|
 سڤیل:
رائد ئەلعەزاوی- قاهیرە، تایبەت بە سڤیل
دواجار هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكانی میسر
كۆتاییان پێهات و یەكەم پەرلەمانی میسری دوای
شۆڕشی 25ی یەنایر پێكهات، كە تێیدا هێزە
ئیسلامییەكان (ئیخوانەكان و حزبی نوور)
زۆرینەی پێكدەهێنن. شەش حزبی میسری رێكەوتن
لەسەر ئەوەی ئەندامێكی حزبی ئازادی و
دادپەروەری (كە لەئیخوانەكان دروست بووە)
سەرۆكایەتی بكات و نوێنەرێكی حزبەكانی (نوور)
و (ئەلوەفد) پۆستی جێگری سەرۆكیان پێبدرێت.
میسر لەوەتەی سەربەخۆبوونیەوە لەداگیركاری
بەریتانی لەساڵی 1922ەوە تەنیا پاشا و
دكتاتۆرەكان فەرمانڕەوایەتیان كردووە، بۆیە
میسرییەكان متمانەیان بەسیاسەت نەمابوو و
بەهۆی هەستكردنیان بە بێسوودی دەنگدانیان
لەهەڵبژاردنێك كە گوزارشت لەبۆچوونی
راستەقینەیان ناكات، خۆیان لەپرۆسەكە
دوورەپەرێز دەگرت.
بەڵام دوای 25ی یەنایری 2011 بارودۆخ گۆڕا،
ئەم گۆڕانەش بەئاشكرا لەرۆژی 28ی تشرینی
دووەمی ساڵی رابردوودا دەركەوت، كاتێك یەكەم
قۆناغی هەڵبژاردنە پەرلەمانیەكان دەستی
پێكردن، هەڵبژاردنێك كە ماوەیەكی درێژ بوو
میسرییەكان چاوەڕێی بوون و هەموو جیهانیش
بەگرنگیپێدانی زۆرەوە چاودێرییان دەكرد.
كات هێندە نەبوو بۆ حزبەكان تا بەرنامەی
هەڵبژاردنیان بەتێروتەسەلی رابگەیەنن،
بەتایبەت بۆ حزبە تازەكان، گفتوگۆی پێویستیش
لەبارەی ئەو پرسە گرنگانەوە نەكران، كە بوونە
هۆی هەڵگیرسانی شۆڕشی 25ی یەنایر، هەروەك
ئەلتەرناتیڤی سیاسی ئەوتۆش نەبوون، كە رازیكەر
بێت و ریشەیان لەئەقڵی گەلی میسریدا بێت.
بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هاووڵاتی ئاسایی میسری
جیاوازیە ئایدۆلۆجیەكانی نێوان عەلمانی و
ئیسلامییەكان هەست پێدەكات. دوای سەركەوتنی
بەرچاویشیان لەهەڵبژاردنەكان، ئێستا هەموو
چاوەكان لەسەر رۆڵی ئیسلامییەكانە لەمیسر.
(د.عەلی حەسەن) مامۆستای زانستە سیاسییەكانی
زانكۆی ئەلقاهیرە بۆ (سڤیل) گوتی "مێژوو و
واقیعیش دەریانخست، كە ئیسلامییەكان گەورەترین
كوتلەی جەماوەری سیاسین لەئێستای میسردا، حزبی
ئازادی و دادپەروەری كە لەرەحمی ئیخوانەكان
دەرچووە، شتێكی سروشتی بوو، كە پشكی گەورەی
بەربكەوێت، چونكە ئەوان لەساڵانی شەستەكان و
لەسەردەمی سەرۆك جەمال عەبدولناسرەوە بەشداریی
سیاسی و نوێنەرایەتی راستەقینەیان نەبووە،
بەڵكو لەسەردەمی سادات و موبارەكدا دووچاری
ستەم و چەوساندنەوە و زیندانیكردن و
ئەشكەنجەدان بوونەتەوە، لەو قۆناغەشدا
دامەزراوەی مافی مرۆڤ نەبوون تا بەرگرییان لێ
بكەن، گەر هەشبووبن زۆرینەیان لەبەرامبەر ئەو
سەركوتكردنەیان بێدەنگ بوونە".
د.عەلی پێیوایە رووداوەكانی 11ی سێپتەرمبەری
2001 بووە هۆی لەباربردنی ئەگەری دروستبوونی
كەشێكی دیموكراتی لەمیسردا، بەهۆی ئەمەشەوە
ئیسلامیەكان لەسیستەمی سیاسیدا غائیب بوون،
جگە لەساڵی 2005 كە تێیدا 88 كورسیان
بەدەستهێنا، گوتیشی "كاریگەری راستەوخۆی تریشی
هەبووە، لەوانە ملكەچكردنی موبارەك
بۆراسپاردەكانی ئەوكاتی واشنتۆن، بەتایبەت
لەسەردەمی جۆرج بۆشی كوڕدا، كە ترس و بیمی
زۆری لەبارەی ئیسلامەوە بڵاوكردەوە. جگە
لەوانەش میسر لەجیهانی عەرەبیدا هەمیشە رۆڵی
پێشەنگ و نوێبوونەوە و بوژاندنەوەی رووحی
نەتەوەیی عەرەبی بینیوە، بەڵام لەچەند دەیەی
رابردووی سەردەمی موبارەكدا، جۆرێك لەسیاسەت
پێڕەوكراوە، كە ترسی پێوەدیار بووە، بەهۆی
ئەمەشەوە رۆڵی میسر لەپاشەكشێدا بووە، بەڵام
شۆڕشی 25ی یەنایر گیانێكی تازەی وەبەر میسر
هێنایەوە، هەروەك دەرەنجامەكانیشی
رەنگدانەوەیان دەبێت بەسەر تەواوی ناوچەی
عەرەبیدا".
لەلایەكی ترەوە پەرلەمانتاری لیبڕالی سەربەخۆ
(د.عەمرو حەزاوی) لەلێدوانێكی تایبەت بە
سڤیلدا گوتی "ئاماژەی سەرەتایی بەر
لەهەڵبژاردنەكان و دواتریش هەن بۆ
هاتنەكایەوەی یەكێتیەكی نیشتمانی، ئەمەش
لەزمانی نەرمی گفتوگۆی نێوان ئێمە و
ئیسلامیەكان رەنگیداوەتەوە. هەروەك حزبی وەفد
كە دەنگی سێیەمی بەدەست هێناوە، ناڕەزایی
دەرنەبڕی بەرامبەر بەمادەی 2ی دەستوور، كە باس
لەوە دەكات شەریعەتی ئیسلامی سەرچاوەی سەرەكی
یاسادانان بێت، تا ئێستاش ئیسلامیەكان
رایانگەیاندوە كە پابەندن بە پشتیوانیكردنی
سیستەمێكی سیاسی فرەلایەن، بەڵام بڕیاری
یەكلاكەرەوە لای ئایندەی پڕۆسەی سیاسی میسرە.
لەبارەی ترس لەئیسلامیەكان كە سەركەوتنیان
لەهەڵبژاردنەكان بەكاربهێنن بۆ دەستگرتن بەسەر
دەسەڵاتدا و سەپاندنی ئەجێندای سیاسی خۆیان،
ئەمە كارێكە جێگای قبوڵكردن نیە".
(د. عیسام ئەلعەربان) ئەندامی تازەی پەرلەمانی
میسری، كە یەكێكە لەسەركردە دیارەكانی ئیخوان
موسلیمینەكانی میسر، لەبارەی دۆخی سیاسی تازەی
میسر لەلێدوانێكدا بۆ (سڤیل) گوتی "پەرلەمانی
داهاتوو بەشێوەی تەوافوقی كاردەكات و
نوێنەرایەتی هەموو خەڵكی میسر دەكات، حزبەكەی
ئێمەش مافی خۆیەتی كەسێك بۆ سەرۆكایەتی
پەرلەمان دیاری بكات، دەستەی باڵای حزبیش
(محەمەد سەعد ئەلكەتاتنی) ئەمینداری گشتی حزبی
بۆ پۆستی سەرۆكی ئەنجومەنی گەل دیاری كردووە".
بەپێی ئەو زانیارییە سەرەتاییانەی دەست (سڤیل)
كەوتوون، دەركەوتووە، كە رێكەوتن لەگەڵ هەردوو
حزبی (ئەلوەفد) و (نوور) كراوە، كە دوو
جێگرەكەی سەرۆكی پەرلەمان لەوان بێت و
هەریەكەیان كاندینی خۆیان دیاری دەكەن،
پێشبینیش دەكرێت (فوئاد بەدراوی) سكرتێری گشتی
حزبەكە پاڵێوراوی حزبی ئەلوەفد بێت، (سەید
مستەفا)ی جێگری سەرۆكی حزبی (نوور)یش
پاڵێوراوی ئەم حزبە دەبێت.
(شێخ محەمەد نوور) وتەبێژی راگەیاندنی حزبی
نووری سەلەفی لەلێدوانێكی تایبەتدا بۆ (سڤیل)
گوتی "داوامان لەحزبی ئازادی و دادپەروەری
كردووە، كە ئەنجومەنی گەل گوزارشت لەهەموو
رەوتە جیاجیاكان بكات و هیچ كەس و حزبێكی
سیاسی دەستی بەسەردا نەگرێت، تەنانەت گەر
رێژەی (50%+1)یشی بەدەست هێنابێت، بۆیە
پێویستە پێڕەوی ناوخۆی ئەنجومەنەكە بگۆڕدرێت،
بەرلەوەی هەڵبژاردنی سەرۆكی پەرلەمان و دوو
جێگرەكەی بەڕێوەبچێت، پێویستە دەسەڵاتەكانی
سەرۆكی پەرلەمان كەمبكرێتەوە و دەسەڵاتی رەهای
نەبێت وەك لەپێشتردا هەیبووە".
پێشتر حزبی نووری سەلەفی و ژمارەیەك هێزی
سیاسی تری میسر بەیاننامەیەكیان لەژێر ناوی
"راگەیەندراوی میسری بۆ بەرپرسیاریەتی
نیشتمانی" بڵاوكردبووەوە، كە چەند كەسایەتیەكی
پەرلەمانی و جەماوەری لەخۆگرتبوو و
داوایانكردبوو، كە پێوەر و مەرج و رێوشوێنی
پێویست دیاری بكرێت، بۆ رادەستكردنەوەی
دەسەڵات لەو وادەیەی پێشتر دیاری كراوە،
هەروەها بوونی گرەنتی دانانی دەستوورێك، كە
هاوسەنگی لەنێوان دەسەڵاتەكاندا رابگرێت و ماف
و ئازادیە گشتیەكان بپارێزێت".
ئەو حزبە سیاسیەكانی گەیشتوونەتە رێكەوتن
بریتین لە(ئازادی و دادپەروەری)ی ئیخوانەكان و
(نوور)ی سەلەفی و (بنیاتنان و گەشەپێدان)ی
كۆمەڵی ئیسلامی و (ئەلكەرامە ئەلعەرەبیە)ی
ناسڕیەكان، سەرەڕای چەند حزبێكی لیبڕاڵی وەك
(حزبی میسری دیموكراتی) و (حزبی چاكسازی و
گەشەپێدان).
بەم شێوەیە ئەم پەرلەمانە تازەیەی میسر
سێگۆژەی هێزە سیاسیەكانی میسری لەخۆگرتووە،
لایەنی یەكەم ئەنجومەنی سەربازییە، لایەنی
دووەم باڵ و رەوتە ئیسلامیەكانن، لایەنی
سێهەمیش حزبە لیبڕاڵ و عەلمانیەكانن، كە
لەرووی هێزیشەوە سەرەتا سوپا دێت، ئینجا
ئیسلامیەكان و دوای ئەمانیش لیبڕاڵیەكان.
|
