|
 سڤیل:
مەریوان عومەر
"ئوسامە بنلادن" بەر لەهەشت ساڵ لەجەنگی "تۆڕا
بۆڕا" لەئەفغانستان گیانی لەدەست داوە، بەهۆی
بۆمبێكەوە، یا لەئەنجامی نەخۆشی كوشندەی
گورچیلەكانی، كە ئازاری زۆری پێیەوە دەكێشا.
ئەمە بۆچوونی پشتیوانانی "تیۆری پلانگێڕییە".
بەبۆچوونی لایەنگرانی تیۆرەكانی پیلانگێڕی، كە
لەدوای هێرشەكانی 11ی سێپتەمبەری 2001 لەسەر
تۆڕەكانی ئینتەرنێت سەریهەڵدا و بڵاوبووەوە،
هەواڵگری ئەمریكا خۆی "بەیاننامە"كانی بنلادن
دروست دەكات و بڵاو دەكاتەوە، لەپێناو
خوڵقاندنی ترسی شەڕانگێزی، وەك بیانویەك بۆ
درێژەپێدانی "جەنگ لەدژی تیرۆر" لەعێراق و
ئەفغانستان و ناوخۆی وڵاتە یەكگرتووەكانی
ئەمریكا، بەڵام ئەو پرسیارەی تا ئێستا
وەڵامەكەی روون نییە، ئەوەیە ئایا ئەو كەسەی
لەسەرووی لیستی داواكراوانی ئەمریكادایە
لەجیهاندا، تا ئێستا لەژیاندا ماوە؟
خۆدزینەوە و هەڵاتن
ئوسامە بنلادن توانی ماوەی 10 ساڵ لەدەست
گەورەترین زلهێزی جیهان و لەگەورەترین پرۆسەی
راوەدونان لەمێژوودا رابكات. "برۆس ریدل"
سەرۆكی لێژنەی پێداچوونەوەی ستراتیجیەتی سەرۆك
باراك ئۆباما لەئەفغانستان و پاكستان لەبارەی
بنلادنەوە دەڵێت "پرسی گەڕان بەدوای بنلادندا
هێشتا هێندە سارد نەبۆتەوە بگاتە پلەی بەستن!
هیچ بەڵگە و زانیاریەكمان سەبارەت بەشوێنی ئەو
نییە".
ئەفسانە و پڕوپاگەندە
هیچ بەڵگەیەكی هەواڵگری سەبارەت بەدیارنەمانی
بنلادن نییە، بەڵام ئەفسانە و پڕوپاگەندە و
چیرۆكی جۆراوجۆر سەبارەت بەچارەنوسی بنلادن
بڵاو بوونەتەوە. راستە زۆر كاسێتی دەنگ و
ڤیدیۆیی بڵاو كراونەتەوە، كە دەگوترێ هی
ئوسامە بنلادنە، بەڵام بەردەوامیش گومان
لەراست و دروستی كاسێتە تۆماركراوەكاندا
هەبووە، كە تا چەند هی سەركردەی رێكخستنی
ئەلقاعیدە بێت. یەكێك لەو كەسانەی گومانی
بەردەوامی لەو كاسێتە تۆماركراوەنە هەیە،
"دەیڤد رای گریڤن" مامۆستای پێشووی وانەی
"لاهوت" و ئەندامی بزووتنەوەی "حەقیقەتی
11/9"ە، ئەو بزووتنەوەیەی گومان لەچیرۆك و
گێڕانەوە فەرمیەكانی ئەمریكا دەكات، سەبارەت
بەهێرشە تیرۆریستیەكەی سەر هەردوو تاوەری
مەڵبەندی بازرگانی جیهانی لەنیویۆرك.
میسداقیەت یا تێكەڵ و پێكەڵكردن
گریڤین دەڵێت "ناتوانین بسەلمێنرێت، كە هیچ
كام لەو كاسێتە تۆماركراوانە راستەقینەن بن.
خەڵكانێك هەن كاسێتە تۆماركراوەكانی بنلادن
تێكەڵ بەیەكتر دەكەن و فێڵ و ساختەكاری تێدا
دەكەن. ئەمەش گومان لەبارەی هەموو كاسێتە
ڤیدیۆییەكانیش دروست دەكات". گریڤین یەكێك
لەكاسێتە تێكەڵكراو و مۆنتاژكراوەكان بەنمونە
دەهێنێـتەوە، كە ساڵی 2001 لایەن پنتاگۆنەوە
پەخش كرا و تێیدا بنلادن دان بەهێرشەكانی 11ی
سێپتەمبەردا دەنێت. سەرەڕای ئەمەش گریفین
دەڵێت "رێكخستنی ئەلقاعیدە زۆر بەدەگمەن دان
بەبەرپرسیاریەتی خۆی لەهێرشە تیرۆریستیەكاندا
دەنێت!"
بنلادنی پێشوو جیاواز و قەڵەوتر بوو
گریڤین پێی وایە ئەو كەسایەتیەی بنلادن، كە
لەكاسێتە ڤیدیۆییەكاندا دەردەكەوێت، زۆر
جیاوازە لەو كەسەی لەگرتەكانی پێشووتردا
دەردەكەوت. پێشتر قەڵەوتر بوو و پەنجەی
دەستەكانیشی كورتتر بوون. زۆربەی زۆری ئەو
بەیاننامانەی لەو دواییانەدا بەناوی بنلادنەوە
بڵاو دەكرێنەوە، كاسێتی دەنگی تۆماركراون،
لەساڵی 2001ەوە تەنیا دوو كاسێتی ڤیدیۆیی
بەناوی بنلادنەوە بڵاو كراونەتەوە، كە گریڤین
پێیوایە تێكەڵكراو و مۆنتاژكراون.
بەڵام ئەو سەبارەت بەو كاسێتە ڤیدیۆییەی ساڵی
2004 و بەر لەچەند رۆژێك لەهەڵبژاردنی
سەرۆكایەتی ئەمریكا پەخش كرا، گریڤین دەڵێت،
كە وتارەكەی بنلادن ئەو رەوانبێژییەی تێدا
نەبووە، كە پێشتر بەیاننامە و وتارەكانی
بنلادنی پێ دەناسرایەوە. بەڵام پێی وایە ئەو
كاسێتە ڤیدیۆییە توانی یارمەتی سەرۆك بۆش بدات
و خولی دووەمی سەرۆكایەتی بباتەوە.
بەهەمان شێوە "رۆبەرت بایەر"ی كارمەندی CIAی
ئەمریكی گومانی لەراستی ئەو كاسێتە
تۆماركراوەی بنلادن هەیە، كە ساڵی 2007 پەخش
كرا. بەڵام ئەو بۆچوونانەش رەت دەكاتەوە، كە
باس لەوە دەكەن، هەواڵگری ئەمریكا و وڵاتانی
رۆژئاوا ئەو پیلانەیان بەدەستەوە بێت، بەڵكو
ئەو پێیوایە رەنگە ئەلقاعیدە خۆی كاسێتەكان
تێكەڵ بەیەكتر و مۆنتاژ بكات.
یاریكردن بەكاسێتە تۆماركراوەكان
"بایەر" سەبارەت بەهەمان كاسێتی تۆماركراوی
بنلادن دەڵێت "ئەلقاعیدە بەرژەوەندی
لەمۆنتاژكردنی كاسێتەكاندا هەیە. دەنگ
بەشێوەیەكی دیجیتاڵ دەتوانرێت دەسكاری بكرێت،
بەجۆرێك هەر شتێك بتەوێت، بتوانی بیڵێیت".
ئاندری لۆز، پسپۆری بواری شیكردنەوەی وێنە
سەربازییەكان، كە پێشتریش لەگەڵ هێزە
ئاسمانییەكانی بەریتانیادا كاری كردوە، هەوڵی
شیكردنەوە و بەراوردكردنی چەند كاسێتێكی
تۆماركراوی بنلادنی دا، یەكێكیان بۆ ساڵی 1998
دەگەڕێتەوە و هیچ گومانێك لەوە نییە، كە هی
بنلادنە، لەگەڵ كاسێتی "دانپێدانان"ەكەی ساڵی
2001 و "ریشی رەش"ی ساڵی 2007. "لۆز" پێی
وابوو هەموو ئەو كاسێتانە هی بنلادنن، بەڵام
كە لەكاسێتەكەی 2001دا بنلادن قەڵەوتر
دەردەكەوێت، بەهۆی هەندێك دەسكاری و نوسینەوە
بووە، كە لەسەر كاسێتەكە كراوە و وێنەكە
چڕكراوەتەوە و شێوەكەی گۆڕاوە.
بنلادن هێشتا زیندوە
"مایك شیویر" ئەفسەری پێشووی CIA پێی وایە
بنلادن هێشتا زیندووە و دەڵێت "كاتێك لەكاسێتە
دەنگیەكاندا قسە دەكات، هەمیشە باس لەپرسێكی
تازە و هەنوكەیی دەكات". ئارت كیلەری كارمەندی
پێشووی CIAیش كە زۆر بەتوندی دژی تیۆری
پیلانگێڕی لەبارەی بنلادن دەوەستێتەوە، پێی
وایە "ئەو تیۆرییە مایەی پێكەنینە، زۆر ئاسانە
لەشیكردنەوەی هەر پرسێكدا بۆ ئەوەی رووبەرووی
زەحمەتی نەبیتەوە، پەنا ببەیتە بەر تیۆری
پیلانگێڕیی. واقیعەكە زۆر زەحمەتە، ئێمە كار
لەناوچەیەكی هەرە سەختی جیهاندا دەكەین،
بەدوای كەسێكی زۆر فێڵباز و زیرەكدا دەگەڕێین،
جگە لەوەی كە یاریكەرێكی لێهاتووە
لەخۆشاردنەوە و هەڵاتندا و هەموو هەوڵێكیشی بۆ
خۆهێشتنەوەیەتی لەدەرەوەی بازنەی پەخش و
ئامێرەكانی رادار و پشكنیندا".
2 ملیۆن دۆلار خەڵاتی دۆزینەوەی بنلادن
راپۆرتە هەواڵیەكان ئاشكرایان كردوە، كە
بەریتانیا دوو ملیۆن دۆلاری داوە
بەسەركردەیەكی جەنگی ئەفغانی، لەپڕۆسەیەكدا كە
ئامانج لێی دۆزینەوەی بنلادنە. لەبەرنامەی
"دۆسیەكانی پیلانگێڕی" كەناڵی (بی بی سی)
لەدەمی سەركردەی هێزە ئەمریكیە تایبەتیەكانی
گواستۆتەوە، كە ئەمریكا و بەریتانیا بۆ ئەو
مەبەستە بڕە پارەیەكی زۆریان بەسەركردەكانی
جەنگ لەئەفغانستان داوە.
"جاجی زەمان جامسۆریك" یەكێكە لەسەركردەكانی
جەنگ و بەریتانیا پشتیوانی دەكات و بڕی دوو
ملیۆن دۆلاری پێداوە. بەڵام ئەو سەركردە
سەربازییە ئەمریكیە دەڵێت "جاجی زەمان لەگەڵ
ئەلقاعیدەدا ئاگربەستی راگەیاندوە، ئەلقاعیدەش
بڕە پارەیەكی ئێجگای زۆری بەسەركردەكانی جەنگی
ئەفغانی داوە، تا رێگا بدەن ئوسامە بنلادن
لەتۆڕابۆراوە بۆ پاكستان رابكات".
BBC |
