و بەرگری لەبنكە
سەربازیەكەیان دەكەن، لەدۆڵی دوورەدەستی
(كۆرینگال) لەئەفغانستان. لەكۆتایی فیلمەكەدا
دوای تەواوبوونی هەموو رۆڵە سەختەكان و
ئەنجامدانی هەڵە خوێناویەكان و گریان بۆ هاوڕێ
كوژراوەكانیان و بڵاوبوونەوەی پاشماوەی
تەقەمەنی لەناوچە شاخاویە دوورەدەستەكەیان،
رستەیەكی زۆر كاریگەر لەسەر شاشە دەردەكەوێت،
كە نوسراوە "هێزە ئەمریكیەكان دوای ساڵێك
لەدۆڵی (كۆرینگال) كشانەوە"، مانای وایە هەموو
ئەو هیلاكی و قوربانیدانە بەهەدەر و بێ ئامانج
دراوە.
الجریدە الكویتیە - سوسان گلاسەر
|
