سڤیل: رائد ئەلعەزاوی- لیبیا، تایبەت بە سڤیل

چیرۆكەكەی قەزافی بەم شێوەیە كۆتایی هات، ئەو سەركردەیەی بە ئاگر و ئاسن فەرمانڕەوایەتی لیبیای كردو بەلێدوان و هەڵوێستە كۆمیدی و سەیرەكانی دەناسرایەوە. ئەو لەلادێیەكی نزیك شوێنی لەدایكبوونەكەی كوژرا، كوڕەكانیشی یەك لەدوای یەك كوژران و چارەنوسی نادیار چاوەڕێیانە.
(عەبدولسەلام مەسراتی) یەكێك بوو لەو سەكردە مەیدانیانەی بەشداری جەنگی سیرت و دەسگیركردنی قەزافیان كرد، لەبارەی چۆنیەتی دەسگیركردنی قەزافی لەلێدوانێكدا تایبەت بە (سڤیل) گوتی "كاتژمێر 9ی سەرلەبەیانی 20/10 قەزافی لەحەشارگەیەكدا بەزیندوویی دەسگیركرا، قسەی لەگەڵ كراو پاشان رادەستی هێزێكی دیكە كرا، جا نازانم دوای ئەوە كوشتویانە، یا بەهۆی برینەكەیەوە گیانی لەدەست داوە".
مەسراتی لەبارەی ساتەوەختی دەسگیركرانی قەزافی زیاتر گوتی "ئەو لەقاچ و لەڕووخساریدا بریندار ببوو، لەوكاتی دەسگیركردنیشیدا هیچ بەرەنگارییەكی نەكردووە. هاوكات لەگەڵ ئەودا دوو دەمانچە و تفەنگێكی زێڕمان كەوتە دەست. قەزافی پێڵاوەكانی داكەندبوو، جانتایەك و مەندیلەكەی سەریشی پێبوو، سەرەتا قسەی لەگەڵ (كەریم سوەیحلی) كردو وایزانی یەكێكە لەلایەنگرانی و پێی گوت (وش فی) واتە مەسەلە چیە چی بووە؟، بەڵام كاتێك بینی كەریم چەكەكەی بەڕووی ئەودا بەرزكردەوە، ئینجا گوتی من قەزافیم سەركردەی شۆڕش، پیاوەكان چیان بەسەرهاتووە؟
ئەوكاتە بوو، كە فڕۆكەكانی ناتۆ بەئاسمانی ئەو ناوچەیەدا دەسوڕانەوە و كاروانی ئۆتۆمبێلەكانی قەزافیان بۆردومان كردبوو، كە نیازی راكردنی هەبوو، كاتێكیش دەسگیركرا، تەنیا یەك پاسەوانی لەگەڵدا مابوو، كە هەوڵیدا قەزافی رزگار بكات، بەڵام ئەویان كوژرا و قەزافیش خۆی بەدەست هێزی شۆڕشگێڕانەوە دا".
ئەو وێنانەی كە بڵاوبوونەوە كە تێیدا ئەشكەنجەی قەزافی دەدرێ و تاڕادەیەك خەڵكی لەهەموو جیهان نیگەرانكرد، كە بەو شێوەیە مامەڵە لەگەڵ دیلی جەنگ دەكرێ و دواتر هەر بە دیلیش دەكوژرێت، لەبارەی ئەو وێنانەی قەزافی دوای دەسگیركرانی بەدەست كۆمەڵێك چەكدارەوەیە، عەبدولسەلام گوتی "ئەو كۆمەڵە چەكدارە ئەوانە نین، كە قەزافیان دەسگیر كردووە، بەڵكو دوای دەسگیركرانی رادەستی ئەمانە كرا. من و چەكدارەكانی گروپەكەی خۆمان لەقەزافیمان نەدا، پێدەچێت دوای ئەمە هەوڵی راكردنی دابێت و لێیاندابێت".
دوای ئەمە ئەو خانەوادەیە لەپاڵ یەك هەڵوەشا، قەزافی هەشت منداڵەكەی بۆ چارەنووسێكی نادیار جێهێشت، كە بەسەر دوو گروپدا دابەش بوونە، گروپی یەكەم توانیان رابكەن، ئەوان گروپی (عائیشە و هانیپال و محەمەد و ساعدی)ن، گروپی دووهەمیشیان لەنێوان كوژرا و دەسگیركراندان، كە (سەیفولئیسلام و موعتەسەم و خەمیس و سەیفولعەرەب)ن.
هەواڵی جیاواز لەبارەی كوشتن و هەڵاتن و دەسگیركرانی سەیفولئیسلام كوڕە گەورەكەی قەزافی لەژنی دووەمی (صەفیە) بڵاوبۆتەوە، كە لیبیەكان بەدكتۆری ساختە ناوی دەبەن، دكتۆرایەكی ساختەی لەكۆلێژی لەندەن بۆ زانستی ئابووری پێدراوە. هەندێك دەڵێن بەدەستی یەكێك لەنەوەكانی (عومەر موختار) كوژراوە، كە سەیف لەسەرەتای هەڵگیرسانی ئەم شۆڕشەوە گاڵتەی پێدەكردن و بەكۆمەڵێك جورج ناوی دەبردن، كەسە نزیكەكانیشی دەگێڕنەوە، كە لەدواهەمین رۆژەكانی لەسرت لەدەروونەوە داڕوخاو بووەو شەو و رۆژ خەریكی خواردنەوەی كحول بووە. هەندێكی تریش دەڵێن تا ئێستا خۆی حەشارداوە و نە كوژراو و نە دەسگیر كراوە.
موعتەسەم پێنجەم كوڕی قەزافی بوو، سەركردایەتی جەنگێكی سەختی دەكرد دژ بە شۆڕشگێڕان، پۆستی "راوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی" هەبوو، بەوە ناسرابوو كە كەسێكی (سادی)یە، پاشان لەگەڵ باوكیدا لەسەر دەستی شۆڕشگێڕان كوژرا. دواهەمین جار ئەوكاتەی بوو، كە ساڵی 2009 لەگەڵ هیلاری كلینتۆندا لەواشنتۆن دەركەوت، پاشان زۆر دەرنەكەوت، تا وێنەكەی بە كوژراوی و شێواوی بڵاوكرایەوە.
خەمیس برابچووكی موعتەسەم بوو، لەسەرەتاكانی دەسپێكی جەنگدا زیاتر لەجارێك هەواڵی كوژرانی بڵاوكرایەوە. ئەو سەركردەی یەكەمی سەربازی سوپای تایبەت (كەتیبەی 32) بوو كە بە لیوای خەمیس ناسرابوو. خەمیس لەجەنگی شۆڕشگێڕاندا لەشاری "تەرهونە" كوژرا.
(سەیفلعەرەب)ی كوڕە بچووكەكەی قەزافیش یەكەم كوڕی قەزافی بوو، كە لەسەرەتای هەڵگیرسانی شۆڕشی لیبیا هەواڵی كوژرانی لەئەنجامی بۆردومانی فڕۆكەكانی ناتۆ بڵاوكرایەوە. ئەو قوتابی بوو و لەشاری (میونخ)ی ئەڵمانی دەیخوێند، بۆیە زۆر شت لەبارەیەوە نازانرێت.
بەڵام گروپەكەی تر لەخانەوادەی قەزافی كە توانیان رابكەن، یەكەم كەسیان (عائیشە)ی كچی قەزافیە، كە بە(كیلۆپاترا)ی لیبیا ناسراوە و خۆشی حەزی دەكرد وای پێ بگوترێت. ئەو رایكردە جەزائیر و چاوەڕێی رەحمی بڕیاری دەسەڵاتدارانی جەزائیرە، كە رێگای مانەوەی پێبدەن، یا رادەستی ئەنجومەنی كاتیی لیبیای بكەنەوە.
عائشە تاكە كچی قەزافیە، پارێزەر بووە و پلەی عەقیدی فەریقی لەسوپای لیبیادا هەبووە، لەساڵی 2006 شوی بە (ئەحمەد قەزاف)ی ئامۆزاكەی كردوە، كە ئەفسەری سوپای لیبیا بووە. عائشە لە 30ی ئابی رابردوو دوای گیرانی تەڕابلوس چووە نێو خاكی جەزائیرەوە.
عائشە هانیپاڵی برا بچووكیشی لەگەڵدا بوو، ئەو كوڕەی چەندین رووداوی ئابڕووبەر و كێشەی بەدواوەیە، لەگەڵ خێزانە نازدارەكەی (ئەلین). لەساڵی 2008 پۆلیسی جنێڤ لەسویسرا خۆی و ژنەكەیان بەتۆمەتی ئازاردان و زۆرلێكردن و هەڕەشەكردن لەیەكێك لەخزمەتكارەكانیان دەسگیركرد، لەیەكێك لەهۆتێلەكانی جنێڤدا، دوای دوو رۆژ بەكەفالەت ئازادكران.
هەرچی (محەمەد)ی كوڕە گەورەی قەزافیە لەژنی یەكەمی، هەر لەگەڵ عائشە و هانیپاڵدا رایكردە جەزائیر، دوای ئەوەی لەرۆژی گیرانی تەڕابلوسدا لەلایەن شۆڕشگێڕانەوە دەسگیركرا و پاشان خۆی لەدەستیان رزگاركرد. محەمەد پۆستی سەرۆكی لێژنەی ئۆڵۆمپی لیبیا و ئەمینداری دەستەی گشتی پەیوەندیەكانی هەبوو.
ساعدی دواهەمین كوڕی راكردووی قەزافیە، ئەو یاریزانی پیشەگەری تۆپی پێ بوو، رەنگە تاكە كەسی خانەوادەی قەزافی بووبێت، كە توانیبێتی گورزێكی بەهێز لەشۆڕشگێڕەكان بوەشێنێت، كاتێك توانی بەخۆی و كاروانێكی ئۆتۆمبێلی پڕ لەزێر و سەروەت و سامانی خانەوادەكەیانەوە رابكاتە وڵاتی نەیجەر. دەڵێن ئەو سامانەی لەبانكی مەركەزی (سرت)ەوە بردووە، هەرچەندە فەرمانی دەسگیركردنی لەلایەن پۆلیسی نێودەوڵەتیەوە بۆ دەرچووە، بەڵام ئەو تۆمەتانە رەت دەكاتەوە و هێشتا لەنەیجەر نیشتەجێیە.
لەبارەی چارەنوسی منداڵە هەڵاتووەكانی قەزافیەوە، (عەبدولحەزفیز خۆجە) جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی كاتی لیبیا بۆ (سڤیل) گوتی "ساعدی هەڵاتۆتە نەیجەر، خەریكی وتوێژین لەگەڵیان تا رادەستی ئەنجومەنی كاتی لیبیای بكەنەوە، شاندێكمان دوو رۆژ بەر لەكوژرانی قەزافی بۆ ئەو مەبەستە سەردانی نەیجەری كردووە. لەبارەی هانیپاڵ و عائشەوە، ئێمە قسە لەگەڵ برا جەزائیریەكانمان دەكەین، تا رادەستیانمان بكەنەوە، داوا لەهەموو وڵاتانی جیهانیش دەكەین، كە مافی پەنابەریەتی و حەسانە بەو تاوانبارانە نەبەخشن".