|
 ســـاڵی
1979 لــــە كـــــاتی شــۆڕشی ئیسلامی
ئێراندا (CIA) خەوتبوو!
بەعس لە 1963 بە شەمەندەفەری CIA گەیشتــە
دەسەڵات، بەڵام یەكێك لە سەرنشینانی سەدام بوو
سڤیل: مەریوان عومەر
ئاژانسی هەواڵگری ناوەندی ئەمریكا (CIA)
لەدوای جەنگی جیهانی دووەم و لەساڵی 1947 بە
بڕیاری "هاری ترومان"ی سەرۆكی ئەوكاتی
ئەمریكا، وەك بەرپەرچدانەوەیەكی هەڕەشەی
شیوعیەت لەوكاتەدا دامەزرا، تا جێگای
"نوسینگەی هەماهەنگی سیاسی" یا "نوسینگەی
خزمەتگوزاری ستراتیجی" بگرێتەوە، كە سەرۆك
"فرانكلین رۆزڤڵت" لەژێر فشاری هەواڵگری
سەربازی و نوسینگەی پشكنینی فیدڕاڵی
دایمەزراندبوو.
سەرەتا ئەو دامەزراوەیە چەند هێما و
ئاماژەیەكی ئەفسانەیی هەڵگرتبوو، هەندێك پێیان
وابوو پشت بە كۆكردنەوەی زانیاری نهێنی
لەرێگای سیخوڕەكانیەوە دەبەستێت. بەشێكی تریش
وایاندەزانی كار بۆ گواستنەوەی جەنگ بۆ نێو
ریزەكانی بەرەی دوژمن دەكات لەرێگای كردە و
چالاكی نهێنیەوە.
CIA دامەزراوەیەكی حكومیە و كار بۆ كۆكردنەوەی
زانیاری لە بارەی حكومەت و رووداو و كەسایەتیە
دەرەكیەكان دەكات، دواتر شیكردنەوەیان بۆ
دەكات و پێشكەش بە لایەنە پەیوەندیدارەكانی
حكومەتی ئەمریكایان دەكات، هەروەك پلانی ئەو
كردە و چالاكیە نهێنیانەش دادەڕێژێت، كە پێی
وابێت ئامانجی سیاسی بەدیدەهێنێت، جا گەر
كردەوەی سەربازی، یا كودەتای سیاسی بێت.
"ئاڵن داڵاس" یەكێكە لە هەرە گرنگترین
دامەزرێنەرەكانی دەزگای سیخوڕیی ئەمریكی، كە
ئەركی دامەرزاندنی ئاژانسی هەواڵگری ئەمریكای
پێسپێردرا، بەڵام سەرۆك "ترومان" بەهۆی چەند
هەڵەیەكەوە لەكارەكەی لایدا و جەنەڕاڵ "فاڵتر
سمیس" جێگای گرتەوە. بەڵام كاتێك "ئایزنهاوەر"
بوو بە سەرۆكی ئەمریكا، داڵاس كرایەوە بە
سەرۆكی ئاژانسەكە.
ئەو ئاژانسە ئەركی گەیاندن و رێكخستنی
ملیارەها دۆلاری لەویارمەتیە داراییانە پێ
سپێردرا، كە دوای جەنگی جیهانی دووەم و
لەمیانەی پڕۆژەی "مارشاڵ"دا ئەمریكا پێشكەش بە
ئەوروپای كرد، هەروەها كاراكردنی ئابووریی
ئەمریكا و دروستكردنی بەربەست و كێشەی سیاسی
لەبەردەم سۆڤیەتدا پێسپێردرا.
CIA زنجیرەیەكی درێژ كردەی سیاسی و سەربازی لە
زۆر وڵاتی جیهاندا ئەنجام داوە، بە تایبەت لە
ئەمریكای ناوەڕاست و باشوور و رۆژئاوای
ئەفریقیا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رۆژهەڵاتی
ئاسیادا. چەندین كودەتای سەربازی و تیرۆركردنی
تاكەكەسی و بەكۆمەڵی ئەنجام داوە. هەروەك
رۆڵێكی كاریگەر لەنێو رێكخستنە سەندیكایی و
رۆشنبیرییەكان و بزووتنەوە و گروپە
قوتابییەكانی نێو ئەمریكاشدا دەگێڕێت، لەرێگای
دەستێوەردان لەچالاكیەكانیان و یارمەتیدانی
ژمارەیەك بڵاوكراوەی ئەدەبی پشتگیریكار
لەسیاسەتەكانی ئەمریكا، لەرێگای بەكارهێنانی
خەڵكانی لێهاتوو و ناسراوەوە، بۆ برەودان بەو
بۆ باوەڕ و بۆچوونانەی خزمەت بە سیاسەتەكانی
ئەمریكا دەكەن.
"تیم واینەر" لەكتێبەكەیدا بەناوی "میراتێك
لەخۆڵەمێش" باس لەوە دەكات، گرنگترین چەكێك
CIA بەكاریهێنابێت، یارمەتیە داراییە
نایاساییەكان بووە. ساڵی 1948 لەئیتاڵیا توانی
هێندە یارمەتی دارایی نایاسایی پێشكەش بكات،
كە رێگا لەسەركەوتنی چەپەكان لەهەڵبژارندا
بگرێت. ساڵی 1953 لەئێران لەرێگای بەكرێگرتنی
چەند باندێكی چەتە و رێگر و خەڵكێكی تری
كرێگرتە هەوڵی دروستكردنی جۆرێك لەپشێوی ساختە
و ناڕاستەقینەیدا، بۆ دروستكردنی كودەتایەك
لەوڵاتەدا. پاشانیش لەچەندین وڵاتی تری وەك
كەمبۆدیا و كۆڵۆمبیا و ئەكوادۆر و سلڤادۆر و
گواتیالا و ئێران و عێراق و بیلاروس و پیرۆ و
دورگەكانی فلیپین و كۆریای باشوور و تایلانددا
دەزگای پۆلیسی نهێنی دامەزراند. لەویلایەتی
"تەكساس"یشدا "قوتابخانەی بۆمب"ی بۆ
سەركردەكانی ئۆپۆزسیۆنی هیندۆراس و سلڤادۆر
دامەزراند.
ئەو نوسەرە باس لەكۆمەڵێك هەڵە و شوێنكاری
نێگەتیڤی كارەكانی CIA دەكات، كە بێ شوومار
پارەی لەسەرتاسەری جیهاندا خەرج كردووە و
جۆرێكیش لە غرور و لەخۆبایینی تووش هاتووە.
لەدەمی بەرپرسی بەشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی
ساڵانی پەنجاكانی ئاژانسەكەی گواستۆتەوە، كە
وتویەتی "دەستمان بە سەرتاپای جیهان گەیشت،
ئەوەی ویستمان ئەنجاممان دا". بەڵام وەك
"واینەر" باسی لێوە دەكات، ئەو سەركەوتنانەیان
كۆمەڵێك هەڵە و شكستیشی بەدواوە بووە. ساڵی
1963 CIA پشتگیریی كودەتایەكی لەعێراقدا كرد و
لەئەنجامدا بەعسییەكان دەسەڵاتیان گرتە دەست.
"عەلی ساڵح ئەلسەعدی" وەزیری ناوخۆی كودەتاكەی
ئەوكات دەڵێت "لەسەر پشتی شەمەندەفەری CIAیەوە
گەیشتینە دەسەڵات"، واینەر دەڵێت "بەڵام یەكێك
لەسەرنشینانی ئەو شەمەندەفەرە پیاوكوژ و
تاوانباری بەكرێگیرا و سەدام حوسێن بوو".
CIA هیچ سەركەوتنێكی بەرچاوی لەنێو وڵاتی
"چین"دا بەدەست نەهێنا، ساڵی 1979 نەیتوانی
پێشبینی شۆڕشی ئیسلامی ئێران بكات، وەك سەرۆكی
ئەوكاتی CIA (ئادەم ستانسفیڵد) دەڵێت "ئێمە
ئەوكات خەوتبووین!!"، یەكەم تاقیكردنەوەی
بۆمبی ئەتۆمی سۆڤیەت لەساڵی 1949 ئەو ئاژانسەی
توشی سەرسوڕمان كرد، دواتریش داگیركردنی
كۆریای باشوور لەلایەن كۆریای باكوورەوە
لەساڵی 1950، دژە شۆڕشەكانی وڵاتانی رۆژهەڵاتی
ئەوروپا لەساڵانی پەنجاكاندا، سەكۆی موشەكە
سۆڤیەتییەكان لەكوبا لەساڵی 1962، جەنگی
ئۆكتۆبەری عەرەب-ئیسرائیل، داگیركردنی
ئەفغانستان لەلایەن سۆڤیەتەوە لەساڵی 1979،
كەوتنی یەكێتی سۆڤیەت لەساڵی 1989، داگیركردنی
كوێت لەلایەن عێراقەوە لەساڵی 1990 و
تاقیكردنەوەی بۆمبی ئەتۆمی لەلایەن هیندستان
لەساڵی 1998 و شكستی CIA لەدۆزینەوەی چەكی
كۆمەڵكوژ لەعێراقدا، هەموو ئەو رووداوانە
ئاژانسی (CIA)یان دووچاری شۆك و سەرسوڕمان
كرد.
"واینەر" رۆژنامەنوسی رۆژنامەی "نیویۆرك
تایمز"ی ئەمریكییە و ماوەیەكی درێژ
تایبەتمەندی بواری سیخوڕیی بووە و وردەكاری و
هەڵوێستی سەیر و سەمەرە و هەندێك جاریش
شەرمەزاركەری لایە. دەگێڕێتەوە ساڵی 1990
"رۆبەرت گەیتس"ی وەزیری بەرگری ئێستا، ئەوكات
لەسەردەمی بۆشی باوكدا راوێژكاری ئاسایشی
نەتەوەیی بووە، لەگەشتێكی خێزانیدا دەبێت،
كاتێك هەر لەگەشتەكەیاندا یەكێك لەهاوڕێكانی
خێزانەكەی لێی دەپرسێت "تۆ چی دەكەی لێرە؟"،
گیتس دەڵێت "بۆچی؟ تۆ باسی چی دەكەی؟"
ئافرەتەكە پێی دەڵێت "ئەی ئەو كردە
داگیركارییە؟" كە مەبەستی داگیركردنی كوێتە
لەلایەن عێراقەوە، بەڵام گەیتس بە
سەرسوڕمانەوە دەپرسێ "كام داگیركاریی؟!".
"تیم واینەر" یەكەم نوسەر نییە، كە پێی وابێت
چاخی زێڕینی ئاژانسی CIA تەنیا وەهمێك بووە،
بەڵكو زۆر نوسەری تر لەكتێبەكانیاندا و لە
رێگای سەدان بەڵگەنامەی جۆراوجۆرەوە ئەفسانەی
ئەو ئاژانسەیان تێكشكاندوە. بەڵام ئەو وێنایەی
"واینەر" لە بارەی (CIA)یەوە دەیكێشێت، رەنگە
هەرە خراپترینیان بێت. ئەو دەڵێت "بەهێزترین
وڵات لەمێژووی مەدەنی رۆژئاوادا نەیتوانیوە
دامەزراوەیەكی سیخوڕیی نمرە یەك دابمەزرێنێت،
ئەمەش مەترسیە لەسەر ئاسایشی نەتەوەیی
ئەمریكا".
شەرقلئەوسەت
|
