|
 سڤیل:
مەریوان عومەر
رووداوی
تەقەكردنی «نیزال مالك حوسێن» پزیشكی دەروونی
بە رەچەڵەك موسوڵمان، كە لەسوپای ئەمریكدا
كاری دەكرد، لەچەند سەربازێكی ئەمریكی لەبنكەی
سەربازی «فۆرت هود»، جارێكی تر پرسیاری ئەگەری
گونجان و تێكەڵبوونی مسڵمانەكانی بە كۆمەڵگای
ئەمریكی و كاریگەری ئەم رووداوە بەسەر پێگەیان
لەكۆمەڵگای ئەمریكیدا وروژاندەوە، بەڵام
رووداوەكە كاریگەری خراپتری لەسەر
موسوڵمانەكانی نێو ریزەكانی سوپای ئەمریكادا
هەبووە، بە تایبەت كاتێك جەنەڕاڵ «جۆرج كاسی»
سەرۆك ئەركانی سوپای ئەمریكا هۆشداری دا،
لەئەگەری كاردانەوەی توند بەرامبەر بە
موسوڵمانەكانی نێو سوپای ئەمریكا و گوتی
«لەگەڵ گەورەیی ئەو كارەساتە، بەڵام عەیبە ئەو
فرەجۆرییەی هەمانە ببێتە قوربانی ئەم
رووداوە». هەرچەندە ئاماژە سەرەتاییەكان
دەریدەخەن، كە رووداوەكە تاكەكەسی بووە و
هێرشێكی پلانبۆدانراوی تیرۆریستی نەبووە،
بەڵام كاریگەرییەكەی لەئاستێكی فراوانتردا
هەموو موسڵمانەكانی ئەمریكا و نێو سوپای
ئەمریكی بە تایبەت دەگرێتەوە.
دوای رووداوەكانی 11ی سێپتەمبەر و جەنگی
ئەمریكا لەدژی ئەفغانستان و عێراق، ئەمریكا
بەشێوەیەكی زیاتر موسڵمانەكانی لەریزی
سوپاكەیدا وەرگرتووە. هەرچەندە لەكاتی
وەرگرتنی سەربازەكان و ناونوسكردنیاندا
لەبارەی باوەڕی ئاینیانەوە پرسیاریان لێ
ناكرێت، بەڵام «پنتاگۆن» ئاشكرای كردوە، كە
لەكۆی 1.4 ملیۆن سەربازی سوپای ئەمریكادا 3572
موسوڵمان هەن. بەڵام سەرچاوە ناڕەسمییەكان باس
لەوە دەكەن، كە نزیكەی 20 هەزار سەربازی
موسوڵمان لەسوپای ئەمریكیدا هەن. «ناتان
بانكس»ی وتەبێژی پنتاگۆنیش جەختی لەسەر گرنگی
ئەو ئەركە كردەوە، كە موسڵمانەكانی نێو سوپای
ئەمریكای بەئەنجامی دەگەیەنن، لەئاسانكاری
پەیوەندیكردن لەگەڵ هاووڵاتیانی عێراقی و
ئەفغانی.
بەڵام رووداوەكەی بنكەی سەربازی «فۆرت هود»ی
ویلایەتی تەكساس كە كوژرانی 13 سەرباز و
برینداربوونی 30 تریشی لێ كەوتەوە، وای
لەسیناتۆری یەهودی «جۆزیف لیبەرمان»
لەویلایەتی «كۆنێكتیكەت» و سەرۆكی لێژنەی
ئەمنی ناوخۆ و كاروباری حكومی كرد كە داوای
دانیشتنێكی تایبەت و گوێگرتن لەبۆچوونی
بەرپرسە سەربازییەكان بكات و گوتیشی «ئەگەر
دەركەوت ئەو سەربازە موسڵمانە بۆچوونی
ئیسلامیانەی توندڕەوانەی هەبووە، دەبێ
رێوشوێنی پێوست سەبارەت بەو مەسەلەیە
بگیرێتەبەر».
لەهەمان كاتدا چەند رۆژنامەنوسێكی راستڕەو
داوای گۆڕینی سیاسەتی ناونوسكردنی سەربازیی و
رێوشوێنی ئەمنیان لەسوپای ئەمریكادا كرد.
نوسەری راستڕەو «راڵف پیتەرز»یش لەوتارێكی
«نیویۆرك پۆست»دا هێرشەكەی تەكساسی بە «هێرشی
تیرۆریستی» وەسف كرد و سەركردەكانی سوپاشی بە
شكستخواردوو وەسف كرد، لەدیاریكردنی ئەو
هەڕەشانەی توندڕەوەكانی نێو سوپای ئەمریكا
دروستی دەكەن.
كەسوكاری «نیزاڵ» ئاماژە بەوە دەكەن، كە ئەو
هیچ كاتێك مەیلی توندڕەوی نەبووە، بەڵكو
كەسێكی هێمن بووە، بەڵام پێشتریش بەهۆی
رەفتاری رەگەزپەرستانەی سەربازەكانی تر
لەگەڵیدا هەوڵی وازهێنانی داوە، بە هۆی
عەرەببوون و موسوڵمانبوونی و دژایەتیكردنی بۆ
جەنگی عێراق و ئەفغانستان.
بەشێك لەچاودێرانی ئەمریكی زیادبوونی ژمارەی
سەربازە موسڵمانەكان لەریزی سوپای ئەمریكادا
بە هەڕەشە دەزانن، بە هۆی دووفاقی ئینتیما و
بۆچوونیانەوە. بەشێكیش لەرۆژنامە ئەمریكیەكان
باس لەبوونی پەیوەندی لەنێوان نیزاڵ و شێخ
ئەنوەر ئەلعەولەقی پێشنوێشی پێشووی مزگەوتی
«دار الهجرە» لەڤێرجینیا دەكەن، ئەو مزگەوتەی
نیزاڵ بەردەوام نوێژی تێدا دەكرد، چونكە شێخ
ئەنوەر یەكێكە لەو كەسانەی لەلێكۆڵینەوەكانی
رووداوەكانی 11ی سێپتەمبەردا ناوی هاتووە،
دوای رووداوەكەی «فۆرت هود»یش ئیمێڵێكی بۆ
هاتووە و تێیدا ستایشی «نیزاڵ» كراوە و بە
«پاڵەوان» وەسف كراوە، كە ویژدانی رێگەی
نەداوە لەسوپایەكدا ئەفسەر بێت و لەگەڵ خەڵك و
كەسوكاری خۆیدا بجەنگێت و داواشی لەهەموو
موسڵمانەكانی نێو سوپای ئەمریكا كردوە، كە
رێچكەی نیزاڵ بگرنەبەر. بارودۆخی سەربازیی
ئەمریكا لەعێراق و ئەفغانستان یەكێك بوو
لەهۆكارەكانی رووداوەكەی فۆرت هود، ئەو
كەسانەی لەنیزاڵەوە نزیكن، باس لەوە دەكەن، كە
نیزاڵ فەرمانی گواستنەوەی بۆ عێراق بۆ
دەرچووبوو، كە سەربازە گەڕاوەكان لەئەفغانستان
و عێراقەوە لەرووی دەروونیەوە رێك بخاتەوە.
ئەنتوانێت زیس، جێگری سەرۆكی خزمەتگوزاری
دەروونی لەكاروباری جەنگاوەران بە گۆڤاری
«تایم»ی ئەمریكی وتوە «نیزاڵ بەو سەربازە
نەخۆشانە كاریگەر بوو، كە كێشەی دەروونیان
هەبوو و ئەو مامەڵەی لەگەڵ دەكردن». پاشانیش
ئەمە بە بەرزبوونەوەی ئاستی زیانە گیانیەكانی
سوپای ئەمریكا لەئەفغانستان دەبەستێتەوە،
كاتێك تەنیا لەمانگی 10ی رابردوودا رێژەی
كوژراوانی ئەمریكا گەیشتە بەرزترین ئاست و 54
سەرباز كوژران و رێژەی كوژراوە ئەمریكیەكانی
لەمساڵدا گەیاندە 277 كوژراو، بە هۆی ئەمەشەوە
نیزاڵ فەرمانی گواستنەوەكەی بۆ عێراق و
مەیدانی جەنگ رەت كردەوە.
ئەم رووداوەش لەكاتێك دایە، كە رێژەی خۆكوشتن
لەریزی سەربازە ئەمریكیە گەڕاوەكان لەعێراق و
ئەفغانستان لەهەڵكشاندایە. بە پێی ئامارەكانی
سوپای ئەمریكا، تەنیا لەساڵی 2008دا 133
حاڵەتی خۆكوشتن هەبووە، لەگەڵ 15 حاڵەتی تریش،
كە لەژێر لێكۆڵینەوەدان، لەكاتێكدا ئەم رێژەیە
لە 2007 نزیكە 115 حاڵەتی خۆكوشتن بوو و
بەرزترین ئاست بوو لەساڵی 1980وە تۆمار
كرابێت. هەموو ئەوانەش بە هۆی ناجێگیریی و
خراپی باری دەروونی ئەو سەربازانەیە، كە
بەشداری جەنگەكانی عێراق و ئەفغانستانیان
كردوە. لێكۆڵینەوەیەكیش دەریخستووە، كە حاڵەتی
خۆكوشتنەكان لەریزی ئەو سەربازانەی لەخوار
تەمەنی 24 ساڵیەوەن، دوو تا سێ هێندەی رێژەی
خۆكوشتنی بەتەمەنەكان لەسوپای ئەمریكادا زیادی
كردوە.
زۆرترین رێژەی دژایەتیكردن و كینەییبوون
بەرامبەر بە ئەمریكا لەوڵاتی ئەردەن دایە، بە
هۆی دراوسێبوونی ئیسرائیل و هاوپەیمانیبوونی
لەگەڵ ئەمریكا، زۆر لەهاووڵاتیانی چوونەتە
ریزی ئەو باڵ و گروپ و لایەنانەی دژایەتی
ئەمریكا و سیاسەتی پشتگیریكردنی لەئیسرائیل
دەكەن.
دوای ئەویش وڵاتی لوبنان دێت، بە تایبەت
حیزبوڵڵا كە توانی بە هۆی دژایەتیكردن و
بەرووداوەستانەوەی ئەمریكا و ئیسرائیل
پشتیوانی و هاوسۆزی زۆر لەگروپ و تایفەكانی
كۆمەڵگای لوبنانی بەدەست بهێنێت. ئینجا میسر
وەك وڵاتێكی میحوەری و كاریگەر لەجیهانی
عەرەبی و ئیسلامیدا و پاشانیش عێراق.
موسڵمانەكانی ئەمریكا فرە رەگەزن، 35%یان
رەشپێستن، 25%ی موسوڵمانەكانی ئەمریكاش خۆیان
بە «سپیپێست» دەزانن، 20%یشیان ئاسیەوین و
18%یان لەتیرە و جۆر و رەگەزی ترن، یا بەو
دابەشبوونە رەگەزییە خۆشحاڵ نین، لەكاتێكدا
1%یشیان بە رەچەڵەك ئیسپانین.
لەهەر گرووپ و كۆمەڵەیەكی ئاینی تر زیاتر،
55%ی پارێزگارە كۆماریەكان پێیان وایە ئیسلام
ئاینێكە هانی توندوتیژی دەدات، دوای ئەمیش
پرۆتستانتە ئینجیلیە سپیپێستەكان لەهەر
گروپێكی تری ئاینی زیاتر ئیسلام و توندوتیژی
بە یەكەوە پەیوەست دەكەن و 53%یان ئیسلام بە
هاندەری توندوتیژی دەزانن، كەچی لەگروپە
ئاینیەكانی تردا ئەم رێژەیە بۆ 40% و 38% و
33% دادەبەزێت.
شەرقلئەوسەت
|
